Panonska nizija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Panonska nizija u Srbiji.
Karta Panonske nizije
Fizička karta Panonske nizije

Panonska nizija, ređe Panonski basen (mađ. Kárpát-medence, nem. Pannonische Tiefebene, rum. Câmpia Panonică, svk. Panónska panva, sl. Panonska nižina, ukr. Тисо-Дунайська низовина, hrv. Panonska nizina) je ravnica u istočnom delu srednje Evrope, koju obrazuje reka Dunav u srednjem delu svog toka. To je jedna od „žila-kucavica“ Evrope i njena velika žitnica, a njena najveća naselja, poput Beča, Budimpešte, Beograda i Zagreba, spadaju veoma značajne evropske gradove.

Poreklo naziva[uredi]

Bakonjska gora, ostrvska planina u mađarskom delu Panonske nizije

Panonska nizija je dobila naziv po starorimskoj provinciji Panoniji. Naziv je donekle neodgovarajući, budući da je data provincija pokrivala samo južni deo današnje nizije. Takođe, neki narodi koji naseljavaju niziju (Mađari, Ukrajinci) imaju svoje, zasebne nazive za nju.

Fizički položaj i granice[uredi]

Budimpešta je najveći grad Panonske nizije

Panonska nizija se pretežno prostire u srednjoj Evropi, a sasvim malim, južnim delom i u južnoj Evropi (Balkansko poluostrvo). Granice nizije su jasne na severu, zapadu i istoku. Na jugu nalazi sklop dolina, bregova i brda, koji postepeno prelazi u planinske oblasti Dinarida. Nedoumice postoje oko severozapadne granice, gde se Bečka kotlina sa gradovima Bečom i Brnom nekad ubraja, a nekad izdvaja izvan okvira Panonske nizije.

Prirodne odlike[uredi]

Kopački rit, jedno od sačuvanih močvarnih područja Panonske nizije

Reljef: Panonska nizija predstavlja kontinentalno ravničarsko područje, okruženo mahom planinama. Ona se prostire na oko 600 km dužine u smeru zapad-istok, od krajnje istočnog dela Alpa u Austriji i Sloveniji, pa do Karpata u Rumuniji na istoku. Ravnica je sa juga zatvorena severnim Dinaridima u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Srbiji, dok je sa severa zatvorena Tatrama u Slovačkoj. Njena širina je oko 400-450 kilometara. Nadmorska visina Panonske nizije kreće se od oko 60 m u oblasti ulaska Dunava u Đerdapsku klisuru, do oko 200-250 m na zapadnom obodu (Prekomurje, Gradišće). Unutar ravnice ima nekoliko osamljenih (tzv. „ostrvskih") planina i gorja, koje je dele na manje celine. To su Fruška gora u Srbiji, Bilogora, Psunj, Dilj i Papuk u Hrvatskoj, te Meček, Piliš i Bakonjska gora u Mađarskoj.

Klima: U Panonskoj niziji vlada umereno kontinentalna klima, pa nizija ima izražena četiri godišnja doba. Zime su srednje hladne, dok su leta žarka. Proleća i jeseni su doba sa velikom količniom padavina.

Vode: Panonska nizija obuhvata srednji deo slika Dunava, koji je njena glavna osovina i koji deli ravnicu na severoistočnu i jugozapadnu polovinu. Druge dve važne reke u ravnici su njegova leva pritoka, reka Tisa, okosnica istočnog dela Panonske nizije i reka Sava, desna pritoka Dunava i južna okosnica nizije. Pored datih reka potrebno je spomenuti i Vah, Moravu, Rabu, Dravu, Muru, Kereš, Samoš, Moriš, Begej, Tamiš, Veliku Moravu, Kolubaru. Pribalje datih reka nekada je bilo mahom močvarno, ali se izgradnjom odvodnih i dovodnih veštačkih kanala njihova površina smanjila. Međutim, i danas mogu naći veće celine u vidu ritova i plavnih područja (npr. Karapandža, Kopački rit, Pančevački rit). Od jezera jedino značajno je Blatno jezero (ili Balaton) u zapadnoj Mađarskoj.

Geopolitički položaj[uredi]

Reka Sava, južna okosnica nizije, kod Beograda

Države: Sledeće države obuhvataju Panonsku niziju:

Središta nizije[uredi]

Temišvar, najveći panonski grad Rumunije

U Panonskoj niziji se nalazi nekoliko veoma važnih gradova u Evropi. Posebno se trebaju istaći Beč, Budimpešta, Beograd i Zagreb.

Po državama (ravnica i njen obod):

Vidi još[uredi]