Pirot
| Pirot | |
 Panorama Pirota |
|
 |
|
| Administrativni podaci | |
| Država |  Srbija |
| Upravni okrug | Pirotski |
| Opština | Pirot |
| Geografski podaci | |
| Geografske koordinate |
43° 09′ 07" SGŠ 22° 35′ 06" IGD |
| Vremenska zona | srednjoevropska: UTC+1 |
| Nadmorska visina | 367 m |
| Stanovništvo (2002) | |
| broj stanovnika | 40678 |
| Ostali podaci | |
| Poštanski broj | 18300 18303 18308 |
| Pozivni broj | 010 |
| Registarska oznaka | PI |
  Pirot
Pirot na mapi Srbije |
|
Koordinate: 43° 09′ 07" SGŠ, 22° 35′ 06" IGD
Pirot je gradsko naselje u opštini Pirot u Pirotskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 40678 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 40267 stanovnika).
Sadržaj |
[uredi] Istorija
Grad je podignut na mestu rimskog utvrđenja Turres (3. vek) i utvrđenog vizantijskog gradića Quimedava (4. vek). U 14. veku spominje se kao Pirot; u 16. i 17. veku bio je lepa i bogata turska varoš. Pirotski grad (14. vek) na Hisaru, dobro očuvan; u kući Hristića (19. vek) je Muzej Ponišavlja, sa kolekcijom narodnih ćilima, po kojima je ovaj kraj veoma poznat. Crkva Sv. Paraskeva (14. vek) u Staničenju bogata je freskama. Manastir Poganovo, podignut je u poslednjoj deceniji 14. veka, a živopisan stoleće kasnije (1499.); freske se ubrajaju među najbolja ostvarenja toga doba. Manastir u selu Temska je iz druge polovine 16. veka; freske iz 1567. i 1654. godine; posebno je vredan monumentalni konak iz 18. veka.
[uredi] Geografske odlike
Pirot se graniči sa četiri srpske opštine Dimitrovgrad, Knjaževac, Bela Palanka i Babušnica, kao i sa Bugarskom na dužini od 65 kilometara.
U opštini Pirot nalaze se brojne poznate planine kao što su: Stara Planina, Vlaška Planina, Belava, Suva Planina, itd.
Kroz opštinu Pirot protiču reke: Nišava, Jerma, Rasnička reka, Temštica, Visočica... Ova opština ima i tri jezera - Zavojsko jezero, Krupačko jezero i Sukovsko jezero.
Pirotska opština ima površinu 1.235 km², u njoj se nalazi preko sedamdeset naselja, među kojima je i grad Pirot. Prema popisu iz 2002. godine u opštini Pirot je živelo 63791 stanovnika. U samom gradu živi oko 45.000 stanovnika. Oko 22.000 stanovnika živi u selima opštine Pirot.
[uredi] Geološke odlike
Kotlina u kojoj je nastao Pirot je tektonskog porekla, verovatno još pre oligocene starosti, a sasvim sigurno oligocene[traži se izvor od 09. 2009.]. Preživevši jezersku fazu, koja je ostavila tragove u višim regijama na visinama iznad 570 i 600 m, u obliku abrazivnih tragova[traži se izvor od 09. 2009.]. Kotlinu su u toku jezerskog trajanja ispunile debele naslage jezerskih sedimenata.
Po završetku jezerske faze, negde krajem pliocena kotlina je ušla u fluvijalnu, koja i sad traje[traži se izvor od 09. 2009.]. Preko osušenog jezerskog dna poteklo je pleistocena Nišava. Iznad i ispod neogenog pokrivača nalazi se vrlo živa geološka i tektonska struktura pirotske kotline.
Dominiraju krečnjaci različite starosti i sastava. Pored toga u dobroj meri su zastupljeni tercijarni lapori i peščari. Na rasednim linijama severozapadno od Pirota - na Momčilovcu, zapadno od žukovskog mosta i na Provaliji javljaju se u izdašnoj meri stene eruptivnog porekla - andeziti.
Pojava andezitskih stena, tektonski predisponirana vrela i terme (Banjica i Dag banjica) i geološko morfološka šarolikost prostora govori o vrlo živoj i interesantnoj tektonskoj i egzogenoj aktivnosti.
Na severu i severoistoku od Pirota pruža se Stara planina, najveća u Srbiji, sa vrhom Midžorom služi kao državna granica između Srbije i Bugarske. Spada u red najlepših srpskih planina. Rastojanje od Pirota do podnožja Midžora iznosi oko 30 km.
Stara planina je bogata raznom vrstom divljači. Poslednjih godina razvija se planinski turizam i podignuti su mnogi objekti na Planinarskom domu i Vrelu za sport i rekreaciju.
Južni obod pirotske kotline čine ogranci Vlaške planine u čijem južnom delu je reka Jerma usekla veoma živopisnu kompozitnu dolinu. Ovom dolinom, striktno prateći korito reke izgrađen je asfaltni put koji na 12 km od ivice kotline putnika vodi do manastira Sveti Jovan Bogoslov - Poganovski manastir. Još toliko dalje prema jugu put nastavlja do Zvonačke banje.
Zapadni deo pirotske kotline čine ogranci Suve planine, koja počinje kod Pirota Belavom, preko čijih prevoja na jugozapadu prolazi asfaltni put koji preko Babušnice, Vlasotinca i Leskovca odvodi do južnog Pomoravlja. Preko prevoja, na severozapadu, prolazio je stari Carigradski drum preko Bele Palanke do Niša.
Na severu se pirotska kotlina sužava i čini usku dolinu Nišave između ogranaka Suve i Svrljiških planina, koju magistralni put, međunarodna saobraćajnica dovodi putnike do Niša. Sićevčka klisura je posle Đerdapske najveća probojnica u Srbiji, dugačka 17 km. Omanjom ostrovičkom kotlinom podeljena je na gornji kanjonski i donji klisurasti deo.
[uredi] Klima
Klima Pirota je umerena. Proleća su vlažna i prijatna, leta topla, jeseni blage i duge a zime pretežno hladne[traži se izvor od 09. 2009.]. Često duvaju vetrovi iz raznih pravaca. U zimskim mesecima preovlađuju istočni i severni vetar ili severac (košava)[traži se izvor od 09. 2009.]. S proleća povremeno duva sa juga topliji vetar. Njega nazivaju i razvigorac jer povoljno utiče na razvoj biljaka. Za vreme ostalih godišnjih doba preovlađuju vetrovi sa severozapada i zapada koji donose kišu.
Pirot sa okolinom i gradovima Nišom, i drugim spada u najsuvlje gradove. Najviše padavina ima u maju, junu i oktobru, a najmanje u januaru februaru i julu[traži se izvor od 09. 2009.].
Najtopliji mesec je jul sa prosečnom temperaturom +25°C, a najhladniji januar sa prosečnom temperaturom -1°C[traži se izvor od 09. 2009.]. U zimskim mesecima duva severac sa prosečnom brzinom od 10 km/h[traži se izvor od 09. 2009.].
U pirotskom kraju najviše šuma ima na Staroj, Vlaškoj planini i Vidliču. Po planinama i brdima raste šumsko drveće: pored zimzelenog, tu je i bukva, cer, hrast, breza, grab i drugo. Na planinskim predelima ima livada i bujnih pašnjaka. Na Staroj planini na Koprenu, na površini od 10 ha raste veoma retka biljka Rosulja, Rosna trava, Muholovka[traži se izvor od 09. 2009.]. Ova čudna biljka tankog, crvenkastog stabla prilagođena je za hvatanje i varanje sitnih životinja koje se nađu na njoj. List ove biljke luči lepljiv, mirišljav sok koji privlači insekte. Ovo je višegodišnja biljka, visine 10-20 cm koja raste na vlažnim predelima i veoma retko naseljava Balkansko poluostrvo.
[uredi] Privreda
Pirot se nalazi u pograničnom prostoru Srbije prema Bugarskoj, raspolaže brojnim i po obliku pojavljivanja raznovrsnim turističkim vrednostima. Priroda dominira nad kulturno-istorijskim spomenicima ali se pri turističkoj valorizaciji mora uvažavati princip komplementarnosti kako bi se turistički potencijali iskazivali celovito.
Turistički potencijali Pirota i okoline su Planinarski dom, Zavojsko jezero, Vrelo, Zvonačka banja. U gradu se ističu Muzej Ponišavlja, uređuje se tvrđava Momčilov grad, rekonstruisan je manastir Sveti Đorđe kod sela Temska, manastir Sveti Jovan Blagoslov - Poganovski manastir; uređen je sportsko rekreativni centar između Nišave i HE „Pirot“.
[uredi] Demografija
U Pirotu živi 32414 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,7 godina (38,1 kod muškaraca i 39,2 kod žena). U naselju ima 13737 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,96.
Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.
Žerom-Adolf Blanki, prelazeći kroz Pirot, piše da je 1841. stanovništvo ovog grada bilo oko 15000.[1]
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Etnički sastav prema popisu iz 2002.[3] | ||||
|---|---|---|---|---|
| Srbi | 37.749 | 92,79% | ||
| Romi | 1.562 | 3,83% | ||
| Bugari | 326 | 0,80% | ||
| Jugosloveni | 170 | 0,41% | ||
| Makedonci | 60 | 0,14% | ||
| Goranci | 56 | 0,13% | ||
| Hrvati | 44 | 0,10% | ||
| Crnogorci | 27 | 0,06% | ||
| Albanci | 12 | 0,02% | ||
| Slovenci | 9 | 0,02% | ||
| Muslimani | 9 | 0,02% | ||
| Mađari | 8 | 0,01% | ||
| Rusi | 4 | 0,00% | ||
| Ukrajinci | 2 | 0,00% | ||
| Rumuni | 2 | 0,00% | ||
| Nemci | 2 | 0,00% | ||
| Slovaci | 1 | 0,00% | ||
| Rusini | 1 | 0,00% | ||
| Bunjevci | 1 | 0,00% | ||
| nepoznato | 291 | 0,71% | ||
| m | ž | |||
| ? | 96 | 103 | ||
| 80+ | 202 | 354 | ||
| 75-79 | 390 | 590 | ||
| 70-74 | 636 | 801 | ||
| 65-69 | 1032 | 1065 | ||
| 60-64 | 1180 | 1115 | ||
| 55-59 | 1162 | 1136 | ||
| 50-54 | 1688 | 1694 | ||
| 45-49 | 1757 | 1711 | ||
| 40-44 | 1584 | 1560 | ||
| 35-39 | 1493 | 1413 | ||
| 30-34 | 1452 | 1460 | ||
| 25-29 | 1382 | 1418 | ||
| 20-24 | 1386 | 1414 | ||
| 15-19 | 1440 | 1350 | ||
| 10-14 | 1280 | 1244 | ||
| 5-9 | 1148 | 1063 | ||
| 0-4 | 935 | 944 | ||
| prosek | 38.1 | 39.2 | ||
|
|
| Pol | Ukupno | Neoženjen/ Neudata |
Oženjen/ Udata |
Udovac/ Udovica |
Razveden/ Razvedena |
Nepoznato |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Muški | 16880 | 4631 | 11230 | 632 | 360 | 27 |
| Ženski | 17184 | 3142 | 11314 | 2050 | 646 | 32 |
| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Muški | 8576 | 143 | 1 | 1 | 4220 | 192 | 512 | 765 | 181 | 445 |
| Ženski | 6524 | 66 | - | 1 | 3285 | 49 | 80 | 736 | 153 | 103 |
| Oba | 15100 | 209 | 1 | 2 | 7505 | 241 | 592 | 1501 | 334 | 548 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato | |
| Muški | 112 | 85 | 813 | 292 | 270 | 192 | - | - | 352 | |
| Ženski | 178 | 49 | 268 | 455 | 785 | 108 | - | - | 208 | |
| Oba | 290 | 134 | 1081 | 747 | 1055 | 300 | - | - | 560 |
[uredi] Poznati stanovnici
[uredi] Reference
- ^ Žerom Adolf Blanki, Voyage en Bulgarie pendant l’année 1841, p. 162: ...que les Bulgares nomment Pirot. Cette ville importante renferme environ quinze mille habitants.
- ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
- ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
- ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7
[uredi] Spoljašnje veze
- Pirot - Zvanična prezentacija
- Pirot.org - Moj Pirot - Otvoreni Forum i portal grada Pirota. Osnovan 2005.
- GradPirot.com - Informativni Veb Portal Grada Pirota, sve o Pirotu na jednom mestu.
- Pirot. tv - Pirot uživo
- Turistička Organizacija Pirot
- Pirot Totalh - Uslužni servis posvećen građanima grada Pirota.
- Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
- Satelitska mapa (Wikimapia)
- Gugl satelitska mapa (Maplandia)
- Plan naselja na mapi (Mapquest)
| Naseljena mesta opštine Pirot |
|---|
|
Bazovik • Barje Čiflik • Basara • Bela • Berilovac • Berovica • Blato • Brlog • Velika Lukanja • Veliki Jovanovac • Veliki Suvodol • Veliko Selo • Visočka Ržana • Vlasi • Vojnegovac • Vranište • Gnjilan • Gornja Držina • Gostuša • Gradašnica • Gradište • Dobri Do • Dojkinci • Držina • Zaskovci • Izvor • Jalbotina • Jelovica • Kamik • Koprivštica • Kostur • Krupac • Kumanovo • Mali Jovanovac • Mali Suvodol • Milojkovac • Mirkovci • Nišor • Novi Zavoj • Obrenovac • Oreovica • Orlja • Osmakova • Pakleštica • Pasjač • Petrovac • Pirot • Planinica • Pokrevenik • Poljska Ržana • Ponor • Prisjan • Ragodeš • Rasnica • Rosomač • Rsovci • Rudinje • Sinja Glava • Slavinja • Sopot • Srećkovac • Staničenje • Sukovo • Temska • Topli Do • Trnjana • Cerev Del • Cerova • Crvenčevo • Crnoklište • Činiglavci • Šugrin |
