Pobednik (spomenik)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Pobednik
Pobednik na Kalemegdanu 3.jpg
Pobednik.JPG

Pobednik je naziv za trijumfalni spomenik koji se nalazi na najvišem bedemu tvrđave u Beogradu. Spomenik je izradio čuveni vajar Ivan Meštrović, a po narudžbi beogradske opštine. Spomenik predstavlja pobedu srpske vojske nad Otomanskom i Austrougarskom imperijom u ratovima od 1912. do 1918. godine.

Predsednik opštine Beograd Ljubomir Davidović i gradski čelnici želeli su da se izgradi na Terazijama u najprometnijoj ulici prestonice spomen obeležje u čast pobede srpske vojske u Prvom balkanskom ratu. Otomanska imperija je u tom ratu poražena i proterana sa većeg dela Balkanskog poluostrva. Srpska vojska oslobodila je Kosovo i Metohiju i vardarsku dolinu, posle više vekova hrišćansko stanovništvo se u tim oblastima našlo u sastav Kraljevine Srbije. Izrada spomen obeležja je poverene slavnom vajaru Ivanu Meštroviću 1912. godine.

Meštrović je projektovao fontanu na temu oslobođenja Južne Srbije od Turaka. U centru bazena sa vodom, zamislio je petostepeni stub, simbol petovekovnog ropstva pod Turcima novooslobođenih krajeva. Na njegovom vrhu stajao bi pobednik kao vesnik trijumfalnih bitaka. Spomenički kompleks trebalo je da nosi naziv „Alegorija“. Ivan Meštrović je 1913. godine počeo sa radom, koji je trajao osam meseci. Vajao ga je i oblikovao u kalupima u fiskulturnoj sali osnovne škole u današnjoj Ulici Kralja Petra I, u arhitektonskom odeljenjnu Jelisavete Načić. Pred sam Prvi svetski rat središnja figura pobednika otpremljena je u Austrougarsku, u Češku na livenje. Tamo se nalazio sve do kraja rata i spasen od uništenja.

Ubrzo je u javnosti nastala polemika oko mesta postavljenja spomenika. Pored izbora mesta postavljenja spomenika, nastale su i nove oklonosti, a to je slom i uništenje još jedne imperije, Autro-Ugarske, koju je Kraljevina Srbija porazila u Prvom svetskom ratu i započela proces ujedinjenja sa oslobođenim krajevima, pa zatim stvorila novu državu, Kraljevinu Srba, Hrvata i Sloveneca.

Doneta je odluka da pobednik bude postavljen na Beogradskoj tvrđavi, na najviši gradski bedem u blizini Pašinog konaka. Beogradsku tvrđavu su gradile u prošlosti obe poražene imperije, Austrijska carevina i Otomanska carevina, samo sa jednim ciljem, okupacije Srbije i kontrole centralnog dela Balkana. Beogradska tvrđava je za vreme Otomanske imperije bila sedište turskog paše, koji je sa tog mesta vladao većim delom Srbije (Beogradski pašaluk). Tvrđava je u to vreme bila zloglasna tamnica za mnoge Srbe, a i na njenim bedemima i kulama turci su postavljali odsečene glave srpskih ustanika. Tvrđava je za Srbe bila neka vrsta zabranjenog grada, u koju su samo ulazili okovani u lance radi mučenja ili odvođenja na gubilište. Spomenik Pobednik na tvrđavi simbolizuje oslobođenje ovog zloglasnog i nepristupačnog mesta za Srbe, kao što za Francuze 14. jul 1789. godine predstavlja dan kada je pala tvrđava i tamnica Bastilja. Spomenik predstavlja pobedu nad feudalizmom i ropstvom, mračno i srednjovekovno doba koje su oličavale stare i konzervativne carevine prestale su da postoje posle Prvog svetskog rata, a nag muškarac i ratnik oličava novo renesansno doba, koje je došlo u ove krajeve. Sivi soko u levoj ruci osmatra svet oko sebe i pazi da se mračne, tiranske i strane zavojevačke sile ne probude, a ako se to desi, mač u desnoj ruci je tu da te sile zla uplaši ili pobedi. Takođe, doneta je odluka da figura pobednika, nagog ratnika, njegova muškost bude okrenuta u pravcu Beča, prestonici poražene Austro -Ugarske imperije, a njegova pozadina da bude okrenuta prema Pašinom konaku i dalje u pravcu Istanbula, prestonici poražene Otomanske imperije.

Spomenik Pobednik je svečano otkriven 1928. godine, povodom proslave desetogodišnjice proboja Solunskog fronta i pobede Srbije u ratovima od 1912. do 1918. godine. Spomenik i plato ispod njega dnevno poseti više od 5.000 turista. Pobednik je najfotografisaniji i najpopularniji beogradski spomenik.

Zanimljivosti[uredi]

  • Vrlo je diskutabilno pitanje da li je skulptura nagog muškarca postavljena namerno u pravcu Austrije.
  • Kada se stane ispod spomenika, može se uočiti da je kriv.
  • U Beogradu se dugi niz godina održava dodela statue Beogradski pobednik te se istom mogu pohvaliti mnogi umetnici države Srbije. Na primer, književnica Iva Štrljić, grupa Riblja čorba, Milica Milisavljević Dugalić umetnica tradicionalne muzike, Željko Vasić i mnogi drugi.
  • U opticaju za lokaciju spomenika je bio i Pozorišni trg (danas Trg republike). Još jedan od razloga promene lokacije je skrivanje nagosti spomenika od očiju javnosti.

Spoljašnje veze[uredi]