Mostar

Ovaj članak ili jedan njegov deo nema nikakve nezavisne i pouzdane izvore. Pomozite da se ovaj članak poboljša tako što ćete uneti odgovarajuće reference. Tekst koji ne sadrži reference može biti doveden u pitanje, a potom i uklonjen.

Za drugo značenje, pogledajte članak Mostar (višeznačna odrednica).

Mostar
Stari most i stari deo Mostara
Opširnije
Osnovni podaci
Država	Bosna i Hercegovina
Entitet	Federacija Bosne i Hercegovine
Kanton	Hercegovačko-neretvanski kanton
Stanovništvo
Stanovništvo (1991)	75,865
Aglomeracija (1991)	126.628
Položaj
Koordinate	43°20′58″N 17°48′45″E
Vremenska zona	UTC+1, leti UTC+2
Površina	1.175 km²
Mostar Mostar na mapi BiH
Ostali podaci
Gradonačelnik	Ljubo Bešlić (HDZ BiH)
Poštanski kod	88000
Pozivni broj	036
Veb-strana	www.mostar.ba

Mostar je grad u Bosni i Hercegovini, smešten na obalama reke Neretve u sred Hercegovine. Mostar je jedan od četiri službena grada Bosne i Hercegovine, upravno sedište Hercegovačko-neretvanskog kantona i najveći grad u Hercegovini. Prema popisu iz 1991. godine imao je 75.865 stanovnika. Grad je poznat po čuvenom Starom mostu, izgrađenom u 16. veku, koji je srušen po naređenju komandanta HVO-a (Hrvatsko vijeće odbrane) Slobodana Praljaka, po zanimanju istoričara umetnosti, 9.11. 1993., da bi nakon rata most bio izgrađen ponovo. U celoj opštini, prema procenama federalnog zavoda za statistiku federacije Bosne i Hercegovine iz 2003. godine, ukupno živi 105.448 ljudi. Od toga, 50.019 Bošnjaka, 50.929 Hrvata, 3.644 Srba, i 856 ostalih. Okolina Mostara je veoma naseljena sa bogatim selima poput sela Potoci (2921 stanovnika 1991. god.), Vrapčići (3461 stanovnika 1991. god.), i Rodoč (4499 stanovnika 1991. god.).

Geografija

Položaj

Mostar se nalazi na jugu Bosne i Hercegovine, tačnije rečeno nalazi se u centru Hercegovine. Gradsko područje (Mostar i njegova okolina) se geografski može opisati kao čvorište sjeverne, zapadne i istočne Hercegovine. Kroz centar grada se proteže kanjon rijeke Neretve pa je Mostar poznat i pod nadimkom „grad na reci Neretvi“.

U gradskom području (opštini) Mostar smeštene su tri kotline: Bijelo Polje na severu, u kojoj je smeštena većina severnih prigradskih naselja; Mostarska, u kojoj je smešten grad Mostar i većina zapadnih prigradskih naselja i Bišće Polje na jugu, u kojoj je smeštena većina južnih prigradskih naselja i mostarska industrijska zona.

Najpoznatija brda oko mostarske kotline su: Hum, Brkanovo Brdo, Galac, Orlovac, Mikuljača, Žovnica, Planinica i Fortica, a sam grad se nalazi na nadmorskoj visini 60-80 metara. Dve najpoznatije planine koje se nalaze u blizini Mostara su Velež i Prenj. Kroz Mostar teku rijeke Neretva i Radobolja, a u njegovoj bližoj okolini nalaze se: Drežanjka, Buna, Bunica i Jasenica. Mostar je kao i većina hercegovačkih gradova veoma krševit.

Klima

Mostar ima umerenu sredozemnu klimu s blažim, ali hladnim zimama (uz malo ili nimalo snega), te veoma vrućim letima gde temperature u hladu znaju iznositi i do 45 °C. Zbog toga je Mostar bio jedan od najtoplijih gradova u bivšoj Jugoslaviji, a danas je uz Trebinje i Neum najtopliji grad u Bosni i Hercegovini. Mostar je uz Atinu grad sa najviše sunčanih dana u godini, a snijeg u Mostaru je prava retkost. Zime u kojima se sneg u Mostaru zadržao više od 15 dana: 1955./1956. (15 dana), 1962./1963. (23 dana), 1984./1985. (27 dana) i 2004./2005. (15 dana).

Dana 6. avgusta 2008. godine, živa u termometru u 13 sati u središtu grada Mostara dosegnula je 39, a na suncu je izmereno čak 56,4 °C. Tačno u ponoć, u noći s četvrtka, 16. jula na petak, 17. jula 2009. godine u Mostaru je zabeležena temperatura zraka od 29,3 °C što je, po rečima meteorologa iz Federalnog hidrometeorološkog zavoda najviše noćna temperatura ikada zabeležena od 1893. otkad se u BiH službeno vode meteorološka merenja.

Klima u Mostaru se u poslednjih desetak godina primetno menja. Pre izrazito sušna klima danas je sve vlažnija i vlažnija što letnje vrućine čini nesnošljivim i često zrelim za proglašavanjem elementarne nepogode. Mostar ipak ima ugodnu klimu pogodnu za uzgoj različitih vrsta voća i povrća. Jeseni i proleća u Mostaru znaju biti izrazito kišoviti.

Klima Mostara
Pokazatelj	Jan	Feb	Mar	Apr	Maj	Jun	Jul	Avg	Sep	Okt	Nov	Dec	Godišnje
Srednji maksimum, °C	8,4	11	15	19	24	28	31,1	31,1	27	21	15	10	20,0
Srednji minimum, °C	1,9	3	5	8	13	16	18,6	18,4	15	11	7	3	10,0
Izvor: MSN Weather

Istorija

Šire područje današnjeg Mostara bilo je naseljeno još u praistorijskom vremenu, što potvrđuju brojna nalazišta (više od 150) iz neolita, bakrenog, bronzanog i železnog doba. Među njima su naseljene pećine, grobovi, oružje, predrimski novac i sl. Uz stočarstvo i zemljoradnju u železnom dobu se razvija i trgovina s okolnim središtima.

Za vreme rimske uprave područje su naseljavala ilirska plemena, a administrativno je pripadao dalmatinskoj provinciji. U to doba nastaju i putevi u dolini Neretve. Bazilika iz 3. - 6. veka u Cimu (danas deo Mostara) verovatno je bila sedište biskupije Sarsenterum, koja se nalazila na području današnje Hercegovine.

Srednji vek

Novo razdoblje nastaje padom Carstva i doseljenjem Slovena. Tokom ranog srednjeg veka područje Mostara pripadalo je pokrajini Zahumlje (Hum). Uprkos vrhovnoj vlasti Franaka, ovi su krajevi imali određeni stepen samostalnosti, posebno za kneza Mihajla Viševića (910. - 950.). Područjem su jedno vreme vladali Nemanjići, zatim bosanski ban, a tokom 14. - 15. veka sve su snažniji humski knezovi. Jedan od njih - Stefan Vukčić Kosača (u narodnim pesmama poznat i kao Stjepan zbog ijekavskog govora), koji je stolovao u Blagaju pored Mostara 1448. dobija naslov hercega (odatle i naziv Hercegovina).

Dan osnivanja grada Mostara vezan je uz izgradnju dve kule/utvrđenja, sredinom 15. veka, verovatno u doba hercega Stjepana. Utvrđenje na desnoj obali Neretve zvala se Cimski grad, a na levoj Nebojša. I prvi pisani spomen Mostara vezan je uz ove dve kule: dubrovački izveštaj od 3. aprila 1452. opisuje kako se Vladislav Hercegović pobunio protiv oca Stjepana, otevši mu neke posede. U izveštaju stoji: "ha preso quello di ... Blagay et do castelli al ponte de Neretva (uzeo je ... Blagaj i dva utvrđenja na mostu na Neretvi).

Ime Mostar prvi se put pojavljuje u turskom popisu stanovništva iz 1468.-1469., a da se ono odnosi na naselje oko dve kule na Neretvi jasno je iz jednog dokumenta sa sednice veća Dubrovačke republike 1474.

Osmanlijsko razdoblje

Mostar krajem 19. veka

Tursko osvajanje Mostara dogodilo se verovatno 1468. U Mostaru je tada boravilo oko 35 osmanlijskih vojnika, kojima su podeljeni posedi, a zatečeni stanovnici su postali kmetovi. Ispočetka središte kajmakamluka, Mostar je zahvaljujući saobraćajnoj važnosti prelaza preko Neretve početkom 16. veka postao sedište hercegovačkog sandžaka. Godine 1566. dotadašnji drveni most zamenjen je kamenim, odluka kojoj je doprinio administrativni i saobraćajni razvoj grada.

U 16. i 17. veku beleži se intenzivno širenje grada; krajem ovog razdoblja Mostar je imao oko 10.000 stanovnika. Grad se razvijao kao tipično osmanlijsko naselje, s karakterističnim stambenim četvrtima - mahalama, i trgovačkom četvrti - čaršijom. Tokom 18. veka došlo je do stagnacije i pada broja stanovnika.

Godine 1833. osnovan je poseban hercegovački pašaluk sa sedištem u Mostaru, na čelu s Ali-pašom Rizvanbegovićem, koji je dobio i vezirski naslov. Otvoreni su i konzulati nekih zemalja (Austrija, Italija, Rusija, Britanija i Francuska). Saobraćajnom značaju pridonela je izgradnja puta Mostar-Metković 1862.

Stanovništvo

Ratna razaranja u Mostaru 1990-ih.

Za više informacija pogledajte članak Demografija Mostara

Po poslednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Mostar je imala 126.628 stanovnika, raspoređenih u 57 naseljenih mesta.

Stanovništvo opštine Mostar
godina popisa	1991.	1981.	1971.
Muslimani	43,856 (34,63%)	34,247 (31,02%)	33,645 (37,55%)
Hrvati	43,037 (33,98%)	36,927 (33,45%)	32,782 (36,59%)
Srbi	23,846 (18,83%)	20,271 (18,36%)	19,076 (21,29%)
Jugosloveni	12,768 (10,08%)	16,509 (14,95%)	2,329 (2,59%)
ostali i nepoznato	3,121 (2,46%)	2,423 (2,19%)	1,748 (1,95%)
ukupno	126,628	110,377	89,580

U granicama današnjih opština, nacionalni sastav 1991. godine, je bio sledeći:

• Opština Mostar (sa delom opštine Nevesinje koji je pripao Federaciji BiH)

ukupno: 126.632

• Muslimani - 44.085 (34,81)
• Hrvati - 42.882 (33,86)
• Srbi - 23.776 (18,77)
• Jugosloveni - 12.767 (10,08)
• ostali - 3.122 (2,48)

• Opština Istočni Mostar (Srpski Mostar)

ukupno: 552

• Muslimani - 299 (54,16)
• Hrvati - 155 (28,07)
• Srbi - 95 (17,21)
• Jugosloveni - 1 (0,18)
• ostali - 2 (0,38)

Naseljena mjesta

Bačevići, Banjdol, Blagaj, Bogodol, Buna, Cim, Čule, Dobrč, Donja Drežnica, Donji Jasenjani, Dračevice, Gnojnice, Goranci, Gornja Drežnica, Gornje Gnojnice, Gornji Jasenjani, Gubavica, Hodbina, Humilišani, Ilići, Jasenica, Kamena, Kokorina, Kosor, Kremenac, Krivodol, Kružanj, Kutilivač, Lakševine, Malo Polje, Miljkovići, Mostar, Ortiješ, Pijesci, Podgorani, Podgorje, Podvelež, Polog, Potoci, Prigrađani, Raška Gora, Raštani, Ravni, Rodoč, Selište, Slipčići, Sovići, Sretnice, Striževo, Vihovići, Vojno, Vranjevići, Vrapčići, Vrdi, Zijemlje, Željuša i Žitomislići.

Grad Mostar, 1991.

ukupno: 75.865

• Muslimani - 25.929 (34,17)
• Hrvati - 21.795 (28,72)
• Srbi - 14.142 (18,64)
• Jugosloveni - 11.555 (15,23)
• ostali - 2.444 (3,24)

Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, najveći dio opštine Mostar ušao je u sastav Federacije BiH. U sastav Republike Srpske ušla su naseljena mjesta: Kamena, Kokorina i Zijemlje.

Poznate ličnosti

• Dušan Bajević fudbaler
• Emir Balić
• Džemal Bijedić političar
• Franjo Vladić, fudbaler
• Ico Voljevica, slikar
• Zdravko Grebo
• Dražen Dalipagić košarkaš
• Jovan Dučić pesnik
• Svetozar Ćorović pisac
• Vladimir Ćorović pisac i istoričar
• Osman Đikić pesnik
• Alija Kebo, novinar
• Mujaga Komadina
• Enver Marić fudbalski golman
• Mišo Marić
• Predrag Matvejević
• Muhamed Mujić, fudbaler
• Ahmet Obradović
• Himzo Polovina pevač
• Željko Samardžić pevač
• Meha Sefić, slikar
• Blaž Slišković fudbaler
• Vahid Halilhodžić fudbaler
• Enver Hadžiabdić fudbaler
• Aleksa Šantić pesnik
• Gojko Šantić glumac
• Isidor Papo hirurg

Vidi još

• Mostovi Mostara
• Srbi u Mostaru
• Partizansko groblje u Mostaru

Spoljašnje veze

Portal Bosna i Hercegovina

• Zvanična prezentacija grada
• Internet portal Monitor