Olivera Lazarević
| Olivera Lazarević | |
|---|---|
| Poreklo i porodica |
Olivera Lazarević (rođ. oko 1373 - umrla posle 1444. godine [1]) bila je najmlađa kći kneza Lazara Hrebeljanovića i kneginje Milice. U svojoj mladosti ona je provela dvanaest godina (1390 — 1402) u haremu osmanskog sultana Bajazita I, kao zalog miru između porodice Lazarevića i Osmanskog carstva, a jedno vreme i u zarobljeništvu mongolskog emira Tamerlana, kao zatočenica nesrećnih okolnosti nakon Angorske bitke 1402. godine.
Sadržaj |
[uredi] Biografija
Rođena je oko 1373. kao najmlađa ćerka kneza Lazara i kneginje Milice, čukununuke Vukana Nemanjića. Imala je četiri starije sestre Maru, Jelenu, Draganu i Teodoru i dva brata Stefana i Vuka [2].
Olivera je 1390. godine data za ženu osmanskom sultanu Bajazitu I (1389 — 1402). Naime, posle Kosovske bitke Srbijom je, u ime maloletnog kneza Stefana Lazarevića, vladala kneginja Milica. Ona je ovaj teški vladarski i majčinski teret odluke o vazalstvu Turcima i davanju Olivere u harem podelila sa preživelim plemstvom i crkvenom jerarhijom. Tako je konačnu odluku o slanju Olivere u sultanov harem doneo Državni sabor, krajem 1389. godine. Pored slanja Olivere Bajazitu, Lazarevići su se obavezali i na vazalne obaveze prema Osmanlijama koje su podrazumevale plaćanje godišnjeg danka i redovno izvršavanje vojnih obaveza [3].
Prema predanju, put iz rodnog Kruševca ka Drenopolju srpski narod je Oliveri posuo ružama[traži se izvor od 04. 2011.]. Među stotinama žena u haremu Olivera je postala jedna od četiri sultanove zakonite žene - kadune[traži se izvor od 04. 2011.]. Vremenom se između njih dvoje ipak rodila ljubav. Prema postojećim izvorima Olivera je bila „vanredno lepa i imala je veliki uticaj na strastima odanog Bajazita“[4] i uspela da „i u sultanskome haremu održi prvo mesto, i da zadobije i održi ljubav besnog Bajazita“[5]. Svoje “mesto u haremu i sultanovom srcu“[5] ona je često koristila da pomogne svome napaćenom narodu i državi[traži se izvor od 04. 2011.]. Za sve vreme boravka u haremu Olivera je ostala u pravoslavnoj veri.
Posle bitke kod Angore (Ankare) 1402, gde je tatarski emir Tamerlan naneo težak poraz Osmanlijama i zarobio sultana Bajazita, zarobljeništva je dopala i Olivera. Prema osmanskoj tradiciji, Bajazit je 8. marta 1403. u tatarskom ropstvu na kraju izvršio samoubistvo zbog sramote koja je bila nanesena Oliveri [6]. Olivera je oslobođena iz zatočeništva tokom 1403. zahvaljujući poslanstvu koje je njen brat Stefan Lazarević, sada već despot, poslao Tamerlanu [7].
Vratila se u Srbiju 1403. godine i nešto kasnije se trajno nastanila na dvoru svoga brata despota Stefana u tadašnjoj prestonici Beogradu. Sve do njegove smrti, bila mu je „verni pratilac, drug i savetnik, podstrekač i tešitelj“[8] Često je putovala kod sestre Jelene-Jele Balšić- Kosače u Dubrovnik, Zetu i Hercegovinu. Naročito je toplo bila primana u Dubrovniku, jer je „Domina Despina“ (kako su je Dubrovčani zvali) bila „časna gospođa od krvi Svetloga Despota i od njegovoga Dvora“.
Princeza Olivera nije se više udavala i nije imala potomaka. Poslednji put ona se pominje u dokumentima iz 1443. godine. Smatra se da je umrla posle 1444. godine i ne zna se gde je sahranjena. „Žrtvu princeze Olivere za spas naroda i otadžbine posle Kosovske bitke, srpski narod je još za njenog života veoma visoko cenio. Ona je smatrana žrtvom biblijskog karaktera, bogougodnom i hristolikom žrtvom, prinetom iz slobode, ljubavi i poslušanja prema svome rodu i otačastvu.“[9]
[uredi] Izvori
- ^ A. Veselinović, R. Ljušić, Srpske dinastije, Platoneum, Novi Sad - Beograd 2001, str. 77, 81.
- ^ A. Veselinović, R. Ljušić, Srpske dinastije, Platoneum, Novi Sad - Beograd 2001, str. 76-77.
- ^ A. Veselinović, R. Ljušić, Srpske dinastije, Platoneum, Novi Sad - Beograd 2001, str. 77.
- ^ Vladimir Ćorović, Istorija Jugoslavije, Beograd 1933.
- ^ a b Stojan Novaković, Srbi i Turci 14. i 15. veka, Beograd 1893.
- ^ Istorija srpskog naroda II, Srpska književna zadruga, Beograd 1982, str. 48, nap. 4.
- ^ Istorija srpskog naroda II, Srpska književna zadruga, Beograd 1982, str. 65.
- ^ Voja Ivanović, „Despot Stefan–Povest o peru i maču“, Duga, 1990.
- ^ Nikola Giljen, Olivera Šaranović, Sonja Jovićević Jov, Princeza Olivera, zaboravljena srpska Kneginja, Beograd 2009.
[uredi] Sećanje na Oliveru Lazarević danas
Godine 2008. u Beogradu je osnovan Fond „Princeza Olivera“ u znak sećanja na princezu Oliveru Lazarević. Misija Fonda je očuvanje duhovnosti i srpske kulturne i istorijske baštine.
- Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja ekskluzivna istorijska monografija, prva sinteza svih dosadašnjih znanja o princezi Oliveri Lazarević, na srpskom, engleskom i ruskom jeziku zasebno, izdavač Fond „Princeza Olivera“ 2009. g. (Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja ISBN 978-86-912875-0-4, Princess Olivera, a forgotten Serbian Heroine ISBN 978-86-912875-2-8, Princessa Olivera, zabыtaя serbskaя knяginя ISBN 978-86-912875-1-1)
- Kneginja Olivera, put ružama posut, drugo, skraćeno i prerađeno izdanje monografije Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja, na srpskom i nemačkom jeziku zasebno, izdavač Fond „Princeza Olivera“ 2010. g. (Kneginja Olivera, put ružama posut ISBN 978-86-912875-3-5, Die Fürstin Olivera, mit Rosen bestreuter Weg ISBN 978-86-912875-4-2 Leiptzig)
- Stojana Magdelinić je 2010. godine objavila treće izdanje romana „Olivera“ o Oliveri Lazarević (ISBN 978-86-83337-44-6, izd. Raška škola)
