Milan Nedić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Milan Nedić

{{{opis_slike}}}

Biografija
Datum rođenja 2. septembar 1878.
Mesto rođenja Grocka (Kneževina Srbija)
Datum smrti 4. februar 1946.
Mesto smrti Beograd (FNR Jugoslavija)
Narodnost Srbin
Veroispovest Srpski pravoslavac
Profesija Vojno lice (Armijski general)
Mandat(i)
Predsednik Ministarskog saveta Vlade narodnog spasa
29. avgust 19414. oktobar 1944.
Ministar vojske i mornarice Kraljevine Jugoslavije
26. avgust 1939. — 6. novembar 1940.
Prethodnik Milutin Nedić
Naslednik Petar Pešić
Načelnik Glavnog Generalštaba Vojske Kraljevine Jugoslavije
1. jun 1934. — 9. mart 1935.
Prethodnik Milan Ž. Milovanović
Naslednik Ljubomir Marić

Milan Nedić (Grocka, Kneževina Srbija, 2. septembar 1878Beograd, FNRJ, 4. februar 1946) je bio jugoslovenski general, srpski političar i predsednik kvislinške marionetske vlade u Srbiji za vreme okupacije od strane nacističke Nemačke u Drugom svetskom ratu poznate pod imenom „Vlada narodnog spasa“.

Nedić se borio u Balkanskim ratovima i u Prvom svetskom ratu. U međuratnom peridu bio je načelnik generalštaba i ministar vojske i morarice. Smenjen je i penzionisan zbog svojih pronemačkih stavova. Vraćen je u službu pred Aprilski rat, u kom je komandovao Trećom grupom armija koja je branila granicu prema Bugarskoj. Nemačke okupacione vlasti su ga postavile za predsednika marionetske Vlade narodnog spasa sa ciljem da lakše uguše ustanak u Srbiji. Povukao se sa Nemcima u Austriju i tamo se predao zapadnim Saveznicima, koji su ga izručili novim jugoslovenskim vlastima. Nedić je izvršio samoubistvo dok je čekao suđenje.

Biografija[uredi]

Milan Nedić je rođen 2. septembra 1878. godine u Grockoj od oca Đorđa, sreskog načelnika i majke Pelagije, učiteljice. Poreklo porodice Nedić je od braće Gligorija i Dimitrija Nedića, dvojice srpskih junaka iz bitke kod Čokešine u Prvom srpskom ustanku. Majka Milana Nedića je unuka kneza Nikole Stanojevića i praunuka kneza Stanoja iz sela Zeoke kod Lazarevca. Rođeni brat Milana Nedića je bio Milutin Nedić, takođe general jugoslovenske vojske.

Gimnaziju je završio u Kragujevcu i 1895. upisao Nižu školu Vojne akademije. Godine 1904. je završio Višu školu Vojne akademije, potom Generalštabnu pripremnu i stupio na dužnost u vojsci.

U čin majora je unapređen 1910. godine.

Oslobodilački ratovi (1912—1918)[uredi]

Služio je tokom Balkanskih ratova i primio je brojna odlikovanja i medalje za hrabrost[traži se izvor od 09. 2009.]. U čin potpukovnika je unapređen 1913. godine.

Godine 1915, tokom Prvog svetskog rata je unapređen u pukovnika i služio je u generalštabu kao najmlađi[traži se izvor od 09. 2009.] pukovnik u srpskoj vojsci. Tokom srpskog povlačenja preko Crne Gore i Albanije od novembra 1915. do januara 1916, njegovi vojnici su čuvali odstupanje srpske vojske. Godine 1916. je imenovan za ordonans-oficira kralja Petra I. U septembru 1918. komandovao je Pešadijskom brigadom Timočke divizije prilikom proboja Solunskog fronta.

Služba u Jugoslovenskoj vojsci[uredi]

Generali i admirali Kraljevine Jugoslavije. Sleva na desno: Milan Nedić, Miloš Jovanović, Petar Bojović, Ljubomir Maksimović, Đura Dokić, Emilo Belić, Milivoje Dimitrijević i Viktor Vikerhauzer, 8. septembra 1930. godine.

Nakon rata, Nedić je nastavio da služi kao komandant Pešadijske brigade, pre nego što je imenovan načelnikom štaba Četvrte i Treće armijske oblasti kao i komandantom Dravske divizijske oblasti. U čin divizijskog generala je unapređen 1923. i konačno u čin armijskog generala 1930. godine. Između 1934. i 1935. bio je načelnik Glavnog generalštaba jugoslovenske vojske.

Nedić je 1939. postavljen za ministra vojske i mornarice Kraljevine Jugoslavije, ali zbog otvorenog svrstavanja uz Nemačku Adolfa Hitlera je smenjen. Povod za smenjivanje Nedića sa položaja ministra bio je memorandum koji je 1. novembra 1940. dostavio knezu Pavlu i premijeru Dragiši Cvetkoviću. Sutradan im je obojici lično izložio svoje stavove, dodajući nova objašnjenja u pogledu nespremnosti Jugoslavije za rat protiv sila Osovine. U memorandumu su se našle spoljnopolitičke ideje Dimitrija Ljotića, sa kojim je Nedić održavao bliske veze. Pošto su tom prilikom utvrđene Nedićeve veze sa Ljotićem i da se Ljotićev „Bilten“ štampa u štampariji Ministarstva vojske, Nedić je smenjen sa dužnosti 6. novembra 1940. i stavljen pod prismotru. Formalan razlog za smenu bilo je nespremnost jugoslovenske vojske prilikom bitoljskog incideneta, a pravi veze sa Ljotićem. Ljotićev Zbor je zabranjen, sam Ljotić stavljen u kućni pritvor, a članovi Zbora uglavnom su pohapšeni, jer se tvrdilo Zbor sa Nedićem i grupom oficira priprema zaveru.[1]

Uloga u Aprilckom ratu[uredi]

Proboj iz najvažnijeg fronta iz pravca Bugarske

Nedić je reaktiviran pred Aprilski rat i postavljen za komandanta Treće grupe armija na frontu prema Bugarskoj. Njegova grupa armija nije uspela da spreči delove 12. nemačke armije da prođu iz pravca Bugarske. Taj najvažniji front kojim je branio vezu sa Grčkom je ubrzo probijen i Nedić je morao da se povuče ka unutrašnjosti Srbije. Nemci su već drugog dana rata zauzeli Skoplje i upali u Grčku. U rasulu je bio jedan od retkih generala koji nije dospeo u zarobljeništvo i već se 19. aprila vratio u Beograd, gde je od nemačke uprave dobio „odsustvo iz ratnog zarobljeništva“. OKH (Vrhovna komanda suvozemne vojske) odlučila je 20. maja 1941. da se Nedić pusti na slobodu[1] Jugoslovenska vlada ga je 28. aprila 1941. proglasila odgovornim za raspad jugoslovenske odbrane u Makedoniji tokom invazije sila Osovine.[traži se izvor od 09. 2009.]

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Služba nemačkom okupatoru[uredi]

Formiranje Vlade narodnog spasa[uredi]

Nedić je od samog početka nemačke okupacije bio u krugu istaknutih srpskih ličnosti kome su Nemci hteli da povere upravu nad okupiranom Srbijom, ali su se ipak odlučili za Milana Aćimovića. Nedić je izgubio sina i snahu u eksploziji municije 5. juna u Smederevskoj tvrđavi.

U Srbiji je u prvoj polovini jula izbio ustanak koji su predvodili komunisti. Već tada Nemci su smatrali da je Aćimovićeva vlada bez ikakvog ugleda među Srbima, i smatrali da ga zamene autoritavnijom ličnošću. Nedić se prvi put pominje kao kandidat za predsednika marionetske vlade već u u prvom polovini jula.[2]

Zapovednik Vermahta Hajnrih Dankelman je odlučio da poveri Nediću upravljanje okupiranom Srbijom, nakon što je Nedića predložila srpska aristokratija. Ljotić i Aćimović su podržavali Nedića, iz straha da Nemci ne postave onog drugog na čelo vlade.[2] Nakon nekoliko pregovora sa Aćimovićem, šefom Gestapoa Karlom Krausom i Georgom Kiselom i odbijanja, je prihvatio mesto predsednika marionetske vlade, nazvane Vlada narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine.

Dana 1. septembra 1941. Nedić je održao govor na Radio Beogradu, gde je objavio nameru svoje administracije da „sačuva srž srpskog naroda“, prihvatajući okupaciju i radeći za Nemce. Takođe je govorio protiv organizovanja otpora okupatorskim snagama. Nedićevu kolaboraciju osudili su partizani, kraljevska jugoslovenska izbeglička vlada, pa i Dragoljub Mihailović uprkos prikrivenoj saradnji sa njim. Nova vlada nije bila ništa uspešnija od svog prethodnika, pa je Nedić na sednici vlade 16. septembra 1941. predložio da se ona raspusti i da se dozvoli susednim državama da održavaju red u Srbiji. Međutim, ministar Mihailo Olćan je predložio da se od domaćeg stanovništva oforme dobrovoljačke jedinice i obećao da preko Zbora može pronaći 500 dobrovoljaca.[3] Uz Nedićevu pomoć Nemci su uspeli da umire Srbiju i da prisili na povlačenje komunističke partizanske odrede i one četnike koji se nisu složili da sarađuju sa Nemcima.[traži se izvor od 09. 2009.] Preostalim četničkim odredima u Srbiji je dozvolio legalizaciju, tj. stavljanje pod njegovu komandu.

Do napada nacističke Nemačke na SSSR u okupiranoj Srbiji je vladao red i mir, što je omogućilo primanje velikog broja izbeglica, uglavnom srpskog porekla, ali takođe i proterivanje Slovenaca u Srbiju, uključujući i Milana Kučana, koji je bio dete u to vreme. Oko 600.000 odraslih i oko 86.000 dece iz zapadnih delova Jugoslavije koje je kontrolisala kolaboracionistička Nezavisna Država Hrvatska (u današnjoj Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini), kao i 150.000 Srba sa Kosova i Metohije, desetine hiljada Srba iz Srema i Bačke (poslednja pod kontrolom Hortijeve Mađarske), i 20-30.000 Slovenaca i Hrvata.

Nedićevoj vladi je nemačka okupaciona uprava dozvolila držanje ograničene naoružane formacije nazvane Srpska državna straža koja je u početku brojala oko 17.000 ljudi. Pored toga, od pristalica Dimitrija Ljotića formiran je Srpski dobrovoljački odred (kasnije Srpski dobrovoljački korpus) pod administrativnom nadležnošću Nedićeve vlade. SDS i SDK bili su naoružani i opremani od strane nemačke okupacione uprave i bili su joj taktički potčinjeni. U manjim akcijama ove snage delovale su samostalno, a u većim pod nemačkom taktičkom komandom. Glavni zadatak Nedićeve vlade bila je borba protiv oružanih formacija neprijateljskih prema nemačkoj upravi i teror prema političkim protivnicima. Pored toga, Nedićeva vlada obezbeđivala je komunikacije, omogućavala privrednu eksploataciju Srbije od strane Nemačke i vrbovala radnike za rad u Nemačkoj. Dalje, bavila se pro-nemačkom, antisemitskom, rasističkom i antikomunističkom propagandom.[4]Nedićeva vlada upravljala je Banjičkim logorom i brojnim drugim manjim ustanova za teror i eliminaciju protivnika okupacije i nacizma.[traži se izvor od 10. 2013.]

Tokom rata više od 200.000 ljudi je umrlo u Srbiji zbog rata: 67.000 partizana, 70.000 ljudi u nemačkim sabirim logorima i odmazdama i 69.000 četnika.[traži se izvor od 09. 2009.] U avgustu 1942. Nemci su objavili da je Srbija očišćena od Jevreja.[5] Prema Nikoli Živkoviću, tokom Nedićeve uprave u Drugom svetskom ratu, uništeno je ili opljačkano 6.478 biblioteka, 1.670 škola, 30 fakulteta, 19 muzeja, 7 pozorišta, 52 pravoslavne crkve i manastira, 216 džamija, 63 sinagoge i više od 60 raznih naučnih institucija.[traži se izvor od 09. 2009.]

Aktivnosti Nedićeve vlade do 1944.[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Nedić je bio motivisan brigom za opstanak srpskog naroda u Hitlerovom novom poretku. Želeo je da obezbedi utočište za Srbe koji su bili progonjeni u drugim delovima okupirane Jugoslavije, kao i da spreči pobedu komunista u ratu. Nedićev režim je verno izvršavao nemačke zahteve, pokušavajući da osigura Srbiji mesto u novom evopskom poretku koji stvaraju nacisti.

Režimska propaganda je predstavljala Nedića kao „oca Srbije“, koji obnavlja Srbiju i koji je prihvatio svoju ulogu da spase srpski narod.[6] Institucije koje je osnovala Nedićeva vlada su bile slične onima u nacističkoj Nemačkoj, dok su dokumenti koje je potpisivao Nedić koristili rasističku terminologiju uzetu iz nacional-socijalističke ideologije. Propaganda je slavila „srpsku rasu“, prihvatajući njeno „arijevstvo“ i određivala srpski „životni prostor“.[7] Apelovalo se na omladinu da prati Nedića u izgradnji novog poretka u Srbiji i Evropi.

Nedić je želeo da ubedi javnost da je za Srbiju rat završen aprila 1941. Svoje vreme je opisivao kao vreme posle rata, tj. kao „vreme mira, napretka i spokojstva“.[7] Nedić je tvrdio da su sve akcije njegove vlade odobrene od okupatora, kome narod treba da bude zahvalan za „obezbeđen život i časno mesto saradnika u izgradnji novog sveta“.[8] Međutim, kolaboracionistički režim u Srbiji nije uspeo da osvoji naklonost velikog dela srpskog naroda, koji se više okretao četnicima i partizanima.

Mihailović je vršio pritisak preko izbegličke vlade javnim osuđivanjem Nedića, Ljotića i Pećanca, oduzimanjem činova Nedićevim generalima i drugim oficirima i stavljanjem kolaboratora pod slovo „Z“.[9]

U martu 1942. Nedić je predložio da se SDK i Pećančevi četnici uključe u sklop SDS i da on preuzme kontrolu nad ovom silom, ali je taj predlog oštro odbijen. U avgustu i septembru 1942. Nedić je još jednom pokušao da stavi SDS pod svoju komandu, ali je novo nemačko odbijanje dovelo da razmišlja o ostavci. Nedić je i ranije pretio ostavkama iz sličnih razloga, ali ovaj put Nemci su ga ozbiljnije shvatili i ponudili mu prijem kod Adolfa Hitlera. U međuvremenu su partizani izrasli u vojsku značajne snage i u leto 1943. su bili ponovo aktivni širom Srbije. Obnovljene partizanske aktivnosti su duboko brinule odgovorne nemačke zapovednike, jer je snaga okupacioni snaga znatno opala tokom relativno mirnih meseci tokom 1942. Maja 1943. Nedić je pokušao da SDK poveća na pet pukova, ali Nemci to nisu odobrili. Posle mnogih odlaganja, Nedić se 18. septembra 1943. sreo sa Hitlerom u Berlinu i obećano mu je da će mu se dati komanda nad SDS i SDK. Nakon svog povratka u Beograd, Nedić je pozvao vojnog zapovednika Srbije, generala pešadije Hansa Felbera, da bi ugovorili prenos komande, ali mu je Felber preneo da je dobio naređenje da ne uradi to. Sve do 2. novembra 1943. Nediću nije data komanda nad SDS i SDK.

Ulazak Crvene armije[uredi]

Prema nemačkom dokumentu, srpske snage koje su se borile na strani Nemaca imale su od 15. marta do 15. avgusta gubitke od 4.807 ljudi, od čega su 3.958 činili „lojalni četnici“, 541 pripadnik Srpskog dobrovoljačkog korpusa i 308 pripadnika Srpske državne i Srpske granične straže.[10]

Krajem avgusta 1944. sovjetska Crvena armija se približila istočnim granicama Jugoslavije. Početkom septebra ona je napala Bugarsku i prinudila je da se okrene protiv Nemaca. Mihailovićevi četnici su u međuvremenu bili preslabo naoružani da se odupru partizanskom prodoru u Srbiju tako da su neki njegovi oficiri se sastali sa nemačkim oficirima da bi ugovorili sastanak sa Nojbaherom i dobili njegovu podršku. Ipak, ideja je stigla do Milana Nedića koji je predložio osnivanje armije od ujedinjenih antikomunističkih snaga. On je ugovorio tajni sastanak sa Mihailović, koji se desio oko 20. avgusta.[11] Po dostupnim dokumenatima, njih dvojica su se sastali u zatamnjenoj sobi i Mihailović je ćutao većinu vremena, tako da Nedić posle nije bio siguran da je pričao sa pravim Mihailovićem.[11] Čini se da je Nedić ponudio da zatraži oružje od Nemaca i da stavi svoju Srpsku državnu stražu pod Mihailovićevu snagu, verovatno kao pokušaj da promeni stranu, pošto je Nemačka gubila rat.[12] Tokom avgusta nemački komandant jugoistoka Maksimilijan fon Vajhs pokušavao je da od Hitlera dobije odobrenje da ujedini Mihailovićeve i Nedićeve snage u jedinstven srpski korpus koji bi Nemci opremili i koji bi se borio na njihovoj strani. Nojbaheru se svidela idela, ali ju je Hitler odbacio, koji je smatrao da je ovo pokušaj da se napravi engleska peta kolona.

Bekstvo i smrt[uredi]

Dana 4. oktobra 1944, Nedićeva vlada je raspuštena, a on je 6. oktobra, zajedno sa većinom svojih ministara, prebačen, po odluci Nemaca, iz Beograda preko Budimpešte u Beč, a kasnije u Kicbil.[13] Kicbil je bilo mesto gde su bile smeštene sve vlade čije su zemlje Nemci okupirali. Britanske snage su ga predale jugoslovenskim snagama 1. januara 1946. godine.

Nedić je zatvoren u Beogradu, i redovno ga je saslušavao major Milo Milatović. Beogradske novine su 5. februara objavile vest da je Milan Nedić izvršio samoubistvo skočivši kroz prozor dok čuvari nisu pazili.

Miodrag Mladenović, kapetan OZNE tvrdi da je Nedić 4. februara 1946. godine sahranjen na Centralnom groblju u Beogradu.[14]

Bibliografija[uredi]

Naslovna strana knjige đenerala Nedića "Srpska vojska na albanskoj golgoti"

Milan Nedić je za života objavio svoje tri knjige:

  • Srpska vojska i solunska ofanziva
  • Srpska vojska na Albanskoj Golgoti
  • Kralj Aleksandar Prvi Ujedinitelj.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b Borković (1979a), str. 87-88.
  2. ^ a b Borković (1979a), str. 91.
  3. ^ Borković (1979a), str. 359-360.
  4. ^ Milosavljević (2006), str. 20-30.
  5. ^ Holocaust in Serbia, Pristupljeno 12. 4. 2013.
  6. ^ Milosavljević (2006), str. 17.
  7. ^ a b Milosavljević (2006), str. 18.
  8. ^ Milosavljević (2006), str. 19.
  9. ^ Pavlowitch (2008), str. 96.
  10. ^ Dokumenti nemačke Armijske grupe F (Heeresgruppe F), Nacionalna arhiva Vašington, T311 rolna 195, frejm 968, Pristupljeno 12. 4. 2013.
  11. ^ a b Neubacher (2004), str. 159.
  12. ^ Roberts (1973), str. 257–258.
  13. ^ Borković (1979b), str. 363.
  14. ^ „Nedić sahranjen na Centralnom groblju“, Večernje novosti, 23. jun 2009. (pristupljeno 2. septembra 2012)

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Milan Nedić