Panonska nizija u Srbiji

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Panonska nizija.
Reka Sava u Beogradu deli središnji deo nizije od južnog oboda
Avala, ostrvska planina Panonske nizije

Panonska nizija predstavlja veoma značajnu oblast današnje Srbije. Ona zauzima Vojvodinu, severni, ravničarski deo Srbije i uski pojas južno od Dunava i Save. Najveći deo Panonske nizije leži ispod 200 m nadmorske visine, a „ravničarsku idilu“ remete ostrvske planine, aluvijalne ravni, lesne zaravni i peščare.

Ostrvske planine[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Panonske ostrvske planine

Ostrvske planine predstavljaju ostatke spuštenog dijela stare mase tj. unutrašnjih Dinarida. Protežu se od zapada prema istoku. Izgrađene su od stijena različite starosti: paleozojskih škriljaca, mezozojskog krečnjaka itd. Padine Fruške gore i Vršačkih planina izgrađeni su od organskih neogenih sedimenata i pleistocenih naslaga lesa. Ostrvske planine Panonskog basena u Srbiji su: Fruška gora, Vršačke planine, Cer, Avala, Kosmaj, Bukulja, Venčac, Rudnik, Gledićke planine, Juhor.

Aluvijalne ravni[uredi]

Tisa kod Sente sa izraženom aluvijanom ravni

Aluvijalne ravni Dunava, Tise, Morave i Save su karakteristične za Panonski basen. To su najniži i najmlađi oblici reljefa ovog područja Srbije. Sastoje se od riječnih nanosa: gline, pijeska i lesa. Obrasle su ritskim šumama i trsticima. Zbog čestog plavljenja u aluvijalnim ravnima sprovode se procesi melioracije.

Lesne zaravni[uredi]

Crkva u Irigu, položenom na sremskoj lesnoj zaravni
SRP „Gornje Podunavlje“, jedna od preostalih močvara

Lesne zaravni su eolski elementi reljefa u dnu Panonskog basena. Nastale su tokom pleistocena prenosnom snagom vetra. U basenu Srbije javlja se više zaravni. To su:

Od svih lesnih zaravni mogla se utvrditi prelesna topografija. Sremska lesna zaravan je navejana oko Fruškogorskog grebena. Na južnom obodu bačke lesne zaravni u Novom Sivcu les je u nižim delovima glinovit, a jugoistočno od Starog Sivca peskovit. Lesne zaravni su navejane za vreme glacijalnih stanja i to u zimskim vremenima. Velike panonske reke taložile su pesak i mulj u svojim koritima dok su u jesen i zimu vetrovi raznosili pesak i mulj stvarajući lesne zaravni. Zime glacijalnih perioda bile su siromašne snegom, to je bio poseban slučaj u niskim depresijama koje su bile opkoljene visokim planinama. Lesne zaravni su nastale eolskom akumulacijom tako da su u osnovi eolski oblici.

Peščare[uredi]

Peščare su oblici reljefa nastali eolskom erozijom i akumulacijom. Javljaju se u Panonskom basenu. Nastale su radom vetrova u pleistocenu. U njima se javlja nedostatak vode. Javljaju se peščane dine, a pesak je nekada bio pokretan - „živi pesak“, a sada je umiren šumskom i travnom vegetacijom. Peščare u Srbiji su:

Južni obod Panonske nizije[uredi]

Južni obod Panonskog basena u Srbiji proteže se od Drine na zapadu do Homoljskih planina na istoku. U geografskoj gradnji dominiraju jezerski sedimenti neogene starosti. Južni obod Panonskog basena ima talasast izgled, a glavni oblici reljefa su površi, brežuljci, rečne doline i kotline, a izdižu se i ostrvske planine (Cer, Vlašić, Kosmaj, Avala, Venčac, Gledićke planine, Juhor, Rudnik).

Značaj oblasti u okviru Srbije[uredi]

Gradić Ub, u delu Panonske nizije južno od Save i Dunava

Prostore današnjeg Panonskog basena nekada je prekrivao praokean Tetis, čijim povlačenjem je i nastao Panonski basen. Povlačenjem, Tetis je iza sebe ostavio veoma plodno tlo, pa se zbog toga Panonski basen naziva još i „Žitnicom Srbije“. Za prostore ove regije osobena je crnica (ili černozem), kao vrsta zemljišta. Međutim, javlja se i tzv. degradirani černozem, kao i plodno aluvijalno tlo i gajnjače.

Privreda ove oblasti je dobro razvijena i kao velika privredna središta javljaju se Novi Sad, Subotica, Beograd, Sombor, Zrenjanin, Kikinda, Sremska Mitrovica, Šabac, Smederevo, Požarevac, itd. Zbog veoma plodnog tla dobro je razvijena poljoprivreda, a najviše se gaje od voća: šljive, jabuke, kruške, orasi, trešnje, višnje, kajsije, breskve; od povrća: kupus, pasulj, paradajz i paprika; od žitarica: kukuruz, pšenica, raž, ječam; od industrijskih biljaka: suncokret, šećerna repa, hmelj, mak. Najznačajnija poljoprivredna proizvodnja je proizvodnja vinove loze i proizvodnja vina.

Reference[uredi]

Napomena: Tekst preuzet sa www.znanje.org

Pogledati još[uredi]