Meksiko
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Koordinate: 15°-33° SG Š, 86°-117° ZGD
- Za glavni grad, koji nosi isto ime, pogledajte Meksiko (grad).
Sjedinjene Meksičke Države (šp. Estados Unidos Mexicanos) je država koja graniči na severu sa SAD, na jugoistoku sa Gvatemalom i Belizeom, na zapadu sa Tihim okeanom, a na istoku sa Meksičkim zalivom i Karipskim morem.
| krilatica: nema | |
| Himna Mexicanos, al grito de guerra |
|
.svg) |
|
| Glavni grad | Meksiko (grad) |
| Službeni jezik | španski i 62 indijanska jezika |
| - Predsednik | Felipe Kalderon |
| Nezavisnost: | Od Španije 16. septembar 1810. |
| Površina | |
| - Ukupno | 1.972.550 km² (13.) |
| - Voda (%) | 2,5 |
| Stanovništvo | |
| - 2009. | 107.550.697 (11.) |
| - Gustina | 54/km² |
| Valuta | Pezos (MXN) |
| Vremenska zona | UTC -8 do -6 |
| Internet domen | .mx |
| Pozivni broj | +52 |
Sadržaj |
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte Istorija Meksika |
Davnu prošlost Meksika obeležile su brojne civilizacije. Prvi stanovnici su bili lovci iz Azije, koji su ovamo došli u vreme ledenih doba.
Najvažnije kulture na teritoriji Meksika bile su:
- Olmeci (vrhunac imali oko 1200. p.n.e, do 500. p. n. e.)
- civilizacija Teotiuakana (godine 400.-500. nove ere)
- Zapoteci (200.-700. nove ere)
- Maje (200.-900. nove ere)
- Tolteci (1000.-1200. nove ere)
- Asteci (1200.-1500. nove ere)
Godine 1519. Ernan Kortes započinje osvajanje Meksika. Od 1521. godine astečka država je pokorena i započinje kolonijalno razdoblje Meksika, koji je deo Nove Španije. Domoroci su pretvoreni u robove i kmetove. Meksikom su vladali španski potkraljevi, a najveću su moć imali crkva i krupni veleposednici. Kada je Španija u 18. veku počela gubiti svetsku moć u korist Velike Britanije postupno jača pokret za nezavisnost od Španije. Nezavisnost je proglašena 1810. godine, ali je španska vlast ukinuta nakon dugog ratovanja tek 1821. Agustin de Iturbide se proglasio carem Meksika kao Augustin I, ali je već 1823. morao abdicirati. Nakon sticanja nezavisnosti, Meksiko je postupno gubio delove teritorija. Teksas je 1836. proglasio nezavisnost, koju je Meksiko priznao nakon ratnog poraza. Nakon Američko-meksičkog rata 1846—-1848, Meksiko je ostao bez severnog dijela Kalifornije i Novog Meksika. francuzi su 1863. zauzeli glavni grad Meksiko i proglasili Maksimilijana za cara Meksika uz podršku lokalnih veleposednika. Usledio je gerilski rat protiv njih. Francuzi su se 1866. morali povući zbog pritiska SAD. Porfirio Diaz je vladao 1877—-1911, uz mali prekid, što je dovelo do novog osiromašenja seljaka i povećanja broja bezemljaša. Vođa meksičkog seljačkog pokreta za agrarnu reformu u Meksičkoj revoluciji (1910—1917) bio je Emilijano Zapata.
[uredi] Geografija
|
Za više informacija pogledajte Geografija Meksika |
Meksiko je država koja se nalazi u južnom delu Severne Amerike, između SAD na severu, Meksičkog zaliva na istoku, Belizea i Gvatemale na jugu i jugoistoku i Tihog okeana na zapadu i jugozapadu.
Meksiko je deo Severnoameričkog kontinenta, dok se njegov južni deo smatra delom srednjoameričke prevlake. Meksiko ima površinu od 1.972.540 km², od čega je 1.923.046 km² kopno, a 49.176 km² pod vodom. Dužina morskih obala je 12.540 km, od čega je 8.200 km na Pacifiku, a 3.200 km na atlantskoj obali.
Najveći deo Meksika je visoravan oivičena visokim planinama Zapadne, Istočne i Južne Sijera Madre. Severni deo Meksika je ujedno i najširi deo teritorije Meksika. Tu se pružaju planinski lanci Zapadna Sijera Madre i Istočna Sijera Madre, koji između sebe zatvaraju središnju visoravan Mesetu. Tu se još nalaze i vulkani Nevado de Toluka (4.578 m), Popokatepetl (5.452 m), Orizaba (5.700 m) i dr. U južnom delu Meksika nalazi se dolina reke Balsas koju sa juga zatvara gorje Južna Sijera Madre i gorje Čiapas. Meksiku pripadaju dva poluostrva: Jukatan na istoku i Kalifornija na zapadu. Najveće reke u Meksiku su Santjago i Balsas. U središnjoj zavali nalazi se nekoliko jezera: Čapala, Kuiceo i druga.
Najveći gradovi Meksika su Grad Meksiko sa svojim satelitom Ekatepek de Morelos, Gvadalahara, Puebla, Sjudad Huarez, Tihuana, Monterej i Leon.
- Vidi još: Spisak gradova u Meksiku
[uredi] Klima
Meksiko je klimatski raznolika zemlja. Klimatski se deli na tri visinska pojasa. Najniži tierra caliente (vruća zemlja) obuhvata tropske ravnice u istočnom primorju sa visokom temperaturom i velikom količinom padavina. Iznad tog vrućeg pojasa nalazi se tierra templada (umerena zemlja) sa umerenom klimom koja je povoljna za život i rad čoveka. Iznad 2.000 m je tierra fría (hladna zemlja) gde su godišnja doba, a naročito leto i zima, izrazita. Unutrašnje zavale i ravnice imaju karakterističnu kontinentalnu klimu sa toplim letima i hladnim zimama. Na jugoistoku zemlje su tropske oblasti sa 8–10 vlažnih meseci godišnje. U oblasti povratnika, klima je sušna cele godine, dok je u oblasti poluostrva Kalifornije klima mediteranska.
[uredi] Stanovništvo
Meksiko ima 110,000,000 stanovnika, po poslednjem zvanično sprovedenom popisu stanovništva (2009. godine), koji je sproveo meksički Nacionalni institut za statistiku, geografiju i informatiku, sa sledećim etničkim sastavom: 60% Mestika, 30% Indijanci (najviše narodi Maja i Nava), 9% Evropljani i 1% ostali, najviše Afrikanci. [1] (Broj stanovnika u desnoj tabeli je trenutna estimacija).
Oko 5,8 % stanovništva govori izvorne indijanske jezike. Manje od 1 % stanovništva ne govori španski. Najzastupljeniji indijanski jezici su navatl (oko 1,6 miliona govornika) i majatan (oko 900.000). Od godine 2003, država priznaje 62 lokalna jezika.
|
|
[uredi] Savezne države
Meksiko se sastoji iz 31 savezne države (Estados Libre y Soberano), kojima vladaju guverneri, i jednog saveznog distrikta (Distrito Federal), u kome se nalazi glavni grad. Države su:
|
|
|
|
[uredi] Privreda
|
Za više informacija pogledajte Privreda Meksika |
Meksiko se nalazi u grupi srednje razvijenih zemalja, a u siromašnoj Latinskoj Americi ubraja se u njen najrazvijeniji deo. Glavne privredne delatnosti su: metalna industrija, rudarstvo, metalurgija obojenih metala, poljoprivreda i turizam. Zahvaljujući obilju vulkanskih izliva Meksiko je bogat rudama obojenih metala-po proizvodnji cinka, srebra, olova i žive spada u grupu prvih zemalja sveta. U pogledu uslova za poljoprivredu, priroda nije bila izdašna prema Meksiku. Oko 1/3 ukupne površine čine pustinje, polupustinje i krševiti planinski predeli, a obradiva površina zauzima samo 13% ukupne površine. Veće su površine pod pašnjacima i šumama. Obradiva površina širi se veštačkim navodnjavanjima. Osnovu ishrane stanovništva čine kukuruz i pasulj, a i u glavne proizvode spadaju: pšenica, pamuk, kafa, šećerna trska, narandže, banane i ananas. Po prihodima od inostranog turizma, koji uglavnom potiče od turista iz SAD-a, Meksiko se nalazi među prvim zemljama sveta. Meksiko izvozi: rude, obojene metale, naftu, pamuk, voće, šećer, duvan i meso, a uvozi pšenicu i razne industrijske proizvode. Spoljnotrgovinska razmena obavlja se najvećim delom sa SAD-om.
[uredi] Sport
Nacionalni sport Meksika je čarerija (charrería), jedna varijanta rodea.
Najpopularniji sport u zemlji je fudbal. Sistem fudbalskih takmičenja je takav da sezonu deli na dva prvenstva: aperturu i klasuru. Ovakav sistem takmičenja je čest u celoj Latinskoj Americi. Najuspešniji timovi u istoriji meksičkog fudbala su: Deportivo Gvadalahara (Club Deportivo Guadalajara, 11 titula), FK Amerika (Club América, 10 titula), Toluka (Toluca) i Kruz Azul (Cruz Azul) sa po 8 titula.
Od ostalih sportova značajni su: bejzbol, boks i varijanta profesionalnog rvanja slobodnim stilom pod imenom luča libre (lucha libre).
U Meksiku su održane Letnje olimpijske igre 1968. (u gradu Meksiku) i dva Svetska prvenstva u fudbalu, 1970. i 1986.
[uredi] Reference
[uredi] Spoljašnje veze
- Mexico News
- Gob.mx - strana vlade (na španskom)
- Presidencia - strana predsednika
- Cámara de Diputados -
- Cámara de Senadores - strana senata
- México Travel
Suverene države
Belize • Gvatemala • Grenada • Dominika • Dominikanska Republika • Salvador • Jamajka • Kanada • Kostarika • Kuba • Meksiko • Nikaragva • Panama • Sveta Lucija • Sveti Vinsent i Grenadini • Sveti Kits i Nevis • Sjedinjene Američke Države • Trinidad i Tobago • Haiti • Honduras
Zavisne teritorije
Britanske: Angvila • Bermudi • Devičanska ostrva • Kajmanska ostrva • Monserat • Turks i Kaikos ostrva • Danska: Grenland •
• SAD: Devičanska ostrva • Navasa • Portoriko • Francuske: Gvadelup • Martinik • Sveti Martin • Sveti Bartolomej • Sveti Pjer i Mikelon • Holandske: Aruba • Holandski Antili
