Osmansko carstvo
| Osmansko carstvo دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye Turska |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||
| Geografija | |||||||
| Kontinent | Evropa, Azija, Afrika | ||||||
| Regija | Balkansko poluostrvo, Mala Azija, Sredozemno more, Bliski istok, Kavkaz, Krim, Severna Afrika | ||||||
| Zemlja | Turska, Bugarska, Grčka, Srbija, Makedonija, Albanija, Rumunija, Egipat, Irak, Sirija i druge | ||||||
| Prestonica | Carigrad | ||||||
| Društvo | |||||||
| Zvanični jezici | Osmanski turski, arapski, persijski i srpski jezik | ||||||
| Religija | Islam | ||||||
| Valuta | Akča, altin | ||||||
| Zakonodavna vlast | Visoka porta | ||||||
| Vladavina | |||||||
| Oblik vladavine | Monarhija | ||||||
| Titula vladara | Sultan | ||||||
| Vladar | Osman I | ||||||
| Drugi vladar | Orhan I | ||||||
| Treći vladar | Murat I | ||||||
| Istorijsko doba | (Srednji vek, Novo doba) | ||||||
| Osnivanje | 1299. | ||||||
| Prestanak | 1923. | ||||||
| Status | Bivša država | ||||||
| Događaji | |||||||
| Prethodnici i naslednici | |||||||
| Prethodile su: | Nasledile su: | ||||||
| Portal:Istorija | |||||||
Osmansko carstvo ili Osmanlijsko carstvo (dobilo ime po svom osnivaču, Osmanu I) je bilo carstvo koje je postojalo od 1299. do 1923. godine (624. godine).
Na vrhuncu moći, obuhvatalo je Anadoliju, Srednji istok, deo severne Afrike i jugoistočnu Evropu. Osnovalo ga je pleme Okhuz-Turci u zapadnoj Anadoliji, a vladari su potekli iz dinastije Osmanlija. U diplomatskim krugovima carstvo je često nazivano Visokom portom ili samo Portom, što je poteklo od francuskog prevoda osmanske reči Bab'i'ali (tur. Bâb-i-âlî), što znači „visoka kapija“, prema ceremoniji dobrodošlice za strane ambasadore koju je sultan priređivao na ulazu u palatu. Ova ceremonija je tumačena i kao interpretacija pozicije carstva na prelazu iz Evrope u Aziju. U svoje vreme, Osmansko carstvo često je nazivano i Otomansko carstvo ili Turska, ali ga ne treba mešati sa modernom nacionalnom državom Turskom. Porta je kasniji naziv za osmansku Vladu u Carigradu.
U 16. i 17. veku Osmansko carstvo je bilo među najmoćnijim svetskim silama, a države Evrope su se osećale ugrožene zbog stalnih turskih napredovanja preko Balkanskog poluostrva. Na vrhuncu moći, carstvo je zauzimalo teritoriju od 11.955.000 km². Od 1517. pa nadalje, osmanski sultan je bio i islamski kalif, a carstvo je od 1517. do 1922. (ili 1924) bilo kalifat - islamska država. Godine 1453, Osmansko carstvo je osvojilo Carigrad (Konstantinopolj) i time privelo kraju postojanje Vizantijskog carstva. Grad je postao osmanska prestonica. Ime grada je promenjeno u Istanbul tek u vreme Republike 1930. godine. Nakon Prvog svetskog rata, tokom koga su saveznici osvojili većinu turskih teritorija, osmanska elita je postavila temelje savremenoj Turskoj za vreme Grčke kampanje u Turskog rata za nezavisnost.
Sadržaj |
Istorija[uredi]
 |
Za više informacija pogledajte članak Istorija Osmanskog carstva |
Osmansko carstvo je prvobitno bilo bejlik unutar Seldžučkog carstva u 13. veku. Godine 1299, Osman I proglašava nezavisnost Osmanskog principata. Murat I je bio prvi Osmanlija koji se proglasio za sultana. Posle osvajanja Carigrada godine 1453, država postaje moćno carstvo sa Mehmedom II Osvajačem kao carem. Carstvo je dostiglo svoj vrhunac pod Sulejmanom I u 16. veku, kada se prostiralo od Persijskog zaliva na istoku do Mađarske na severozapadu, i od Egipta na jugu do Kavkaza na severu. Kroz svoju šest vekova dugu istoriju primalo je kulturne uticaje i Istoka i Zapada, kao što je takođe ostavilo neizbrisiv trag na teritorijama na kojima se prostiralo.
Tokom svog postojanja, carstvo se borilo za kolonijalizacija u Indijskom okeanu. Ratna flota je poslata da podrži muslimanske vladare u Keniji i Acehu kao i da odbrani osmanlijski monopol na trgovinu robovima i začinima. U Acehu, Osmanlije grade utvrđenje i donose velike topove. Osmanlije su takođe pomagale holandske protestante u borbi protiv vlasti katoličke Španije.
U 17. veku, carstvo slabi pod uticajem spoljašnjih i unutrašnjih neprijatelja i zbog skupih ratova, naročito protiv Persije, Rusije i Austrougarske. Posle poraza kod Beča godine 1683, postalo je jasno da Osmansko carstvo više nije bilo jedina supersila u Evropi. Tokom serije reformi, carstvo uspeva da i dalje bude jedna od važnijih evropskih političkih sila. U Prvom svetskom ratu, pridružuje se Centralnim silama koje gube rat. Posle Grčke kampanje u Turskog rata za nezavisnost (1918-1923), osnovana je moderna država Turska 29. oktobra 1923. od ostataka nekadašnjeg Osmanskog carstva.
Društveno uređenje[uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Društveno uređenje Osmanskog carstva |
Državna organizacija u carstvu je bila zasnovana na hijerarhiji sa sultanom na vrhu i pod njim vezirima, drugim dvorskim službenicima, i vojnim zapovednicima.
Kultura[uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Kultura Osmanskog carstva |
U srednjem veku Osmanlije su imale neverovatno visok stepen tolerancije prema stranim kulturama i religijama, naročito u poređenju sa hrišćanskim Zapadom. Ranije su Turci proterali Vizantijce iz Male Azije i dalje ih potiskivali ka Evropi. Ali, kako su se Osmanlije približavale dalje prema Zapadu i sami su primali kulturne uticaje pokorenih naroda. Kultura porobljenih naroda se utkala u tursku, stvarajući karakterističnu Osmansku kulturu. Posle zauzimanja Konstantinopolja (kasnije nazvanog Istanbul) godine 1453, većina crkava je ostala netaknuta i samo je Aja Sofija pretvorena u džamiju. Dvorski život je u mnogim aspektima zadržao drevne tradicije koje potiču iz Persije, ali je posedovao i mnoge elemente vizantijske i evropske kulture. Vekovima je carstvo bilo utočište proteranim i progonjenim Jevrejima iz Evrope, koji tamo nisu imali slobodu ispovedanja sopstvene vere, a koja je u Osmanskon carstvu bila dopuštena.
Vojno uređenje[uredi]
Vojska je predstavljala složen sistem sačinjen od regruta i plaćenika. Plaćenici, koji su se nazivali „timari“, dugo vremena su predstavljali srž osmanske vojske. Konjica je koristila lukove i kratke mačeve, i koristila nomadsku taktiku ratovanja sličnu mongolskoj. Osmanska vojska je nekada predstavljala jednu od najnaprednijih borbenih sila u svetu, s obzirom na to da su među prvima usvojili muskete. Čuveni odredi janjičara činili su elitne jedinice i sultanovu ličnu zaštitu. Međutim, po završetku 17. veka vojna moć opada zbog nedostatka reformi, uglavnom zbog korupcije među janjičarima. Ukidanje janjičarskih odreda godine 1826. nije bilo dovoljno, i u ratu protiv Rusije, carstvo je oskudevalo u savremenom ratnom materijalu i tehnici.
Provincije[uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Provincije u Osmanskom carstvu |
Na vrhuncu svoje moći, Osmansko carstvo je imalo 29 provincija i četiri vazalne države - Dubrovnik, Vlaška, Moldavija, Krimski kanat i Transilvanija, kraljevstvo koje se zaklelo na vernost Porti.
Sultani[uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Spisak sultana Osmanskog carstva |
Sultan (padišah), a u Evropi takođe poznat i kao Veliki Turčin, bio je jedini vladar i vlast u državi, bar zvanično. Dinastija se zvala takođe i Osmanlije ili Kuća Osmana. Sultan je uživao mnoge titule kao na primer Suveren Kuće Osmana, Sultan nad Sultanima, Kan nad Kanovima, i od 1517, vođa Vernih i prorokov naslednik, i dr. Titulu sultana je ustanovio Murat I godine 1383.
Sultanije[uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Spisak sultanija Osmanskog carstva |
Najčešći termin vladajuće sultanije je bio valide sultanija, osnovan u 16. veku, od strane sultana Murata III.Prva valide sultanija u istoriji Osmanskog carstva je bila Ajše Hafsa sultanija. Svaka sultanija je obično bila stranog porekla, ali je zato stekla silan uticaj na sultana.Oni su im davali nova imena, i tako postale delovi islama.
Literatura[uredi]
- Barbara Jelavich, History of the Balkans, Eighteenth and Nineteenth Centuries, Cambridge University Press, 1983. ISBN 0-521-25249-0. See "Balkan Christians under Ottoman Rule", pages 39-126.
- Colin Imber, The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
- Dimitri Kicikis,Osmanlijsko Carstvo,Plato-Biblioteke XX vek,Beograd,1999,ISBN 86-81493-77-9
- Gülru Necipo Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries, 1991. ISBN 0-262-14050-0.
Vidi još[uredi]
Spoljašnje veze[uredi]
- Osmanski veb sajt - Stranica sa dosta informacija o Osmanlijama
- Sve o Osmanskom carstvu - Sve o istoriji i kulturi Osmanskog carstva (na turskom)
- Kraljevska barka: Turska - Obiman sajt sa dosta detaljnih informacija
- Osmanlije - Dobar sajt koji detaljno pokriva razne aspekte Osmanskog carstva
