Rat u Bosni i Hercegovini

Neutralna tačka gledišta ovog članka je osporena. Molimo Vas da pogledate stranicu za razgovor ovog članka.

Rat u Bosni i Hercegovini
Deo
Skupština Bosne i Hercegovine u plamenu (levo); Ratko Mladić sa grupom oficira i vojnika VRS (gore desno); norveški pripadnik OUN na Sarajevskom aerodromu (dole desno).
Vreme: 1. mart 1992 — 14. decembar 1995. Lokacija: Bosna i Hercegovina Uzrok rata: Otcepljenje Bosne i Hercegovine od SFRJ Rezultat: Dejtonski mirovni sporazum Promene u teritoriji:
Sukobljene strane
Republika Bosna i Hercegovina NATO (1995)	Hrvatska Republika Herceg-Bosna Hrvatska	Republika Srpska Savezna Republika Jugoslavija (1992-1994) Autonomna Pokrajina Zapadna Bosna (1993-1995)
Zapovednici
Alija Izetbegović Sefer Halilović Rasim Delić	Franjo Tuđman Mate Boban Dario Kordić Milivoj Petković	Ratko Mladić Radovan Karadžić Slobodan Milošević
Jačina
ARBiH ~200.000 vojnika ~100 tenkova	HVO ~50.000 vojnika ~50 tenkova ~preko 500 topova	VRS ~50-80.000 vojnika ~300 tenkova ~preko 800 topova
Gubici
31.270 mrtvih vojnika 32.723 mrtvih civila	5.439 mrtvih vojnika 1.899 mrtvih civila	20.649 mrtvih vojnika 3.555 mrtvih civila
{{{podaci}}}

Rat u Bosni i Hercegovini

1992. Sijekovac - Zvornik - Kupres - Sarajevo - Dobrovoljačka - Tuzla - Prijedor - Foča - Lipanske Zore - Koridor - Višegrad - Vrbas - Mitrovdanska ofanziva 1993. Kravica - Lukavac - Sadejstvo - Cerska - Ahmići - Neretva - Drina - Muslimansko-hrvatski sukob 1994. Markale - Zvezda - Tigar-Sloboda - Breza - Jesen - Grmeč - Štit 1995. Kapija - Plamen - Deblokada Sarajeva - Krivaja - Stupčanica - Srebrenica - Leto - Oluja - Markale - Namerna sila - Maestral - Mrkonjić Grad - Una - Sana - Uragan - Južni potez - Vaganj

Rat u Bosni i Hercegovini je prihvaćen naziv za vojni sukob na području Bosne i Hercegovine koji je trajao od 1. marta 1992. do 14. decembra 1995. Ovaj rat se često opisuje i kao građanski rat u Bosni i Hercegovini, odbrambeno-otadžbinski rat (za Srbe i Republiku Srpsku) ili agresija na Bosnu i Hercegovinu (za Bošnjake u Bosni i Hercegovini) te kao Domovinski rat (za Hrvate u Bosni i Hercegovini).

Oružani sukobi su počeli nakon referenduma za nezavisnost koji je održan 29. februara i 1. marta 1992. godine. Rat je završen potpisivanjem Dejtonskog sporazuma. Procenjuje se da je tokom rata stradalo oko 100.000 ljudi, dok je raseljeno oko 1.800.000 ljudi.

Političko stanje pre početka rata

Raspad Jugoslavije

Rat u Bosni i Hercegovini je usko vezan sa raspadom Jugoslavije. Jugoslovenska kriza počinje slabljenjem dotadašnje komunističke vlasti, što se može okarakterisati kao deo opštih promena koje su uslijedile završetkom Hladnog rata u svetu. U slučaju Jugoslavije, komunizam je sve više gubio ideološku snagu pred jačanjem nacionalizma krajem osamdesetih godina 20. veka.

Situacija u SR Bosni i Hercegovini

Etnička kompozicija stanovništva po opštinama u SR BiH 1991.

Etnička kompozicija stanovništva po naseljenim mjestima u SR BiH 1991.

Popis stanovništva na dan 31. marta 1991. godine za SR Bosnu i Hercegovinu navodi ukupno 4.354.911 stanovnika. Od toga su 1.902.869 stanovnika (43,7%) bili Muslimani, 1.364.363 (31,3%) Srbi, 752.068 (17,3%) Hrvati, dok su 7,7 posto činili pripadnici drugih nacija i Jugosloveni. Muslimani su bili većina u 45 opština (u 13 relativna, u 31 apsolutna), Srbi u 34 opština (5 relativna, 29 apsolutna), a Hrvati su bili većina u 20 opština (6 relativna, 14 apsolutna).

Na prvim izborima u SR Bosni i Hercegovini 1990. godine pobedile su tri najveće nacionalne stranke u zemlji. Parlamentarna većina je sastavljena od poslanika Stranke demokratske akcije (SDA), Srpske demokratske stranke (SDS) i Hrvatske demokratske zajednice (HDZ).

Nacionalne stranke su, bez obzira na povremena prepucavanja i uzajamne optužbe oko metoda agitacije (npr. neretko vezane zelene muslimanske zastave i hrvatske šahovnice) i bojazan da se ne napravi politički savez Bošnjaka i Hrvata protiv Srba, ipak uspostavile prećutni savez. Iako su se programski i politički međusobno razlikovale, osnovni razlog koji ih je povezivao i stvarao idilu harmonije i tolerancije bio je antikomunizam, odnosno zajednička želja da dotadašnjoj socijalističkoj vlasti u zemlji dođe kraj.

Stranke su podelile vlast po nacionalnom ključu, tako da je za predsednika Predsedništva Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine izabran Musliman, za predsednika Skupštine Srbin, a za predsednika Vlade Hrvat. Sporazum o podeli vlasti funkcionisao je za vrijeme izborne trke, u pobedi na izborima, te u podeli funkcija, čime je u stvari i okončan.

Raspad SFRJ, započet proglašenjem nezavisnosti Slovenije i kratkotrajnim ratom protiv JNA, nastavio se intenziviranjem napora Hrvatske za sticanje nezavisnosti. U Hrvatskoj su u leto 1991. godine intenzivirani ratni sukobi između JNA i Hrvatske vojske (tada republičkog Ministarstva unutarnjih poslova /MUP/ i jedinica Zbora Narodne garde /ZNG/). Nakon isteka tromesečnog moratorijuma na proglašenje nezavisnosti, sklopljenog uz posredovanje predstavnika Evropske zajednice na Brionima u julu 1991. godine, JNA proglašava delimičnu mobilizaciju 3. oktobra 1991. godine, a Hrvatska 8. oktobra 1991. godine proglašava prekid svih veza s ostatkom SFRJ.

Skupština SR Bosne i Hercegovine je glasovima SDA i HDZ-a 142 (59,16%) preglasala srpske predstavnike, reagujući na događaje u SFRJ, 15. oktobra 1991. godine donela „Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine“. Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici SR Bosne i Hercegovine iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor između svih republika koje sačinjavaju Jugoslaviju, ali je i donošenjem akta bez postojanja dvotrećinske većine došlo do anuliranja važećeg Ustava SR Bosne i Hercegovine. Ovaj akt je doprineo stvaranju međunacionalne napetosti u SR Bosni i Hercegovini i bio uvod u predstojeće ratne sukobe.

Na skupštini krnjeg Predsedništva i krnje Vlade SR Bosne i Hercegovine donesena je odluka prema kojoj se regruti i rezervni sastav neće slati u JNA. Ujedno, Muslimani i Hrvati su mobilisali rezervni sastav MUP-a SR Bosne i Hercegovine koji su upućeni prema Bosanskoj Gradišci i Bosanskoj Kostajnici.

Od sredine septembra do sredine novembra 1991. godine, oslanjajući se na opštine u kojima je osvojio vlast, SDS uspostavlja srpske autonomne oblasti (SAO), koje su u svim svojim djelovanjima bile nezavisne od centralne vlasti. Kao rezultat muslimanske i hrvatske želje za otcepljenjem SR Bosne i Hercegovine iz Jugoslavije i sve veće međunacionalne napetosti usledio je referendum srpskog naroda, 9. i 10. novembra 1991. godine, na kojem su Srbi izglasali uspostavljanje samostalne srpske republike u granicama SR Bosne i Hercegovine, sa namerom ostanka u SFRJ. Delovi vlade u Sarajevu, sastavljeni od Muslimana i Hrvata, izneli su stav da je referendum neustavan i nevažeći, tako da nisu poduzeli nikakve dalje mere. HDZ BiH je, međutim, 12. novembra 1991. godine proglasio Hrvatsku zajednicu Posavine u Bosanskom Brodu, a 18. novembra 1991. godine u Grudama je proglašena i Hrvatska Republika Herceg-Bosna (HRHB).

Srbi su 9. januara 1992. godine „autonomne oblasti“ formalno proglasili imenom republikom, pod nazivom Srpska Republika Bosna i Hercegovina (kasnije preimenovana u Republika Srpska) pre nego što je Skupština SR Bosne i Hercegovine 25. januara 1992. donela odluku da se raspiše referendum o nezavisnosti SR Bosne i Hercegovine.

Počeci rata

Rast napetosti u SR Bosni i Hercegovini doveo je do masovnog ličnog naoružavanja i porasta broja incidenata.

Od jeseni 1991. godine do početka rata, širom SR Bosne i Hercegovine dolazi do brojnih incidenata.

Referendum 1992

Uprkos protivljenju Srba, jednog od tri konstitutivna naroda u SR Bosni i Hercegovini, raspisan je referendum o nezavisnosti SR Bosne i Hercegovine, koji je proveden 29. februara i 1. marta 1992. godine, a na kojem je 64-67% biračkog tela izašlo na glasanje, a gotovo 98% je glasalo za nezavisnost.

Prvi sukobi

Sukobi u Bosni i Hercegovini otpočeli su napadima regularne vojska Republike Hrvatske tokom marta 1992. godine, napadima na teritoriju Bosne i Hercegovine u rejonima Bosanski Brod, Kupres i dolini Neretve.

Na dan 26. marta 1992. se desio masakr u Sijekovcu. Na dan 1. marta 1992. drugog dana referenduma o nezavisnosti SR Bosne i Hercegovine, pripadnik Zelenih beretki Ramiz Delalić je pucao na srpsku svadbenu povorku na Baščaršiji i pritom ubio mladoženjinog oca Nikolu Gardovića. Događaj je poznat kao ubistvo starog svata ispred Stare crkve na Baščaršiji. Kao odgovor na ovo ubistvo, naoružani Srbi su iste večeri podigli barikade po Sarajevu, a u razdoblju od 1. do 5. marta podigli su barikade i u još nekim gradovima (Šamac, Derventa, Odžak). Muslimani su kontrolisali centar Sarajeva, dok su Srbi kontrolisali ostatak grada, kao i uzvišenja oko njega. Nakon apela javnosti, Karadžić i Izetbegović su 3. marta održali sastanak u štabu JNA u centru Sarajeva uz posredovanje generala JNA Milutina Kukanjca. Nakon oštre rasprave, Karadžić i Izetbegović su se saglasili da red u gradu održavaju mešovite patrole JNA i policije. Međutim, tokom marta usledili su manji oružani sukobi uz upotrebu vatrenog oružja i podizanje barikada u većini gradova u SR Bosni i Hercegovini. Tom prilikom ubijeno je ili ranjeno više desetina osoba.

U mestašcu Sijekovac kod Bosanskog Broda su u noći između 26. i 27. marta Vojska Republike Hrvatske koja je prešla reku Savu i u saradnji sa muslimanskim paravojnim jedinicama počinila težak zločin i ubila 9 srpskih civila. U masakru u Sijekovcu je stradalo ukupno 46 Srba. Ovim masakrom su započeti veliki oružani sukobi u SR Bosni i Hercegovini. Srpske paravojne snage predvođene Arkanom su 1. aprila zauzele Bijeljinu, važan saobraćajni čvor na severoistoku SR Bosne i Hercegovine, i ubili više civila.

Antiratni protesti

Za više informacija pogledajte članak Antiratni protesti u Sarajevu 1992.

Kao odgovor na izbijanje otvorenih sukoba, građani Sarajeva su 5. aprila organizovali velike antiratne proteste, suprostavivši se nacionalizmu. Do sličnih protesta je došlo i u Mostaru i drugim gradovima SR Bosne i Hercegovine. U Sarajevu su protestanti ušli u zgradu parlamenta, a kada su krenuli prema sedištu Srpske demokratske stranke u hotelu Holidej In.

Tok rata

Tokom marta nacionalna rukovodstva završavaju pripreme za početak rata. Potkraj marta beleže se mestimična puškaranja (23. marta u Goraždu; 29. marta u Kupresu, Mostaru i Derventi), da bi se sukobi od početka aprila 1992. proširili na celu SR Bosnu i Hercegovinu.

1992.

Za više informacija videti Ubistvo starog svata ispred Stare crkve na Baščaršiji, Opsada Sarajeva, Zločin u Kupresu 1992, Napad na kolonu JNA u Sarajevu i Napad na kolonu JNA u Tuzli

• 1. marta - U Sarajevu je ispred Stare pravoslavne crkve u popodnevnim časovima u svadbenoj povorci ubijen stari svat Nikola Gardović, a ranjen sveštenik Radenko Mirović čime su u gradu otpočeli nemiri.
• 23. marta - Hrvatske paravojne snage napale iz pravca Neuma artiljerijom i pješadijom selo Hrasno. Šest pripadnika rezervnog sastava JNA poginulo u napadu jedinica HOS-a na rubnom području opštine Neum.
• 25. marta - Po naređenju Kriznog štaba HDZ za Bosansku Posavinu blokiran put između Bosanske Krajine i Srbije.
• 26. marta - Vojska Republike Hrvatske i pripadnici hrvatsko-muslimanske paravojske su počinili masakr u selu Sijekovcu kod Bosanskog Broda.
• 28. marta - Dva bataljona 108. brigade ZNG u sadejstvu s lokalnim hrvatsko-muslimanskim formacijama napale sela između Bosanskog Broda i Dervente.
• 3. april - Jedinice HOS-a, ZNG-a i drugih formacija u 06.00 časova otpočele napad na Kupres i njegova sela Donji Malovan, Blagaj, Zanaglina, Gornje Ravno, Donje Ravno, Bukovsko, Riliće, Begovo Selo.
• 4. april - Alija Izetbegović proglasio opštu mobilizaciju i otpočeo rat protiv Srba.
• 6. april - Evropska zajednica priznala SR Bosne i Hercegovine za nezavisnu državu na osnovu izveštaja Badinterove komisije o referendumu u Bosni i Hercegovini, 29. februara 1992. godine, na kome Srbi nisu ni učestvovali. Srbi započinju opsadu Sarajeva.
• 7. april - Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini proglasila je rano ujutro u Sarajevu u hotelu Holidej In nezavisnost Srpske Republike Bosne i Hercegovine, koja „može stupati u zajednice sa drugim subjektivitetima u Jugoslaviji“. Prema saopštenju sa potpisom Momčila Krajišnika, Skupština je obavještena da su dr Biljana Plavšić i prof. dr Nikola Koljević dali ostavke na položaj članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine, u kome poslije toga ostaju samo tri muslimanska i dva hrvatska predstavnika.
• 8. april - Svi ministri srpske nacionalnosti napustili su Vladu SR BiH. 90% milicionera srpske nacionalnosti napustilo je MUP SR Bone i Hercegovine i prešlo srpskom MUP-u, izjavio je ministar za unutrašnje poslove Srpske Republike Bosne i Hercegovine Mićo Stanišić. Krnje Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine u Sarajevu, koje je pruzelo ingerencije Skupštine, proglasilo je stanje neposredne ratne opasnosti kao i izmjenu naziva Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina u Republika Bosna i Hercegovina te ukinulo Republički štab Teritorijalne odbrane i obrazovalo Štab Teritorijalne odbrane Republike Bosne i Hercegovine na čelu sa komandantom pukovnikom Hasanom Efendićem. U Grudama osnovano Hrvatsko vijeće obrane (HVO) kao „jedini institucionalni oblik obrane“ Hrvata u Bosni i Hercegovini.
• 9. april - Srpske snage zauzimaju Zvornik.
• 16. april - Jedinice Užičkog korpusa JNA su oko 13.00 časova ušle u Višegrad i preuzele kontrolu nad cijelim gradom.
• 17. april - Krizni štab SDS preuzeo je kontrolu nad Fočom.
• 2. maj - Napadnuti vojni objekti u Sarajevu - Dom JNA, Kasarna Maršal Tito, Komanda 2. Vojne oblasti i Vojna bolnica. Na Skenderiji masakrirana kolona vojnih sanitetskih vozila. Počelo granatiranje Sarajeva (uništena glavna pošta, zgrada Predsedništva Bosne i Hercegovine). Srbi na aerodromu hapse predsednika Republike Bosne i Hercegovine, Aliju Izetbegovića, koji se vraćao iz Lisabona i odvode ga u štab JNA u Lukavici.
• 3. maj - Prilikom razmene Izetbegovića za jedinice JNA iz centra Sarajeva, u Dobrovoljačkoj ulici došlo do presretanja kolone od strane muslimanskih jedinica i tom prilikom je poginuo 42, ranjen 71 i zarobljeno 215 pripadnika JNA. Izetbegović oslobođen. Srpske snage zauzele Derventu. Predsjedništvo Jugoslavije donijelo je odluku o ubrzanom povlačenju iz Bosne i Hercegovine svih građana Savezne Republike Jugoslavije koji se nalaze na službi u JNA u toj Republici.
• 15. maj - Muslimanske snage izvršile napad na kolonu JNA u Tuzli tokom koje je ubijeno 50 a ranjeno 44 vojnika.
• 20. maj - Povučen i poslednji vojnik JNA iz Bosne i Hercegovine.
• 22. maj - U članstvo OUN primljene su Republika Bosna i Hercegovina, Hrvatska i Slovenija. Jake borbe između hrvatskih i muslimanskih snaga vođene su u Travniku, Vitezu i drugim mjestima u dolini Lašve, otpočinje napad na Prijedor.
• 25. maj - Združene muslimansko-hrvatske snage, njih 3.000 napadaju srpsko selo Bradina u opštini Konjic, i tom prilikom ubijaju 38 Srba, i siluju 5 Srpkinja, a u narednih 2 dana još 20 Srba je ubijeno, a 200 Srba je odvedeno u logore: Čelebići i Musala.
• 27. maj - Eksplozija u sarajevskoj ulici Vase Miskina, poginulo 17 osoba. Muslimani optužili Srbe da su odgovorni za eksploziju.
• 4. jun - Muslimanske jedinice napale kolonu vozila VRS u Žepačkoj klisuri.
• 29. jun - Posle žestokih pritisaka međunarodne zajednice, Srbi napustili sarajevski aerodrom i prepustili ga OUN u svrhu dostavljanja humanitarne pomoći stanovništvu koje se nalazilo pod opsadom.
• 14. avgust - Oko 21 čas dolaze 3 naoružana uniformisana lica po dr Milutina Najdanovića, sarajevskog lekara i profesora na Medicinskom Fakultetu u Sarajevu, odvode ga na saslušanje, a potom do stadiona "Koševo" gde je ubijen sa više hitaca iz vatrenog oružja.
• 26. avgust - U Londonu održana prva međunarodna konferencija posvećena zaustavljanju rata u Bosni i Hercegovini.
• 18. decembar - Dejvid Oven, kao izaslanik OUN za zaustavljanje bosanskog rata, stigao u Sarajevo.

1993.

Za više informacija videti Masakr u Kravici, Bošnjačko-hrvatski sukob i Vens-Ovenov plan

• 7. januar - Muslimanske jedinice izvršile nad srpskim stanovništvom masakr u Kravici
• 16. januar - Muslimanske jedinice izvršile masakr nad srpskim stanovništvom u selu Skelani
• 11. mart - Komandant UNPROFOR-a u Bosni i Hercegovini, general Morilon, stigao u Srebrenicu koja se nalazila pod opsadom srpskih snaga
• 18. april - Savet bezbednosti UN proglasio Srebrenicu zaštićenom zonom
• 2. maj - predsednik Republike Srpske, Radovan Karadžić, potpisao u Atini predlog Vens-Ovenovog plana za zaustavljanje rata u Bosni i Hercegovini. Ratifikacija plana prepuštena Skupštini RS
• 5. maj - Skupština Republike Srpske, na zasedanju na Jahorini, odbila predlog Vens-Ovenovog plana.
• 16. jun - U Ženevi predstavljen novi mirovni plan, poznatiji pod nazivom Oven-Stoltenbergov plan. Srpska i hrvatska strana prihvatile predložene mape.
• 24. avgust - Hrvati u Bosni i Hercegovini proglasili svoja područja Republikom Herceg-Bosna.
• 21. septembar - Muslimanska strana odbacila predloženi Oven-Stoltenbergov plan

1994.

Za više informacija pogledajte članak Masakr na Markalama

• 5. februar - Eksplozija na sarajevskoj pijaci Markale-68 osoba poginulo, ranjeno oko 200. Srbi optuženi da su odgovorni za eksploziju.
• 18. mart - Franjo Tuđman i Alija Izetbegović potpisali sporazum o formiranju muslimansko-hrvatske federacije u Bosni i Hercegovini.
• 10. april - Vojska Republike Srpske je započela ofanzivu na Goražde, najveću muslimansku enklavu koja je brojala oko 60.000 ljudi
• 25. april - Sjedinjene Američke Države, Nemačka, Francuska, Ujedinjeno Kraljevstvo i Rusija formirale Kontakt-grupu
• 18. jul - Muslimani i Hrvati prihvatili predloženi plan Kontakt-grupe, po kojem je Bosna i Hercegovina izdeljena na muslimansko-hrvatsku federaciu sa 51% i Republiku Srpsku sa 49% teritorije.
• 4. avgust - Posle nekoliko odbijanja Republike Srpske da prihvate plan Kontakt-grupe, vlasti Savezne Republike Jugoslavije prekinule sve odnose sa Republikom Srpskom i zatvorile granicu na Drini.

1995.

Za više informacija videti Masakr u Srebrenici, Masakr na Kapiji, Masakr na Markalama i NATO bombardovanje Republike Srpske

Memorijalno groblje u Potočarima

• 11. jul - Vojska Republike Srpske zauzima Srebrenicu, jednu od najvažnijih muslimanskih enklava.
• 16. jul - Haški tribunal podigao optužnicu protiv Radovana Karadžića i komandanta Vojske Republike Srpske, Ratka Mladića, zbog opsade i granatiranja Sarajeva.
• 7. avgust - Avion hrvatskog RV i PVO ubija na Petrovačkoj cesti 9 civila koji beže iz Krajine, a ranjava 50.
• 28. avgust - Još jedna stravična eksplozija na pijacu Markale u Sarajevu. Bilans - 37 osoba poginulo. Srbi i po treći put optuženi.
• 29. avgust - Najviše rukovodstvo Republike Srpske ovlastilo predsednika Srbije, Slobodana Miloševića, da zastupa RS na mirovnim pregovorima.
• 30. avgust - Avijacija NATO pakta otpočela žestoke vazdušne udare po Republici Srpskoj, uništavajući najvažnije vojne i komunikacijske objekte.
• 8. septembar - RS službeno priznata kao jedan od dva entiteta u Bosni i Hercegovini.
• 14. septembar - Posle dvonedeljnih vazdušnih udara NATO avijacije, Srbi su povukli teško naoružanje oko Sarajeva čime je bila okončana troipogodišnja opsada ovog grada.
• 5. oktobar - Jedan od ključnih pregovarača u ostvarivanju mirovnog sporazuma, Ričard Holbruk (diplomata iz SAD), proglasio dvomesečno primirje u Bosni i Hercegovini. Do tog dana, ofanziva udruženih bošnjačko-hrvatskih snaga svela teritoriju Srba na manje od 50% teritorije Bosne i Hercegovine.
• 16. novembar - Haški tribunal dopunio optužnicu protiv Karadžića i Mladića, stavljajući im na teret odgovornost za masakr u Srebrenici.
• 21. novembar - Posle tronedeljnih pregovora, u američkoj vojnoj bazi Dejton potpisan mirovni sporazum koji je okončao rat u Bosni i Hercegovini. Sporazum potpisali Slobodan Milošević, Franjo Tuđman i Alija Izetbegović.
• 14. decembar - U Parizu svečano ratifikovan Dejtonski sporazum.

Dejtonski mirovni sporazum

Za više informacija pogledajte članak Dejtonski mirovni sporazum

Srpsa porodica se seli iz mjesta kod Modriče koje je pripalo Federaciji BiH posle Dejtonskog sporazuma

Dejtonski mirovni sporazum je dogovor potpisan u vazduhoplovnoj bazi Rajt-Paterson kod Dejtona, u američkoj državi Ohajo, kojim se zvanično prekinuo rat u Bosni i Hercegovini (1992-1995).

Konferencija je trajala od 1. novembra do 21. novembra 1995. godine. Glavni učesnici su bili tadašnji predsednik Republike Srbije Slobodan Milošević, predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine Alija Izetbegović, predsjednik Republike Hrvatske Franjo Tuđman, američki posrednik Ričard Holbruk i general Vesli Klark. Sporazum je zvanično potpisan u Parizu, 14. decembra.

Uloga međunarodne zajednice

Pod međunarodnom zajednicom u ratu i Bosni i Hercegovini se prvenstveno ubrajaju Unprofor, NATO, Evropska unija, Organizacija ujedinjenih nacija i Sjedinjene Američke Države kao i druge države i međunarodne paravojne formacije koje su imale relativno značajan doprinos u tok zbivanja u Bosni i Hercegovini. Međunarodne snage angažovane na teritoriji Bosne i Hercegovine su pretrpjele značajne gubitke (320 poginulih vojnika Unprofor-a i brojni ranjeni).

Jedan od prvih poteza koji mnogi danas karakterišu kao inicijalna greška koja je značajno doprinijela procesu raspada Jugoslavije je bila unilteralna odluka Nemačke o priznanju Hrvatske nezavisnosti. Taj potez je stavio Bosnu i Hercegovinu u izuzetno nezgodnu poziciju. Ulogu u širenju tendencioznih informacija i dezinformacija o ratu u zapadnim medijima, kojima je sukob prikazan kao borba Muslimana i Hrvata protiv Srba, imale su i agencije za odnose sa javnošću, poput Ruder Fina.

Pripadnici Unprofor-a u Sarajevu 1993.

Pogoršanje krize u Jugoslaviji međunarodna zajednica je primila sa polovičnim reakcijama i merama kao što je bilo implementacija mirovnih posmatrača po mandatu OUN-a koji nisu imali kapacitet da preduzmu značajne mere kako bi ublažili ili poboljšali efekte krize. Sama impotentnost međunarodne zajednice je ohrabrila nacionalističke vođe i one kojima je put u rat već bio zacrtan kao dugoročni cilj. Čitav niz rezolucija koje su izglasane pri OUN-u nisu imale metod primjene osim rezolucija koje su uspostavile embargo oružja za sve države bivše Jugoslavije i ekonomski embargo protiv Jugoslavije. Obe rezolucije su u manjoj ili većoj meri takođe kršene tokom rata.

Vidi još

• Opsada Sarajeva
• Masakr u Srebrenici
• Tužba BiH protiv SRJ za genocid

Spoljašnje veze

• Smrt Jugoslavije - tekst
• Institut za izveštavanje o ratu i miru - Dnevnik Tribunala - Chris Stephen, Podela BiH
• Opis Hrvatsko-bosanskog sukoba
• Foto dokumentacija rata u srednjoj Bosni, James Mason
• Transkript emisije Rat koji se mogao izbeći
• Spisak nestalih tokom rata
• Izveštaj UN o zatvoreničkim logorima tokom rata
• Svedočenja generala Kukanjca - Borba, 1993 Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji
• Brojke jače od mitova
• Ljudski gubici '91-'95 -Istraživačko dokumentacioni centar Sarajevo
• Bosanski atlas ratnih zločina