Mostar
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
-
- Za drugu upotrebu, pogledajte članak Mostar (višeznačna odrednica).
| Mostar | |
|---|---|
 Stari most i stari deo Mostara |
|
 (Grb) |
 (Zastava) |
| Osnovni podaci | |
| Površina: | 1.175 km² |
| Populacija (1991.) - uža gradska oblast: - šira gradska oblast: - gustina: |
126.628 st./km² |
| Nadmorska visina: | m |
| Časovna zona: | UTC+1 (CET) (Letnje vreme: UTC+2 (CEST) |
| Položaj | |
| Kanton: | Hercegovačko-neretvanski kanton |
| Entitet: | Federacija Bosne i Hercegovine |
| Geografske koordinate: |
43° 20′ 58′′ s.g.š. 17° 48′ 45′′ i.g.d. |
  Mostar
Mostar na karti BiH
|
|
| Oznake grada | |
| Auto oznaka: | |
| Pozivni broj: | (+387) 036 |
| Poštanski broj: | 88000 |
| Politika | |
| Gradonačelnik: | Ljubo Bešlić (HDZ) |
| Vladajuće stranke: | |
| Poslednji izbori: | |
| Zvanična adresa grada Mostara | |
| Internet strana: | www.mostar.ba |
Koordinate: 43° 20′ 58′′ SG Š, 17° 48′ 45′′ IG D
Mostar je grad u Bosni i Hercegovini, smešten na obalama reke Neretve u sred Hercegovine. Mostar je jedan od četiri službena grada Bosne i Hercegovine, upravno sedište Hercegovačko-Neretvanskog kantona i najveći grad u Hercegovini. Prema popisu iz 1991. godine imao je 75.865 stanovnika. Grad je poznat po čuvenom Starom mostu, izgrađenom u 16. veku, kojeg je 9.11.1993. srušio HVO, da bi nakon rata most bio izgrađen ponovo. U celoj opštini, prema procenama federalnog zavoda za statistiku federacije Bosne i Hercegovine iz 2003. godine, ukupno živi 105.448 ljudi. Od toga, 50.019 Bošnjaka, 50.929 Hrvata, 3.644 Srba, i 856 ostalih. Okolina Mostara je veoma naseljena sa bogatim selima poput sela Potoci (2921 stanovnika 1991. god.), Vrapčići (3461 stanovnika 1991. god.), i Rodoč (4499 stanovnika 1991. god.).
Sadržaj |
[uredi] Istorija
Šire područje današnjeg Mostara bilo je naseljeno još u praistorijskom vremenu, što potvrđuju brojna nalazišta (više od 150) iz neolita, bakrenog, bronzanog i železnog doba. Među njima su naseljene pećine, grobovi, oružje, predrimski novac i sl. Uz stočarstvo i zemljoradnju u železnom dobu se razvija i trgovina s okolnim središtima.
Za vreme rimske uprave područje su naseljavala ilirska plemena, a administrativno je pripadao dalmatinskoj provinciji. U to doba nastaju i putevi u dolini Neretve. Bazilika iz 3. - 6. veka u Cimu (danas deo Mostara) verovatno je bila sedište biskupije Sarsenterum, koja se nalazila na području današnje Hercegovine.
[uredi] Srednji vek
Novo razdoblje nastaje padom Carstva i doseljenjem Slovena. Tokom ranog srednjeg veka područje Mostara pripadalo je pokrajini Zahumlje (Hum). Uprkos vrhovnoj vlasti Franaka, ovi su krajevi imali određeni stepen samostalnosti, posebno za kneza Mihajla Viševića (910. - 950.). Područjem su jedno vreme vladali Nemanjići, zatim bosanski ban, a tokom 14. - 15. veka sve su snažniji humski knezovi. Jedan od njih - Stjepan Vukčić Kosača, koji je stolovao u Blagaju pored Mostara 1448. dobija naslov hercega (odatle i naziv Hercegovina).
Dan osnivanja grada Mostara vezan je uz izgradnju dve kule/utvrđenja, sredinom 15. veka, verovatno u doba hercega Stjepana. Utvrđenje na desnoj obali Neretve zvala se Cimski grad, a na levoj Nebojša. I prvi pisani spomen Mostara vezan je uz ove dve kule: dubrovački izveštaj od 3. aprila 1452. opisuje kako se Vladislav Hercegović pobunio protiv oca Stjepana, otevši mu neke posede. U izveštaju stoji: "ha preso quello di ... Blagay et do castelli al ponte de Neretva (uzeo je ... Blagaj i dva utvrđenja na mostu na Neretvi).
Ime Mostar prvi se put pojavljuje u turskom popisu stanovništva iz 1468.-1469., a da se ono odnosi na naselje oko dve kule na Neretvi jasno je iz jednog dokumenta sa sednice veća Dubrovačke republike 1474.
[uredi] Osmanlijsko razdoblje
Tursko osvajanje Mostara dogodilo se verovatno 1468. U Mostaru je tada boravilo oko 35 osmanlijskih vojnika, kojima su podeljeni posedi, a zatečeni stanovnici su postali kmetovi. Ispočetka središte kajmakamluka, Mostar je zahvaljujući saobraćajnoj važnosti prelaza preko Neretve početkom 16. veka postao sedište hercegovačkog sandžaka. Godine 1566. dotadašnji drveni most zamenjen je kamenim, odluka kojoj je doprinio administrativni i saobraćajni razvoj grada.
U 16. i 17. veku beleži se intenzivno širenje grada; krajem ovog razdoblja Mostar je imao oko 10.000 stanovnika. Grad se razvijao kao tipično osmanlijsko naselje, s karakterističnim stambenim četvrtima - mahalama, i trgovačkom četvrti - čaršijom. Tokom 18. veka došlo je do stagnacije i pada broja stanovnika.
Godine 1833. osnovan je poseban hercegovački pašaluk sa sedištem u Mostaru, na čelu s Ali-pašom Rizvanbegovićem, koji je dobio i vezirski naslov. Otvoreni su i konzulati nekih zemalja (Austrija, Italija, Rusija, Britanija i Francuska). Saobraćajnom značaju pridonela je izgradnja puta Mostar-Metković 1862.
[uredi] Stanovništvo
 |
Za više informacija pogledajte Demografija Mostara |
Po poslednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Mostar je imala 126.628 stanovnika, raspoređenih u 57 naseljenih mesta.
| Stanovništvo opštine Mostar | ||||||
| godina popisa | 1991. | 1981. | 1971. | |||
| Muslimani | 43,856 (34,63%) | 34,247 (31,02%) | 33,645 (37,55%) | |||
| Hrvati | 43,037 (33,98%) | 36,927 (33,45%) | 32,782 (36,59%) | |||
| Srbi | 23,846 (18,83%) | 20,271 (18,36%) | 19,076 (21,29%) | |||
| Jugosloveni | 12,768 (10,08%) | 16,509 (14,95%) | 2,329 (2,59%) | |||
| ostali i nepoznato | 3,121 (2,46%) | 2,423 (2,19%) | 1,748 (1,95%) | |||
| ukupno | 126,628 | 110,377 | 89,580 | |||
U granicama današnjih opština, nacionalni sastav 1991. godine,je bio sledeći:
- Opština Mostar (sa delom opštine Nevesinje koji je pripao Federaciji BiH)
ukupno: 126.632
- Muslimani - 44.085 (34,81)
- Hrvati - 42.882 (33,86)
- Srbi - 23.776 (18,77)
- Jugosloveni - 12.767 (10,08)
- ostali - 3.122 (2,48)
- Opština Istočni Mostar (Srpski Mostar)
ukupno: 552
- Muslimani - 299 (54,16)
- Hrvati - 155 (28,07)
- Srbi - 95 (17,21)
- Jugosloveni - 1 (0,18)
- ostali - 2 (0,38)
[uredi] Naseljena mjesta
Bačevići, Banjdol, Blagaj, Bogodol, Buna, Cim, Čule, Dobrč, Donja Drežnica, Donji Jasenjani, Dračevice, Gnojnice, Goranci, Gornja Drežnica, Gornje Gnojnice, Gornji Jasenjani, Gubavica, Hodbina, Humilišani, Ilići, Jasenica, Kamena, Kokorina, Kosor, Kremenac, Krivodol, Kružanj, Kutilivač, Lakševine, Malo Polje, Miljkovići, Mostar, Ortiješ, Pijesci, Podgorani, Podgorje, Podvelež, Polog, Potoci, Prigrađani, Raška Gora, Raštani, Ravni, Rodoč, Selište, Slipčići, Sovići, Sretnice, Striževo, Vihovići, Vojno, Vranjevići, Vrapčići, Vrdi, Zijemlje, Željuša i Žitomislići.
Grad Mostar, 1991.
ukupno: 75.865
- Muslimani - 25.929 (34,17)
- Hrvati - 21.795 (28,72)
- Srbi - 14.142 (18,64)
- Jugosloveni - 11.555 (15,23)
- ostali - 2.444 (3,24)
Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, najveći dio opštine Mostar ušao je u sastav Federacije BiH. U sastav Republike Srpske ušla su naseljena mjesta: Kamena, Kokorina i Zijemlje.
[uredi] Poznate ličnosti
- Dušan Bajević fudbaler
- Emir Balić
- Džemal Bijedić političar
- Franjo Vladić
- Ico Voljevica
- Zdravko Grebo
- Dražen Dalipagić košarkaš
- Jovan Dučić pesnik
- Svetozar Ćorović pisac
- Vladimir Ćorović pisac i istoričar
- Osman Đikić pesnik
- Alija Kebo
- Mujaga Komadina
- Enver Marić fudbalski golman
- Mišo Marić
- Predrag Matvejević
- Muhamed Mujić
- Ahmet Obradović
- Himzo Polovina pevač
- Željko Samardžić pevač
- Meha Sefić
- Blaž Slišković fudbaler
- Vahid Halilhodžić fudbaler
- Enver Hadžiabdić fudbaler
- Aleksa Šantić pesnik
- Gojko Šantić glumac
- Isidor Papo hirurg
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
