Panonska nizija u Srbiji

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Panonska nizija.
Reka Sava u Beogradu deli središnji deo nizije od južnog oboda
Avala, ostrvska planina Panonske nizije

Panonska nizija predstavlja veoma značajnu oblast današnje Srbije. Ona zauzima Vojvodinu, severni, ravničarski deo Srbije i uski pojas južno od Dunava i Save. Najveći deo Panonske nizije leži ispod 200 m nadmorske visine, a „ravničarsku idilu“ remete ostrvske planine, aluvijalne ravni, lesne zaravni i peščare.

Ostrvske planine[uredi]

Vidi još: Panonske ostrvske planine

Ostrvske planine predstavljaju ostatke spuštenog dijela stare mase tj. unutrašnjih Dinarida. Protežu se od zapada prema istoku. Izgrađene su od stijena različite starosti: paleozojskih škriljaca, mezozojskog krečnjaka itd. Padine Fruške gore i Vršačkih planina izgrađeni su od organskih neogenih sedimenata i pleistocenih naslaga lesa. Ostrvske planine Panonskog basena u Srbiji su: Fruška gora, Vršačke planine, Cer, Avala, Kosmaj, Bukulja, Venčac, Rudnik, Gledićke planine, Juhor.

Aluvijalne ravni[uredi]

Tisa kod Sente sa izraženom aluvijanom ravni

Aluvijalne ravni Dunava, Tise, Morave i Save su karakteristične za Panonski basen. To su najniži i najmlađi oblici reljefa ovog područja Srbije. Sastoje se od riječnih nanosa: gline, pijeska i lesa. Obrasle su ritskim šumama i trsticima. Zbog čestog plavljenja u aluvijalnim ravnima sprovode se procesi melioracije.

Lesne zaravni[uredi]

Crkva u Irigu, položenom na sremskoj lesnoj zaravni
SRP „Gornje Podunavlje“, jedna od preostalih močvara

Lesne zaravni su eolski elementi reljefa u dnu Panonskog basena. Nastale su tokom pleistocena prenosnom snagom vetra. U basenu Srbije javlja se više zaravni. To su:

Od svih lesnih zaravni mogla se utvrditi prelesna topografija. Sremska lesna zaravan je navejana oko Fruškogorskog grebena. Na južnom obodu bačke lesne zaravni u Novom Sivcu les je u nižim delovima glinovit, a jugoistočno od Starog Sivca peskovit. Lesne zaravni su navejane za vreme glacijalnih stanja i to u zimskim vremenima. Velike panonske reke taložile su pesak i mulj u svojim koritima dok su u jesen i zimu vetrovi raznosili pesak i mulj stvarajući lesne zaravni. Zime glacijalnih perioda bile su siromašne snegom, to je bio poseban slučaj u niskim depresijama koje su bile opkoljene visokim planinama. Lesne zaravni su nastale eolskom akumulacijom tako da su u osnovi eolski oblici.

Peščare[uredi]

Peščare su oblici reljefa nastali eolskom erozijom i akumulacijom. Javljaju se u Panonskom basenu. Nastale su radom vetrova u pleistocenu. U njima se javlja nedostatak vode. Javljaju se peščane dine, a pesak je nekada bio pokretan - „živi pesak“, a sada je umiren šumskom i travnom vegetacijom. Peščare u Srbiji su:

Južni obod Panonske nizije[uredi]

Južni obod Panonskog basena u Srbiji proteže se od Drine na zapadu do Homoljskih planina na istoku. U geografskoj gradnji dominiraju jezerski sedimenti neogene starosti. Južni obod Panonskog basena ima talasast izgled, a glavni oblici reljefa su površi, brežuljci, rečne doline i kotline, a izdižu se i ostrvske planine (Cer, Vlašić, Kosmaj, Avala, Venčac, Gledićke planine, Juhor, Rudnik).

Značaj oblasti u okviru Srbije[uredi]

Gradić Ub, u delu Panonske nizije južno od Save i Dunava

Prostore današnjeg Panonskog basena nekada je prekrivao praokean Tetis, čijim povlačenjem je i nastao Panonski basen. Povlačenjem, Tetis je iza sebe ostavio veoma plodno tlo, pa se zbog toga Panonski basen naziva još i „Žitnicom Srbije“. Za prostore ove regije osobena je crnica (ili černozem), kao vrsta zemljišta. Međutim, javlja se i tzv. degradirani černozem, kao i plodno aluvijalno tlo i gajnjače.

Privreda ove oblasti je dobro razvijena i kao velika privredna središta javljaju se Novi Sad, Subotica, Beograd, Sombor, Zrenjanin, Kikinda, Sremska Mitrovica, Šabac, Smederevo, Požarevac, itd. Zbog veoma plodnog tla dobro je razvijena poljoprivreda, a najviše se gaje od voća: šljive, jabuke, kruške, orasi, trešnje, višnje, kajsije, breskve; od povrća: kupus, pasulj, paradajz i paprika; od žitarica: kukuruz, pšenica, raž, ječam; od industrijskih biljaka: suncokret, šećerna repa, hmelj, mak. Najznačajnija poljoprivredna proizvodnja je proizvodnja vinove loze i proizvodnja vina.

Reference[uredi]

Napomena: Tekst preuzet sa www.znanje.org

Pogledati još[uredi]