Mitropolija crnogorsko-primorska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Mitropolija crnogorsko-primorska
Srpska pravoslavna crkva
Cetinje monastery.jpg

Cetinjski manastir

Osnovne informacije
Država Crna Gora
Sjedište Cetinje
Broj namjesništava 4
Zvanična stranica www.mitropolija.me
Arhijerej
Eparhijski arhijerej Amfilohije
Čin arhijereja Mitropolit
Titula arhijereja Arhiepiskop cetinjski, mitropolit crnogorsko-primorski, zetsko-brdski i skenderijski i egzarh sveštenog trona pećkog
Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg

Mitropolija crnogorsko-primorska je eparhija Srpske pravoslavne crkve.

Nadležni arhijerej je gospodin dr Amfilohije, a sjedište mitropolije se nalazi na Cetinju. Saborna crkva se nalazi u Podgorici.

Mitropolija crnogorsko-primorska je najstarija eparhija Srpske pravoslavne crkve i jedina koja postoji bez prestanka i bez ikakvih prekida od sticanja autokefalnosti 1219. godine.

Istorija[uredi]

Preteča - Zetska episkopija[uredi]

Preteča današnje mitroplije bila je zetska episkopija. Razdoblje od sticanja autokefalnosti Srpske Crkve 1219. godine, obeleženo je dvojakim uticajem i Carigrada i Rima. Prvi zetski episkop koga je postavio Sava Nemanjić, bio je po svoj prilici Ilarion. Sjedište prve episkopije ubrzo se ustalilo u Manastiru Svetog Mihaila na Prevlaci kod Tivta. Tu se ono zadržalo preko 200 godina.

Srpska nemanjićka država doživjeće vrhunac za vrijeme cara Dušana Silnog, kad je 1346. godine Srpska Crkva uzdignuta na rang Patrijaršije sa ranga Arhiepiskopije, a prvi srpski Patrijarh postao je pećki arhiepiskop Joanikije. Iste te 1346. g. car Dušan i Patrijarh Joanikije uzdigli su zetsku episkopiju na stepen Mitropolije i ona je kao takva ostala do danas.

Sve do sredine 15. vijeka sedište Mitropolije bilo je u Boki Kotorskoj, kada je silom prilika preko Budve, Prečiste Krajinske, Manastira Vranjine, Manastira Svetog Nikole na Obodu, prenijeto na Cetinje. Mitropolit Vasilije Petrović, u svojoj „Istoriji o Černoj Gori“, pisanoj u Rusiji, koja je ujedno i prva istorija Crne Gore, bilježi istorijski potvrđeno predanje da su "Mlečići, poslije odlaska mitropolita potrovali prevlačke kaluđere. Tom prilikom potrovano je 72 kaluđera, a manastir srušen“. Mlečanima je ovaj manastir smetao kao pravoslavno uporište na južnom Jadranu. Ovo je ujedno i bilo razdoblje, kada su Mlečani preoteli Balšićima, odnosno njihovim nasljednicima Lazarevićima i Brankovićima, njihove primorske posjede, pa su u njima nastojali da potisnu Pravoslavlje. Za manastir Svetog Nikole na poluostrvu Vranjini se smatra da ga je osnovao prvi zetski episkop Ilarion. Donja Zeta, u kojoj se nalazio i ovaj manastir, u vrijeme preseljavanja Mitropolije je potpala pod vlast gospodara Gornje Zete Stefana Crnojevića.

Osnivanje eparhije na Cetinju[uredi]

Zetski mitropoliti prenijeli su svoju stolicu stalno u Crnu Goru, na Cetinje, 1485. godine i nastanili su se u Bogorodičinom manastiru, zadužbini crnogorskog gospodara Ivana Crnojevića. Oni su i dalje vršili duhovnu nadležnost nad cijelim svojim starim područjem, koje je u primorju pripalo Mlečićima, a u Donjoj Zeti i oko Skadra Turcima. Za ovo područje pod Turcima držali su oni i dalje vikarnog episkopa, koji im je obično postajao i nasljednik na mitropolitskoj stolici. U prvi mah život ove crnogorske mitropolije počeo je lijepo da se razvija. U njoj je 1493. uređena prva srpska štamparija i štampane prve srpske knjige. Poslije konačne propasti državne samostalnosti (1499), nastupila su i po ovu mitropoliju vrlo teška vremena. Mitropolit je morao priznati za starješinu ohridskog arhiepiskopa, koji je, u to vreme upravljao srpskom crkvom poslije pada despotovine (1459), pa je crnogorski mitropolit Vasilije 1532. godine učestvovao i na ohridskom sinodu, koji se sastao da osudi smederevskog mitropolita Pavla, kada je ovaj pokušao da obnovi Pećku patrijaršiju. Ali poslije uspješnog obnovljenja Pećke patrijaršije, za Makarija 1557, Crnogorska mitropolija došla je ponovo pod njenu duhovnu vlast. Kada je 1766. Pećka patrijaršija ponovo ukinuta, Crnogorska mitropolija nije podvrgnuta Carigradskoj patrijaršiji, kao ostali dijelovi srpske crkve pod turskom vlašću, već se oslonila na rusku crkvu, koja je shodno tadašnjim prilikama smatrala mitropoliju za autokefalnu.

Od austrijsko-mletačkih ratova s Turcima, krajem 17. vijeka, počeli su crnogorski mitropoliti da igraju sve vidniju i važniju ulogu u narodnim pokretima za oslobođenje. Vladika Visarion Borilović (1685—1692) oslanjao se je pri toj akciji na Mlečiće, a njegov nasljednik Danilo Petrović-Njegoš (1697—1735) uspio je, preko srpskih emigranata u Rusiji, da veže trajno prijateljstvo između Rusije i tadašnje Crne Gore. Ta okolnost mnogo je doprinijela, da su od sada za crnogorske mitropolite dolazili samo bratstvenici iz plemena Njeguša, koji su uspjeli da uvedu jednu vrstu teokratske vladavine u Crnoj Gori i gotovo potpuno oslobode je od Turaka. Poslije Danila velike zasluge su stekli za politički napredak i državno ustrojstvo Crne Gore vikarni episkop Vasilije (1750—1766), mitropoliti Petar I Sveti (1782—1830) i Petar II (1830—1851), tvorac Gorskog vijenca.

Razdvajanje svjetovne i duhovne vlasti - Cetinjska arhiepiskopija[uredi]

Nasljednik mitropolita Petra II, Danilo I (1851—1860), odlučio je, da se ne kaluđeri i ne posvećuje za mitropolita. Kad su mu Rusija i narod to odobrili, proglasio se je za nasljednog knjaza crnogorskog i odvojio crkvenu vlast od svjetovne. Otada je prestalo postavljanje crnogorskih mitropolita iz bratstva Petrović-Njeguša, te su dalji mitropoliti obično bili Bokelji. Prvi crnogorski mitropolit poslije uspostavljenja posebne svjetovne državne vlasti u Knjaževini Crnoj Gori bio je obrazovani Dalmatinac Nikanor Ivanović (1852—1860). Mitropolitski dvor ostao je i dalje na Cetinju, ali sva nepokretna manastirska i mitropolitska imanja uzela je država, a mitropolitu, njegovom pridvornom arhimandritu i protođakonu odredila je platu iz državne blagajne. Poseban duhovni sud nije bio ustanovljen još dugo, te su sve bračne i svešteničke parnice išle pred državni Senat.

Crnogorska mitropolija proširena je ratovima od 1876. do 1878, te je, pored Cetinjske arhiepiskopije, osnovana još i Episkopija zahumsko-raška, sa sjedištem u manastiru Ostrogu, za sva istočna plemena, od Nikšića do Kuča. A 1913., poslije balkanskog rata, obnovljena je Pećka episkopija, za sve krajeve od bosanske do albanske granice, koji su tada pripali Crnoj Gori.

Crnogorski mitropoliti, poslije razdjeljenja svjetovne vlasti od crkvene, nastojavali su u više mahova, da otvore bogosloviju, dignu crkvenu prosvjetu i reorganizuju cijelu crkvenu upravu, ali je u tom radu mogao da postigne veći uspjeh mitropolit crnogorski Mitrofan Ban (1884—1920). Za njegovo vrijeme ustanovljen je Sinod Crnogorske mitropolije (1904), kao najviša duhovna vlast i za svaku eparhiju je uređen konzistorij ili eparhijski duhovni sud. Posebnog ustrojstva za upravu mitropolijom nije bilo, te se upravljalo po opštim odredbama pravoslavne crkve i starom utvrđenom običajnom pravu.

Južnoslovensko ujedinjenje[uredi]

Poslije ujedinjenja Crne Gore sa Srbijom u Kraljevinu SHS ujedinila se je i Crnogorska mitropolija 17. juna 1920. sa svima ostalim srpskim crkvenim oblastima u jednu autokefalnu srpsku crkvu, nazvanu Srpskom patrijaršijom. Tom prilikom je odlučeno, da se i Crnogorska mitropolija, kao i sve druge dotadašnje autokefalne srpske crkvene oblasti uđu u obnovljenu Srpsku pravoslavnu crkvu, a cetinjskom episkopu ostavi da i dalje može nositi naslov „mitropolit crnogorsko-brdski i primorski“.

Poslije mitropolita Danila (Dajkovića), mitropolit je postao Amfilohije Radović, od 1991. godine.

Problemi Mitropolije sa Crnogorskom pravoslavnom crkvom[uredi]

Glavni spor kanonske i nekanonske "mitropolije" je spor oko toga ko je pravi nasljednik Mitropolije sa tih prostora iz perioda prije 1918. Kanonska mitropolija ima kontinuitet i nepromjenjen duh, svetosavski, srpski, dok nekanonska "mitropolija" nastaje 1993. i odriče se srpskog karaktera. Rezultat spora je i pitanje imovine. Ako su Crnogorci i Brđani gradili hramove, a u međuvremenu promijenili nacionalnu svijest, da li ti hramovi pripadaju njima ili Crkvi koja čuva duh njihovih predaka. Katolici Hercegovine su pjevali o Kraljeviću Marku. Naknadno postaju Hrvati. Antun Radić u novinama "Dom" te pjesme naziva hrvatskim narodnim pjesmama. Kako je narod sačuvao pjesme, ali ne i narodnu svijest, tako se ni te pjesme ne mogu nazivati, naknadno, hrvatskim. Analogno tome, čuvar autentičnog nasljeđa je vlasnik kako duhovnih tako i materijalnih dobara samo ako je ostao isti. Kinez koji bi se po slobodi deklarisao Srbinom ne bi mogao svoj maternji jezik nazivati srpskim jer ga demantuju činjenice.

Pravoslavnu Crkvu u Zeti osniva Sveti Sava. Propašću Pećke patrijaršije pod turskom okupacijom, po želji Grka fanariota, srpska crkva u slobodnoj Crnoj Gori ne želi da prizna Grke za vladike i faktički je to jedini preživjeli dio srpske crkve (pored Karlovačke Mitropolije), pod samostalnom upravom. Pošto je Crna Gora nastavila nezavisno postojanje i crkva u Crnoj Gori je nasljednik i čuvar pećkog trona. Autokefalnost crkve u Crnoj Gori je nastavak autokefalije koju je dobio Sveti Sava, ali se zbog istorijskih okolnosti ta autokefalija oganičila na znatno uži prostor. Današnji pripadnici tzv. Crnogorske crkve ne polaze od istorijskih činjenica, već ovom udruženju građana žele da daju novi identiteski karakter, kakav u istoriji nije imala. Manjak njihovih tvrdnji su nepostojanje akta o akutokefaliji crnogorske crkve, a u kanonskom poretku Pravoslavne crkve takav akt je nužan. Oni navode kao dokaze, naknadno nazivanje crnogorske crkve kao autokefalne, negirajući joj srpski duh. Istina je da je ta crkva imala i srpski duh i da nije nezavisna, autokefalna u drugačijem smislu nego što je to bila i Karlovačka Mitropolija.

Novine srijemskog vladičanstva "Srpski Sion", broj 1.,2014.g. na 21.strani, u tekstu "Tri veka Karlovačke mitropolije" navode podatak: "Uprkos protivljenjima austrijskih državnih vlasti, duhovna zavisnost Karlovačke mitropolije od Pećke patrijaršije opstala je dugo. Formalno je nestala tek pošto je Pećka patrijaršija ukinuta beratom sultana Mustafe od 11.septembra 1766.g. Karlovačka mitropolija je tako postala faktički autokefalna, premda za to nikada nije dobila formalno priznanje od Carigradske patrijaršije. Pa ipak, u knjizi iz 1855.g. "Redosled katedri u istočno-pravoslavnoj crkvi", koju je odobrila i sama Carigradska patrijaršija, Karlovačka mitropolija se javlja među autokefalnim crkvama i to ispred grčke, a iza ruske i kiparske crkve."

Isti dokument navode i pripadnici vjersko-političke zajednice pod imenom Crnogorska pravoslavna crkva, kao dokaz da je Crnogorska crkva bila autokefalna. Analogija sa Karlovačkom mitropolijom je potpuna jer je na isti način "autokefalna" i Karlovačka crkva. Crnogorska crkva je slavila Svetog Savu, kao crveno slovo u kalendaru ("Orlić", crnogorski godišnjak za 1865, 1866... god.) dok se Sveti Sava u kalendaru današnje "Crnogorske crkve" prvo pojavljivao i to ne kao crveno slovo, a danas je i izbačen iz kalendara. Mitrofan Ban, navodni poglavar te i takve crkve u svojim memoarima dokazuje da je ta crkva imala srpski karakter.

"Glas Crnogorca", glasilo Vlade Crne Gore u egzilu, 24. septembar 1920. na naslovnici donosi tekst pod naslovom "Srpska patrijaršija", iz kojeg se jasno vidi srpski duh Crnogorsko primorske mitropolije i da spor postoji samo oko mjesta gdje buduća obnovljena srpska patrijaršija treba da bude. http://www.njegos.org/past/pecka.htm

Spisak zetskih episkopa i crnogorskih mitropolita[uredi]

Episkopi zetski:

Mitropoliti zetski:

Mitropoliti cetinjski:

Mitropoliti crnogorsko-primorski, od osnivanja mitropolije do danas: [1]

Manastiri[uredi]

Manastiri Mitropolije crnogorsko-primorske: [3]

Arhijerejska namjesništva[uredi]

  • Arhijerejsko namjesništvo cetinjsko
  • Arhijerejsko namjesništvo podgoričko-danilovgradsko i kolašinsko
  • Arhijerejsko namjesništvo bokokotorsko
  • Arhijerejsko namjesništvo barsko

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ [1], Pristupljeno 13. 4. 2013.
  2. ^ MONTENEGRINA - digitalna biblioteka crnogorske kulture i nasljedja, Pristupljeno 13. 4. 2013.
  3. ^ [2], Pristupljeno 13. 4. 2013.

Literatura[uredi]

  • Грујић, Радослав (1927). „Митрополија црногорско-приморска“. Народна енциклопедија. 
  • N. Dučić. Istorija srpske pravoslavne crkve, 1894.
  • R. Grujić, Pravoslavna srpska crkva, 1921.
  • F. Ivanović, Problematika autokefalije Mitropolije Crnogorsko-primorske, 2006.
  • M. Jastrebov, Jepiskopija zetska (Glasnik, 58);
  • I. Ruvarac, Vladike cetinjsko-zetske i crnogorske

Spoljašnje veze[uredi]