Panonska nizija
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Panonska nizija je ravnica u centralnoj Evropi.
Nizija zauzima severni ravničarski deo Srbije i obuhvata ravnicu Vojvodine (Srem, Banat, Bačka) i uski pojas južno od Dunava i Save. Najveći deo Panonske nizije leži ispod 200 m nadmorske visine, a monotoniju ravnice ublažavaju ostrvske planine, aluvijalne ravni, lesne zaravni i peščare.
Sadržaj |
[uredi] Položaj
Sledeće države obuhvataju Panonsku niziju:
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
[uredi] Ostrvske planine
Ostrvske planine predstavljaju ostatke spuštenog dijela stare mase tj. unutrašnjih Dinarida. Protežu se od zapada prema istoku. Izgrađene su od stijena različite starosti: paleozojskih škriljaca, mezozojskog krečnjaka itd. Padine Fruške gore i Vršačkih planina izgrađeni su od organskih neogenih sedimenata i pleistocenih naslaga lesa. Ostrvske planine Panonskog basena su: Fruška gora, Vršačke planine, Cer, Avala, Kosmaj, Bukulja, Venčac, Rudnik, Gledićke planine, Juhor.
[uredi] Aluvijalne ravni
Aluvijalne ravni Dunava, Tise, Morave i Save su karakteristične za Panonski basen. To su najniži i najmlađi oblici reljefa ove regije Srbije. Sastoje se od riječnih nanosa: gline, pijeska i lesa. Obrasle su ritskim šumama i trskom. Zbog čestog plavljenja u aluvijalnim ravnima sprovode se procesi melioracije.
[uredi] Lesne zaravni
Lesne zaravni su eolski elementi reljefa u dnu Panonskog basena. Nastale su tokom pleistocena prenosnom snagom vetra. U Panonskom basenu Srbije javlja se više lesnih zaravni. To su: Sremska (od Zemuna do Vukovara, prekriva južne padine Fruške gore); Bačka (južno od Bačke pješčare, između Dunava, Tise i Bačkih kanala); Titelska (sjeverno od ušća Tise u Dunav); Banatska (sa svih strana opkoljava Banatsku peščaru). Od vih lesnih zaravni mogla se utvrditi prelesna topografija.Sremska lesna zaravan je navejana oko Fruškogorskog grebena.Na južnom obodu bačke lesne zaravni u Novom Sivcu les je u nižim delovima glinovit a jugoistočno od Starog Sivca peskovit. Lesne zaravni su navejane za vreme glacijalnih stanja i to u zimskim vremenima. Velike panonske reke taložile su pesak i mulj u svojim koritima dok su u jesen i zimu vetrovi raznosili pesak i mulj stvarajući lesne zaravni.Zime glacijalnih perioda bile su siromašne snegom, to je bio poseban slučaj u niskim depresijama koje su bile opkoljene visokim planinama. Lesne zaravni su nastale eolskom akumulacijom tako da su u osnovi eolski oblici.
[uredi] Peščare
Peščare su, kao i lesne zaravni, eolski elementi reljefa. Javljaju se u Panonskom basenu. Nastale su radom vetrova u pleistocenu. U njima se javlja nedostatak vode. Javljaju se peščane dine, a pesak je nekada bio pokretan - "živi pesak", a sada je umiren šumskom i travnom vegetacijom. Peščare u Srbiji su: Banatska (južni Banat); Bačka (od Subotice do Baje, Segedina i Budimpešte); Ramsko-golubačka (ispred ulaza Dunava u Đerdap).
[uredi] Regija Srbije
Južni obod Panonskog basena u Srbiji proteže se od Drine na Zapadu do Homoljskih planina na istoku. U geografskoj gradnji dominiraju jezerski sedimenti neogene starosti. Južni obod Panonskog basena ima talasast izgled, a glavni oblici reljefa su površi, brežuljci, riječne doline i kotline, a izdižu se i ostrvske planine (Cer, Vlašić, Kosmaj, Avala, Venčac, Gledićke planine, Juhor, Rudnik).
Prostore današnjeg Panonskog basena nekada je prekrivao praokean Tetis, čijim povlačenjem je i nastao Panonski basen. Povlačenjem, Tetis je iza sebe ostavio veoma plodno tlo, pa se zbog toga Panonski basen naziva još i "Žitnicom Srbije". Za prostore ove regije karakterističan je černozem kao vrsta zemljišta. Međutim, javlja se i tzv. degradirani černozem, kao i plodno aluvijalno tlo i gajnjače.
Privreda ove regije je dobro razvijena i kao veliki privredni centri javljaju se Novi Sad, Subotica, Beograd, Sombor, Zrenjanin, Kikinda itd. Zbog veoma plodnog tla dobro je razvijena poljoprivreda, a najviše se gaje od voća: šljive, jabuke, kruške, orasi, trešnje, višnje, kajsije, breskve; od povrća: kupus, pasulj, paradajz i paprika; od žitarica: kukuruz, pšenica, raž, ječam; od industrijskih biljaka: suncokret, šećerna repa, hmelj, mak. Najznačajnija poljoprivredna proizvodnja je proizvodnja vinove loze i proizvodnja vina.
Napomena: Tekst preuzet sa www.znanje.org
