Prvi balkanski rat

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Prvi balkanski rat
Deo
Teritorije koje su osvojile članice Balkanskog saveza, april 1913
Teritorije koje su osvojile članice Balkanskog saveza, april 1913
Vreme: 8. oktobar 191230. maj 1913.
Lokacija: Balkansko poluostrvo
Uzrok rata: aspiracije Balkanskih država prema evropskim teritorijama Osmanskog carstva
Rezultat: pobeda Balkanskog saveza, Londonski sporazum
Promene u teritoriji:
Sukobljene strane
Balkanski savez
Kraljevina Srbija
Kraljevina Srbija
Bugarska
Kraljevina Bugarska
Kraljevina Grčka
Kraljevina Grčka
Kraljevina Crna Gora
Kraljevina Crna Gora
Ottoman flag
Osmansko carstvo
Zapovednici
Kraljevina Srbija Radomir Putnik,
Kraljevina Srbija Petar Bojović,
Kraljevina Srbija Stepa Stepanović,
Kraljevina Srbija Božidar Janković,
Bugarska Mihail Savov
Bugarska Ivan Fičev,
Bugarska Vasil Kutinčev,
Bugarska Nikola Ivanov,
Bugarska Radko Dimitriev,
Bugarska Georgi Todorov
Kraljevina Grčka Konstantin I Grčki,
Kraljevina Grčka Panajotis Danglis,
Kraljevina Grčka Pavlos Kuduriotis
Kraljevina Crna Gora Nikola I Petrović,
Kraljevina Crna Gora Princ Danilo Petrović,
Kraljevina Crna Gora Mitar Martinović,
Kraljevina Crna Gora Janko Vukotić
Ottoman flag Ahmed Izet-paša,
Ottoman flag Nazim-paša,
Ottoman flag Zeki-paša,
Ottoman flag Esad-paša Toptani,
Ottoman flag Abdulah-paša,
Ottoman flag Šukri-paša,
Ottoman flag Ali Rizah-paša,
Ottoman flag Hasan Tahsin-paša
Jačina
Kraljevina Srbija
220,000 ljudi,
Kraljevina Bugarska
370,000 ljudi,
(600,000 mobilisanih),
Kraljevina Grčka
115,000 ljudi,
Kraljevina Crna Gora
35,000 ljudi
Osmansko carstvo
350,000 ljudi
(u početku rata)
Gubici
nepoznato nepoznato
{{{podaci}}}

Prvi balkanski rat, koji je trajao od 8. oktobra 1912. do 30. maja 1913. godine su vodile balkanske zemlje: Srbija, Crna Gora, Grčka i Bugarska (članice Balkanskog saveza) protiv Osmanskog carstva. Armije balkanskih država su uspele da savladaju brojčano slabije i strateški loše organizovane armije Osmanskog carstva što im je omogućilo da postignu brzu pobedu. Rat je okončan mirom po kome je Osmansko carstvo bilo prinuđeno da se odrekne skoro svih svojih teritorija na Evropskom kontinentu (Balkanskom poluostrvu) koje su kasnije podeljene među saveznicima i na kojima je kasnije stvorena nova država - Kneževina Albanija. Uprkos njihovoj apsolutnoj pobedi u Prvom balkanskom ratu, članice Balkanskog saveza su bile nezadovoljne postignutim mirovnim ugovorom jer je mirovni ugovor, koji su skrojile velike sile, bio protivan ranijim dogovorima i planovima koje su članice saveza međusobno zaključile i dogovorile. Otklanjanjem pretnje koju je predstavljalo Osmansko carstvo i nezadovoljstvo mirovnim ugovorom podigle su se tenzije među doskorašnjim saveznicama što će uskoro rezultovati Drugim balkanskim ratom.[1]

Preduslovi za rat[uredi]

Tenzije među balkanskim državama (uglavnom između Srbije i Bugarske) zbog pretenzija prema teritorijama Osmanskog carstva kao što je bila Rumelija (Istočna Rumelija), Trakija i Makedonija su splasle intervencijom velikih sila sredinom 19-og veka. Cilj intervencije bio je da se osigura veća zaštita hrišćana u osmanskim provincijama sa većinskim hrišćanskim stanovništvom koje je što se kriza carstva sve više produbljivala bilo izloženo sve većim pritiscima i progonima. Do 1867. godine, Grčka, Srbija i Crna Gora su osigurale svoju nezavisnost, koja je i potvrđena na Berlinskom kongresu deceniju kasnije.

Krajem 19-og i početkom 20-og veka Osmansko carstvo se nalazilo u velikoj krizi i stalno su ga potresali kako unutrašnji tako i spoljašnji udari tako da njegova diplomatija i armija nisu bile u situaciji da brane interese i integritet carstva. Italijanska pobeda u Tursko-italijanskom ratu je imala veliki uticaj na Balkanske države da se pripreme za rat protiv Osmanskog carstva tako da su Balkanske države pod pokroviteljstvom Rusije, u proleće 1912. godine počele sa pregovorima a početkom jeseni 1912. godine i stvorile Balkanski savez. Članice Balkanskog saveza su napale Osmansko carstvo, malo pre završetka Tursko-italijanskog rata.

I pre početka rata neke od članica Balkanskog Saveza (posebno Srbija i Bugarska) su imale planove za širenje svojih granica. Krajem 19-og i početkom 20-og veka pojavljivale su se u određenim srpskim krugovima želje za teritorijalnim širenjem, a jedan od potencijalnih pravaca je bio zapad ili Bosna i Hercegovina. Međutim i u Beču su već dugo postojali planovi koji su se ticali Bosne i Hercegovine i njenog pripajanja monarhiji što je i učinjeno Austrougarskom okupacijom (1878) pa onda i aneksijom Bosne i Hercegovine (u oktobru 1908). Austrougarskom aneksijom Bosne i Hercegovine Srbiji je uskraćena prilika da se širi prema zapadu, zato se Kosmet i jug Srbije nametao kao logični i jedini pravac prema kome je Srbija mogla da širi svoje granice. Bugarska, koja je u aprilu 1909. osigurala potvrdu o svojoj nezavisnosti i od Osmanskog carstva, uživala je ujedno i prijateljstvo i podršku Rusije, takođe je imala pretenzije na Trakiju i Makedoniju kao moguće pravce za širenje svojih granica.

Početak rata[uredi]

Crnogorci napadaju tvrđavu Dečić

Reagujući na stvaranje Saveza, velike sile, naročito Francuska i Austrougarska, su pokušale da odgovore članice saveza da idu u rat ali im to nije uspelo. Krajem septembra i članice Balkanskog saveza i Osmansko carstvo su mobilisali svoje armije i spremili se za rat. Crna Gora je bila prva članica saveza koja je 8. oktobra, objavila rat Osmanskom carstvu. Ostale tri članice su, 13. oktobra poslale ultimatum Porti koji je ona nije mogla da prihvati tako da su se 17. i 18. oktobra u rat uključile i ostale članice.

Plan rata[uredi]

Saveznici nisu razradili zajednički plan nastupanja niti su načinili bilo kakav pokušaj koordinacije među sobom. Tako da je svaka država za sebe vodila rat, mada su se bitke vodile na četiri različita fronta. Bugari su se suočili sa većinom Osmanlijskih snaga, koje su štitile puteve do Carigrada, u Trakiji, sa sekundarnim operacijama prema Makedoniji; Srbi i Crnogorci su operisali na prema Kosovu i Metohiji, Sandžaku, Severnoj Makedoniji i Albaniji; Grci su operisali u Južnoj Makedoniji, u pravcu Soluna kao i prema Epiru i Joniji (Janjinama).

Kraljevina Bugarska[uredi]

Bugarska, često nazivana „Pruska Balkana“, je bila vojnički najjača od sve četiri države saveznice, sa velikom, dobro obučenom i dobro opremljenom armijom. U periodu mira armija je brojila 60.000 vojnika, u toku rata taj broj je povećan na 370.000 vojnika, a do kraja rata mobilisano je skoro 600.000 vojnika, što je bio ogroman broj vojnika za jednu državu koja je tada imala 4.300.000 stanovnika. Bugarske snage brojile su; 9 pešadijskih divizija, 1 konjičku diviziju i 1.116 artiljerijskih cevi. Zvanično vrhovni komandant bugarskih snaga je bio kralj Ferdinand I, mada je zapravo komanda bila u rukama njegovog zamenika, generala Mihajla Savova. Bugari su takođe posedovali malu mornaricu od šest torpednih čamaca, koji su uglavnom patrolirali bugarskom obalom Crnog mora.

Glavni bugarski ciljevi su bili osvajanje Trakije i Makedonije. Međutim, Makedonija je trebala biti podeljena između Bugarske, Srbije i Grčke, ali Bugari su se i dalje nadali da će njima pripasti najveći deo Makedonije zajedno sa važnim lučkim gradom Solunom. Bugari su razvili većinu snaga u Trakiji, formirajući tri armije; Prva armija, pod komandom generala Vasila Kutinčeva, imala je u svom sastavu 3 pešadijske divizije i bila je razvijena južno od Jambola, sa zadatkom da operiše niz reku Tundžu. Druga armija, pod komandom generala Nikole Ivanova, imala je u svom sastavu 2 pešadijske divizije i 1 pešadijsku brigadu, bila je razvijena zapadno od Prve armije sa zadatkom da zauzme jaku grad-tvrđavu Jedrene (Adrijanopolj). Treća armija, pod komandom generala Radka Dimitrieva, bila je razvijena istočno i iza Prve armije, i bila je ojačana konjičkom divizijom koja je bila skrivena od Osmanlijske komande. Treća armija je u svom sastavu imala 3 pešadijske divizije i imala je zadatak da pređe preko planine Stranje i zauzme tvrđavu (Lozengrad) Kirk Kilisse. Druga i 7-ma divizija dobile su zasebne uloge, i operisale su u Zapadnoj Trakiji i istočnoj Makedoniji.

Petar Bojović
Stepa Stepanović

Kraljevina Srbija[uredi]

Srbija je uspela da sazove 230.000 vojnika sa 230 topova, grupisanih u 10 pešadijskih divizija, dve nezavisne brigade i jednu konjičku diviziju pod efektivnom komandom bivšeg ministra rata Radomira Putnika. Srpska visoka komanda, je prema predratno formiranim strategijama zaključila da će se odlučujuća bitka protiv Turske Vardarske armije najverovatnije odigrati u visoravni Ovče Polje, ispred Skoplja. U tu svrhu su osnovane tri armije čiji je zadatak bio da napreduju prema Skoplju, dok su jedna divizija i nezavisna brigada imale da deluju sa Crnogorcima u Novopazarskom sandžaku.

Prva armija, pod komandom generala Petra Bojovića, bila je najveća po broju i snazi, zato je činila centar snaga koje su napredovale prema Skoplju. Druga armija, pod komandom generala Stepe Stepanovića, sastojala se od jedne srpske i jedne bugarske divizije. Činila je levo krilo snaga i imala je naređenje da napreduje prema Stracinu. Uključenje bugarske divizije u drugu armiju, je bio čin predratnog dogovora između srpskih i bugarskih komandanata, ali je odmah po početku rata bugarska divizija odbila da sluša i poštuje naređenja generala Stepe Stepanovića, i samo je poštovala naređenja koja su stigla iz bugarske visoke komande. Treća armija, pod komandom generala Božidara Jankovića, činila je desno krilo i imala je zadatak da oslobodi Kosovo i Metohiju i posle toga da se pridruži ostalim dvema armijama u očekivanoj bici kod Ovče Polja.

Kraljevina Grčka[uredi]

Oklopna krstarica Averof, komandni brod grčke flote. U vreme rata, bila je najmoderniji ratni brod u grčkoj mornarici i ujedno moderniji od svih brodova u ostalim mornaricama koje su učestvovale u ratu, i igrala je ključnu ulogu u operacijama grčke mornarice u Egejskom moru.

Grčka je smatrana najslabijom od tri glavna saveznika, zbog toga što je pretrpela poraz od Osmanskog carstva u Grčko-turskom ratu (1897. godine), i od nje se nije očekivalo da odlučno doprinese u borbama protiv osmanlijske armije. Uspela je da sazove oko 120.000 vojnika, od kojih je 80.000 imalo učešće u ratu. Međutim, Grčka je imala jaku mornaricu, koja je bila od vitalnog značaja za Savez, zato što je mogla da spreči brza turska pojačanja iz Azije u Evropu. Kako je grčki ambasador u Sofiji izjavio tokom pregovora koji su prethodili grčkom ulasku u savez: „Grčka može da obezbedi 600.000 vojnika za rat. 200.000 vojnika za borbu na ratištu, a naša flota će sprečiti turska pojačanja od otprilike 400.000 vojnika koja bi inače bila prevezena od Galipolja do Soluna.“

Kada je rat počeo vojska je još uvek bila pod reorganizacijom Francuske vojne misije. Nakon mobilizacije, osnovane su dve armije. Tesalijska armija, pod komandom prestolonaslednika Konstantina, sa general-poručnikom Panagiotisom Danglisom kao njegovim šefom generalštaba, sastojala se od 7 pešadijskih divizija, jedne konjičke brigade i 4 nezavisna Evzoni bataljona, i brojila je oko 100.000 vojnika. Od nje se očekivalo da savlada utvrđene pogranične turske položaje i napreduje prema zapadnoj i centralnoj Makedoniji, sa ciljem da zauzme Solun. Ostalih 10.000 do 13.000 vojnika, su bili dodeljeni Epirskoj armiji, pod komandom general-poručnika Konstantinosa Sapountzakisa, čiji je zadatak bio da napreduje prema Epiru. Pošto nije postojala šansa da će moći da zauzme glavni grad Epira i jaku grad-tvrđavu Janjinu, njena misija je se svodila na to da drži turske snage u regionu zauzetim sve dok Tesalijska armija ne završi svoje operacije i pošalje pojačanja.

Od grčke mornarice, se u međuvremenu očekivalo, da zauzme ostrva u Egejskom moru koja su još uvek bila pod osmanlijskom vlašću i da osigura prevlast na moru. Ovaj zadatak je bio poveren Egejskoj floti, pod komandom kontraadmirala Pavlosa Kuduriotisa, i u tu svrhu floti su dodeljena 3 bojna broda, 7 razarača, i najnovijija krstarica Averof, na kojoj su u početku ležale sve grčke nade za prevlast na Egejskom moru. Takođe su osnovane male grupe razarača i torpednih čamaca sa zadatkom da očiste Egejsko i Jonsko more od malih Osmanlijskih plovila. Grčka vojska se kasnije spojila sa srpskim trupama.

Kraljevina Crna Gora[uredi]

Crnogorci su imali reputaciju očvrsnutih i iskusnih boraca, ali njihova vojska je bila i mala i zastarela. Po završetku mobilizacije u prvoj sedmici oktobra, Crna Gora je sakupila 35.600 vojnika sa 126 topova, i bili su organizovani u četiri divizije, svaka od tri brigade. Vrhovni komandant je bio kralj Nikola, mada se prava komanda nalazila u rukama njegovog šefa generalštaba, generala Lazarovića. Glavni cilj crnogorske vojske je bio da osvoji važan grad Skadar, dok su se sekundarne operacije trebale sprovoditi u okolini Novog Pazara.

Osmansko carstvo[uredi]

Osmanlije su se 1912. godine, nalazile u teškoj poziciji. Još uvek su bili u već oduženom ratu sa italijanima u Libiji, koji je trajao do 15 (18) oktobra, nekoliko dana po početku Balkanskog rata. To je bio jedan od razloga što nisu bili u mogućnosti da značajnije pojačaju svoje položaje na Balkanu, kako su se odnosi sa balkanskim državama pogoršavali.

Osmanlijske vojne sposobnosti su bile uveliko ometene nestabilnostima u carstvu koje je prouzrokovala Mladoturska revolucija i nekoliko protivrevolucionalnih pobuna u sledećim mesecima (protivrevolucionarna pobuna (1909) i 31. martovski incident). Načinjeni su pokušaji da se vojska reorganizuje pod Nemačkom vojnom misijom, ali efekti reorganizacije su bili diskutabilni. Regularna vojska (nizam) je bila dobro opremljena i obučena, ali jedinice koje su služile kao dopune i rezerve regularnoj vojsci (redifi) su bile sastavljene od nemuslimanskog stanovništva nisu pokazale zadovoljavajuće borbene sposobnosti.

Osmanlije su mogle da sakupe i pošalju daleko veći broj vojnika u ratu protiv Balkanskog saveza, ali pošto je grčka mornarica kontrolisala Egejsko more, trupe su morale da budu prebačene iz Azije u Evropu kopnenim putem i to samo jednom železničkom prugom.

Načelnik generalštaba vojske Osmanskog carstva u periodu od 1908. do 1914. godine je bio Ahmed Izet-paša. Kada je izbio Prvi balkanski rat on je bio u Jemenu. General Nazim-paša nije sledio stavke plana Ahmed Izet-paše po kojem je u slučaju napada balkanskih saveznika trebalo povući vojsku na zapad na teritoruju koju danas obuhvata Albanija, a na istok u Rumeliju i sprovoditi odbrambenu taktiku dok se vojska iz azijskih provincija carstva postavi na položaje na Balkanu. Nazim-paša je umesto toga doneo, pokazalo se katastrofalnu, odluku da se istovremeno sukobi sa vojskama balkanskih saveznika koje su u tom trenutku bile brojčano znatno nadmoćnije.

Operacije[uredi]

Crna Gora je 8. oktobra 1912. godine, objavila rat Osmanskom carstvu i time započela Prvi balkanski rat.

Bugarske operacije[uredi]

Bugarski vojnici bajonetima zauzimaju osmanlijske položaje.

Prve velike bitke u Prvom balkanskom ratu su bile, na odbramenoj liniji Adrijanopolj - Kirk Kilise (Lozengrad), gde su bugarska Prva i Treća armija (zajedno 110.000 vojnika) porazile osmanlijsku istočnu armiju (130.000 vojnika) blizu Gečkenlija, Seliolua i Petre. Tvrđava Jedrene (danas Edirne u Turskoj) je opsednuta a Kirk Kilise (Lozengrad) je zauzet bez otpora pod pritiskom Bugarske Treće armije. Bugarska visoka komanda je odlučila da sačeka nekoliko dana, što je dalo osmanlijama vremena da zauzmu odbrambene položaje na liniji Luleburgaz-Karaagač-Bunarhisar. Uprkos tome, Bugarska Prva i Treća armija su porazile osmanlijske snage koje su brojile nekih 130.000 vojnika, i stigle do Mramornog mora. Osmanlije su uz pomoć novih pojačanja iz Azije, uspeli da uspostave treći i najjači odbrambeni položaj na liniji Čataldža, odmah preko puta poluostrva na kome se nalazio Istanbul (Konstantinopolj). Bugari su 17. novembra, otpočeli sa napadima na liniju Čataldža, ali su ovoga puta bili odbijeni.

Srpski vojnici kod Jedrena februara 1913.

Osmanlije i Bugari su se 3. decembra, složili da se sklopi primirje kojem su prisustvovali predstavnici Srbije i Crne Gore. Posle potpisanog primirja počeli su mirovni pregovori u Londonu, na kojima su učestvovali i predstavnici Grčke iako su oni odbili da se sklope mir jer je Grčka planirala da nastavi vojne operacije u Epiru sa ciljem zauzimanja Janjine. Mirovni pregovori su prekinuti 9. februara, kada je Mladoturski puč u Carigradu pod vođstvom Enver-paše zbacio vladu Kiamil-paše. Po isteku primirja 16. februara, nastavljena su ratna dejstva.

Nove osmanlijske snage su stigle u Bulair i Sarkoj (Šarkoj), ali su posle teških borbi bile smrvljene i odbačene od novonastale Četvrte bugarske armije, pod komandom generala Stiliana Kovačeva. Osmanlijska ofanziva na Čataldži je takođe propala.

Bugari su 11. marta, otpočeli sa poslednjim napadom na Jedrene (Adrijanopolj). Bugarske snage, pod komandom generala Nikole Ivanova, pojačane sa srpskom drugom armijom (tačnije dve srpske divizije i nešto pomoćnih jedinica) generala Stepe Stepanovića i srpskom teškom artiljerijom (38 opsadnih topova i haubice promera od 120 i 150 mm), zauzele su „neosvojivi“ grad. Istovremeno, Srbi i Crnogorci su uspeli da osvoje Skadar a Grci su zauzeli Janjine pošto su savladali osmanlijske položaje kod Bizanija. Mir između Osmanskog carstva i Balkanskog Saveza je zaključen 30. maja 1913. godine.

Srpsko-crnogorske operacije[uredi]

Srbija, Crna Gora i Albanija 1913. godine - faktičke granice posle poraza Osmanskog carstva u Prvom balkanskom ratu
Srpsko vojno groblje u Bitolju

Sve veće bitke koje je kraljevina Srbija vodila u Prvom balkanskom ratu su bile na prostorima Makedonije. Plan srpske vojske je bio da uništi Tursku Vardarsku armiju pre nego što Osmanlije uspeju da završe mobilizaciju i koncentraciju svojih snaga.

Srpski komandanti su smatrali da će većina osmanlijskih snaga biti razvijena u Vardarskoj dolini i na strateški važnoj visoravni Ovče Polje. Cilj je bio da se sa tri armije i dvokrakim napadom opkoli osmanlijska armija. Kumanovska bitka, koja je počela odmah na početku rata trajala je između 23-24 oktobra 1912. godine, i bila je prva velika bitka koju je vodila srpska vojska u Prvom balkanskom ratu. Rezultat bitke je bila srpska pobeda nad Turskom Vardarskom armijom (general Radomir Putnik je posle bitke unapređen u čin vojvode). Posle ovog teškog poraza, osmanlijska armija je bila prinuđena da napusti veći deo vardarske doline uz teške gubitke u ljudstvu (uglavnom dezerterstvo) i ratnom materijalu. Bitka kod Prilepa, bila je druga bitka u Prvom balkanskom ratu koja se odigrala 3. novembra 1912. godine. Srpska vojska se borila protiv osmanlijske vojske blizu grada Prilepa. Bitka je trajala tri dana, posle čega je osmanlijska armija bila nadjačana i prisiljena na povlačenje. Bitka kod Bitolja, je bila treća velika bitka koju je vodila srpska vojska protiv osmanlijskog carstva i odigrala se blizu Bitolja i trajala je između 16-19 novembra 1912. godine. Srpska vojska je odlučno porazila osmanlijsku vojsku u ovoj bici i ušla u Bitolj 19. novembra 1912. godine. Osvajanjem Bitolja Srbi su kontrolisali jugozapadnu Makedoniju, zajedno sa simbolički važnim gradom Ohridom. Srpskom pobedom u bici kod Bitolja, petovekovna osmanlijska vlast nad Makedonijom je okončana. Srpska Prva armija je bila najveća po broju i snazi i vodila većinu bitaka u Prvom balkanskom ratu, tako da su neki Srbi želeli da Prva armija nastavi da napreduje niz vardarsku dolinu do Soluna. Vojvoda Putnik je to odbio, pošto je bio svestan da Austrougarska neće prihvatiti Srpski izlazak na more a posebno ne na Jonsko more, a pošto su Bugari i Grci već bili u Solunu, pojavljivanje srpskih snaga u Solunu bi samo još više zamrsilo već složenu situaciju. Manje srpske jedinice su poslate u Sandžak da koordinišu sa Crnogorcima. Vrhovni komandant srpske vojske je bio general Radomir Putnik.

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Snage Crne Gore su dejstvovale u tri smera ka: Raškoj, Metohiji, Skadru.

Na prva dva fronta snage Crne Gore sa jedne i trupe Srbije sa druge strane oslobodile su Rašku, Metohiju i Kosovo i tako uspostavile zajedničku granicu, nakon čega se veći deo vojske Crne Gore okrenuo opsadi Skadra, koji je predstavljao najjače tursko uporište u tom delu Balkana.

Grčke operacije[uredi]

Tesalijska armija, pod komandom prestolonaslednika Konstantina napredovala je prema Solunu iz pravca juga, i uspešno je savladala osmanlijski otpor kod Sarantapora. Posle još jedne grčke pobede kod Pazara (Enidže Vardar) (Janica, Grčka), grad Solun i njegov garnizon su se predali Grcima 9. novembra. U isto vreme Bugari su poslali svoju Sedmu diviziju sa severa u pravcu grada ali je ona stigla dan posle predaje grada Grcima. Do 10. novembra, grčka okupaciona zona se proširila od Dojranskog jezera do reke Strume. Međutim, u zapadnoj Makedoniji, Grci su 15. novembra pretrpeli poraz u bici kod Banice.

U Epiru, epirska armija je zauzela Prevezu, ali nije bila dovoljno snažna da osvoji odbrambene položaje kod Bizanija (odbrambene položaje su dizajnirali nemački stručnjaci), koji su čuvali prilaz Janini. Kada je Tesalijska armija završila svoje operacije u Makedoniji, veliki deo njenih snaga je bio poslat u Epir, tako da je Grčka vojska uspela da pregazi osmanlijske položaje u bici kod Bizanija i konačno zauzme Janinu 6. marta 1913. godine.

Grčka mornarica je počela da deluje od prvog dana rata. Od 6. oktobra do 20. decembra 1912, grčki mornarički i vojni odredi su osvojili skoro sva ostrva u istočnom i severnom Egejskom moru, i uspostavili sekundarnu bazu u zalivu Mudros na ostrvu Lemnos, i tako kontrolisali izlaz iz Dardanela. Moral grčkim mornarima je još više podigao poručnik Nikolaos Votsis kada je 8. novembra, pod okriljem noći sa svojim torpednim čamcom uplovio u solunsku luku i potopio staru osmanlijsku oklopnjaču Fet-i-Bulend.

Osmanlijska flota je u početku rata ostala unutar Dardanela, načinjeni su pokušaji da ona izađe na Egejsko more ali ju je u dva navrata porazila grčka mornarica u pomorskim bitkama kod Dardanela (Eli) i Lemnosa, i to zahvaljujući taktičkoj inicijativi kontraadmirala Pavlosa Kuduriotisa. Jedini uspeh osmanlijskoj mornarici je postigla laka krstarica Hamidije. Nekoliko dana pre pomorske bitke kod Lemnosa, laka krstarica Hamidije je dobila zadatak da napada grčke trgovačke brodove, i tako stvori diverziju za koju su se osmanlijski komandanti nadali da će odvući grčki komandni brod Averof u poteru za njim i tako oslabiti ostatak flote. Osmanlijski plan je propao ali je laka krstarica Hamidije postigla nekoliko uspeha, potopivši nekoliko grčkih brodova i bombardujući neke grčke luke.

Mir i posledice rata[uredi]

Linija Enos - Midija

Londonski ugovor o miru zaključen je 30. maja 1913. godine uz posredstvo velikih sila i okončao je Prvi balkanski rat. Ovim ugovorom Osmansko carstvo je bilo prinuđeno da se odrekne svih svojih evropskih provincija zapadno od linije Enos - Midija. Iako su članice Balkanskog saveza kao pobednice Prvog balkanskog rata trebale same da diktiraju mirovne uslove u sklapanje mirovnog ugovora su se umešale i velike sile. Srbija, Grčka i Crna Gora su morale da napuste Albaniju. Na stvaranju Albanije insistirale su Italija koja je imala svoje planove prema Albaniji i Austrougarska koja je time želela da spreči Srbiju da izađe na more i time je oslabi u predstojećem sukobu koji je bio neminovan posle aneksije skoro celokupne teritorije balkanskih vilajeta Osmanskog carstva.

Ovim ugovorom je:

  • nastala je nova država - Albanija
  • Grčkoj je dodeljen Krit.
  • Sandžak je podeljen između Srbije i Crne Gore
  • Bugarska je dobila deo Trakije zapadno od linije Enos - Midija.
  • Nije bila donesena definitivna odluka o Makedoniji, koja je ostala predmet neslaganja među saveznicama.

Nezadovoljstvo Londonskim ugovorom o miru koji je stvoren uz uticaj velikih sila i neslaganja među saveznicama oko osvojenih teritorija u Makedoniji, dovešće do izbijanja Drugog balkanskog rata u junu 1913. godine koji će između sebe voditi dojučerašnje saveznice. Konačan mir je postignut Bukureštanskim sporazumom 12. avgusta 1913. godine.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

  1. ^ Prvi balkanski rat (na ((sr))) Pristupljeno 8. 1. 2014.

Spoljašnje veze[uredi]