Monaštvo
Iz projekta Википедија
Monaštvo (gr. μοναχος monah - osamljenik) je način života posvećen molitvi, kontemplaciji i podvigu u potpunom povlačenju od sveta. Kaluđer (grč: kalógeros = kalós: častan + gérōn: starac - "dobri starac") je naziv koji je u Vizantiji korišten u početku za stare monahe, a kasnije za monahe uopšte. Staroslovenski nazivi za monaha su: inik, usamljen ili crnorizac, po crnoj odori koju nosi. Zajednički život u manastirskoj zajednici naziva se kinovija ili na staroslovenskom opštežitije.
Sadržaj |
[uredi] Budističko monaštvo
 |
Za više informacija pogledajte Sangha. |
| Deo serijala članaka Budizam
|
|
| Osnivanje |
|
| Istorija |
|
| Pojmovi |
|
|
Darma · Samsara · Karma |
|
| Vežbe i dostignuća |
|
|
Buda · Bodisatva · Arhat |
|
| Škole |
|
| Spisi |
|
|
|
|
Sanga je budistička monaška zajednica. Smatra se trećim od "tri dragulja" budizma, pored Bude i darme. Reč sangha znači skupština ili sabor i taj termin je u Budino vreme korišćen za skupštine, na kojima su ondašnji plemenski savezi razmatrali svoje poslove. [1]
Članovi sanghe su postajali oni koji prihvataju dhamu, napuste porodični život i postanu lutajući prosjaci (bhikui). Bhiku je bio poznat i kao pabađaka, onaj ko je otišao (vidi: otšelnik). Prelazak sa lutalačkog života na uređene monaške zajednice izgleda je bio povezan sa praksom zajedničkog okupljanja lutalica tokom tri meseca monsunskih kiša (od jula do septembra) u javnim skloništima[1].
Pripadniku sanghe bilo je dopušteno posedovanje tek najpotrebnijih ličnih predmeta: odore i zdele za milodare (u koju je primao hranu); to su bila spoljašnja obeležja njegovog posvećenog verskog života, po kojima se razlikovao od običnih lutalica; pored toga bilo mu je dopušteno da ima i iglu (za krpljenje odore), brojanice (za meditaciju), brijač za brijanje glave, i filter za ceđenje pitke vode, kako bi spasao živote svih sitnih insekata koji mogu da se zadese u njoj[1].
Pravila i propisi u pogledu uređenja i života sanghe čine Vinaju, ili disciplinu; ta pravila su prikupljena u tradicionalnom spisu poznatom kao Vinaja-pitaka. Do prvih neslaganja u okviru sanghe došlo je oko kršenja monaške discipline, što je bilo povod za održavanje dva budistička sabora: njihov ishod ogledao se u odvajanju mahasanghika od sthavira u sanghi. Danas je u zemljama teravade sangha podeljena u više škola (nikaja).
Sangha ima važnu ulogu u društvu budističkih zemalja, koja se zasniva na uzajamnim odnosima između monaha i svetovnjaka. Prvi su čuvari i prenosioci Budinog učenja (dhame) i učitelji svetovnjaka; drugi se, zauzvrat, staraju o njihovim materijalnim potrebama snabdevajući ih hranom, odećom i podižući im manastirska zdanja[1].
U nekim teravadinskim zemljama prisutan je običaj da dečaci provedu nekoliko godina u sanghi pre no što dostignu punoletstvo; oni koji to čine stiču veći ugled od drugih, koji ne upražnjavaju ovu praksu[1]. Takvo kratkotrajno pristupanje sanghi često se preduzima tokom tri meseca Vase, kišnog razdoblja, ili "budističkog Velikog posta".
[uredi] Hrišćansko monaštvo
|
Za više informacija pogledajte Hrišćansko monaštvo. |
| Deo serijala članaka Hrišćanstvo
|
|
|
Osnivanje Istorija Tradicije Verovanje Upražnjavanje Sveto Pismo |
|
U prvim vekovima hrišćanstva nije bilo manastira niti monaštva. Ili, kako neki smatraju, svi su bili monasi, mada nisu nosili monaške odežde. Svi hrišćani su sebi postavljali one moralne zadatke (sve osim bezbračja) koji će kasnije postati zadaci prvenstveno monaštva.[2] Ipak, oko njih nije bilo visokih kamenih zidova, već su se oni u sebi ograđivali prema svjetskom životu.
Promene u hrišćanstvu, koje su se zbile krajem 3. veka prihvatanjem hrišćanstva za zvaničnu religiju rimskog carstva, sastojale su se u menjanju hijerarhije vrednosti, u postepenom podređivanju vere životu i njegovim potrebama. Monaštvo je i bilo reakcija upravo na tu promenu, na taj „utilitarizam" hrišćanstva.[3] Pošto se Crkva uvećavala po članstvu, sve je više pronicao u nju svetski, hrišćanstvu tuđ duh. To je počelo da opterećuje najrevnosnije hrišćane, koji nisu hteli da posvetove Crkvu. Oni su počeli da kidaju vanjsku vezu sa svetom.[2]
Monaški pokret je započeo u Egiptu u 4. veku i njegovi su osnivači bili Kopti. Začetnici ili oci monaštva su prepodobni Pavle Tivejski, sveti Antonije Veliki, sveti Pahomije i Ava Amun u nitrijskoj pustinji. Antonije se smatra osnivačem otšelničkog monaštva, a Pahomije manastirskog opštežitija. Iz Epipta se monaštvo brzo proširilo u Palestinu, Siriju, Mesopotamiju, Malu Aziju i dalje u Italiju. Monaštvo je započelo kao laički i privatan pokret. Osnivači monaštva nisu imali činove u crkvenoj jerarhiji i smatrali su da je to i nespojivo s monaškim zvanjem. Monaštvo nije započelo kao ustanova ili institucija Crkve, već je bilo stihijna i sporadična pojava. Manastiri su u početku od strane crkvenih i svetovnih vlasti smatrani za pojavu koja deluje izvan zvaničnih institucija i postojala je tenzija između crkvenog klera i monaških zajednica. Malo-pomalo se takvo stremljenje ka fizičkom odvajanju od svetskog života rasprostranilo svuda, i Crkva je podigla manastire. Ali pojedini podvižnici su odlazili i iz manastirskih monaških zajednica, zato što su opštežiteljni manastiri ipak živeli u dodiru sa svetom.[2] To su bili otšelnici, pustinjaci, anahorete, stolpnici, zatvornici.
Monaštvo je odricanje od sveta, ali u izvesnom smislu i odlazak iz organizovanog crkvenog života. Anahoreza (izdvajanje) je bila osnovna novina monaštva, pojava u životu i svesti Crkve koja nije imala presedana. Monaštvo nastaje iz iskustva neuspeha, iz nemogućnosti da se pomire dva stava bitne hrišćanske antinomije - „ne od ovoga sveta" i „u svetu ovome". Odatle i „anahoreza", fizički i duhovni odlazak iz sveta, povlačenje u pustinju ili manastir, povlačenje fizičke granice između sebe i sveta. Ipak, ubrzo zatim dolazi do povratka monaštva u crkvenu zajednicu i njegovo postepeno pretvaranje u crkvenu instituciju, koja je uticajna i povezana sa svim stranama crkvenoga života. Taj proces se izražavao i u fizičkom vraćanju monaštva, to jest građeni su manastiri i u gradovima, i u samom centru „sveta". Manastir u gradu je bio neka vrsta idealne hrišćanske opštine. Vraćanje monaštva u svet nije značilo da ono i prihvata taj svet, već je to naprotiv bilo prenošenje „pustinje" u svet.
Monaštvo na svoje spasenje ne misli iz egoističnih pobuda, nego iz ljubavi prema Bogu. Duša čovječija pripada Tvorcu, i podvižnik hoće da je Bogu oda u dostojnom stanju.[2] Glavni moto monaštva je ljubav, prema Bogu više nego prema ičemu drugom. "Ko voli sebe, oca, majku, brata, sestru, većma nego mene nije me dostojan", i "ko ne uzme krst svoj i pođe za Hristom..." (Mat. 10, 37 - 38). Zapovest o stalnoj molitvi nije u hrišćanstvu bila nešto novo. „Molite se bez prestanka" - kaže apostol u prvoj poslanici Solunjanima 5,17. Ali nova je bila ideja molitve kao jedinog sadržaja života, dela radi kojega je i bilo nužno izdvajanje, odricanje od sveta i svih njegovih obaveza.
U toku istorije, hrišćanstvo monaštvo se razvijalo u dva oblika:
- anahoretsko monaštvo (gr. αναηοπειν - otići, udaljiti se), pustinjsko odnosno potpuno usamljeno povlačenje od sveta.
- kinovijsko monaštvo (gr. κοινος + βιος, coenobium) u opštežitiju, to jest u organizovanoj zajednici ili manastiru.
Po uzoru na jerusalimsku crkvu, kinovijsko monaštvo osnovao je sveti Pahomije u 4. veku u Gornjem Nilu. Nešto kasnije i sveti Vasilije Veliki napisao je Velika i Mala pravila na temelju kojih su uređivani vizantijski manastiri. Monasi žive u svojim ćelijama, ali se zajednički mole i obeduju. Monah mora upražnjavati tri zaveta: poslušnost, siromaštvo i devstvenost (celibat).
Manastira ima muških i ženskih. U pravoslavnom hrišćanstvu nema razlike između muških i ženskih manastira. Pravoslavni monasi i monahinje vode jednak duhovni život. Pravoslavno monaštvo nema monaških redova, kao u rimokatoličkoj crkvi.[4]
[uredi] Napomene
- ^ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Trevor O. Ling, Rečnik budizma, Geopoetika, Beograd 1998.
- ^ 2,0 2,1 2,2 2,3 Valentin Svencicki, O monaštvu
- ^ Aleksandar Šmeman, Monaštvo i liturgija
- ^ Archpriest Seraphim Slobodskoy, The Law of God (Printshop of St. Job of Pochaev, Jordanville, NY, ISBN 0-88465-004-8), p. 618.)
[uredi] Spoljašnje veze
- Valentin Svencicki, O monaštvu
- Aleksandar Šmeman, Monaštvo i liturgija
- Monaštvo kao uzor svetu (eparhija šumadijska)
