Sava (reka)

Za ostale upotrebe, pogledajte Sava (višeznačna odrednica).

Sava
Ušće Save u Dunav
Tok Save
Dužina	940,3 km
Visina izvora	~2800,2 m
Prosečan protok	1.7221 m³/s
Površina sliva	95.719,46 km²
Izvor	nastaje spajanjem Save bohinjke i Save dolinke u Slovenskim Alpima
Ušće	Dunav
Oblasti	Republika Srpska
Zemlje sliva	Slovenija Hrvatska Bosna i Hercegovina Albanija Crna Gora Srbija
Važnije pritoke	Kupa, Una, Vrbas, Bosna, Drina
Sliv	Crno more
Gradovi	Kranj, Zagreb, Sisak, Brčko, Sremska Mitrovica Šabac, Beograd
Plovnost	od Siska do Beograda

Reka Sava je 940 kilometara duga reka u jugoistočnoj Evropi. Reka ima međunarodnih značaj i a njena dolina predstavlja glavnu vezu Balkanskog poluostrva sa prostorom Evrope zapadno od njega.

Područje levo i desno od Save se naziva Posavina.

Površina sliva Save je 95.720 kvadratnih kilometara. On obuhvata delove država: Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Albanije i Srbije.

[uredi] Prirodni uslovi

Sava nastaje spajanjem reka Save Dolinke i Save Bohinjke kod Radovljice u severozapadnoj Sloveniji. Sava Dolinka izvire na Kranjskoj gori i spušta se sa Karavanki i Julijskih Alpa ka jugoistoku. Sava Bohinjka izvire južno od Triglava i teče ka istoku.

Posle sastava kod Radovljice reka Sava teče ka jugoistoku pored Kranja i Ljubljane, ostavljajući ih na zapadu. Tu reka pravi velike Ljubljansko polje, "žilu-kucavicu" Slovenije. Od Ljubljane Sava menja pravac toka ka istoku i protiče kroz niz klisura. Kod Zidanog Mosta, gde se u nju uliva Savinja, reka menja tok ka jugoistoku. Potom reka protiče kroz Krško i Brežice u okviru pitome Dolenjske.

Od ušća reke Sutle Sava ulazi u Hrvatsku i, ubrzo, i do glavnog grada Zagreba (deli ga stari i novi deo grada). Posle Zagreba Sava postaje prava nizijska reka, sa sporim tokom, malim padom i mnogo meandara (mnogi ispravljeni u skorijim vremenima). Protiče kroz veoma nisku aluvijalnu ravan, koja je plavna i stoga močvarna. Danas je ovaj deo Posavine pod zaštitom, kao Park prirode "Lonjsko polje". Jedino značajnije gradsko naselje je Sisak.

Kod Jasenovca reka Sava dobija značajnu desnu pritoku, reku Unu i menja pravac iz jugoistočnog ka istoku, koji manje-više zadržava do ušća u Dunav. Od Jasenovca reka postaje i granica između Hrvatske i Bosne i Hercegovine (većim delom Republike Srpske). U ovom delu reka postaje velika, zahvaljujući velikim, desnim pritokama, sa "bosanske strane" - Vrbas, Bosna i Drina. Gradovi u ovom delu su zbog postojeće viševekovne granice "dvojni": Gradiška i Stara Gradiška, Slavonski Brod i Brod, Šamac i Hrvatski Šamac. Kod Brčkog reka pravi značajniju okuku ka jugozapadu.

15 kilometara zapadno od ušća Drine reka prolazi tromeđu Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Srbije. Kod Sremske Rače Sava prima vode Drine, svoje najveće i najznačajnije pritoke. Potom reka protiče kroz Sremsku Mitrovicu. Posle toga reka pravi ponovo značajnu okuku ka jugozapadu, gde se u temenu okuke, na desnoj obali smestio grad Šabac. Posle toga reka teče istočno, ka Obrenovcu, posle koga reka skreće ka severoistoku i Beogradu. U Beogradu, glavnom gradu Srbije, reka Sava se uliva u veći Dunav.

Za riječne brodove, Sava je plovna od Siska do Beograda.

[uredi] Poreklo hidronima

Most sv. Irineja iznad Save

Reka Sava je probila svoj današnji koridor, savladavši barijeru kod Podsuseda, otprilike pre deset hiljada godina, ili još jednostavnije rečeno na samom kraju poslednjeg ledenog doba. Tada se, nekada dugački i jedinstveni masiv razdvojio na tri manje geografske celine: Samoborsko gorje, Medvednicu i Kalnik. Od tog vremena do danas Sava je nataložila ogromne količine šljunka i peska celom svojom dolinom, a ponegde je debljina takvih naslaga i do četrdesetak metara. Nije dovoljno jasno pisanje nekih antičkih autora da se Dunav preko Save povezuje (spaja, uliva) sa Jadranskim morem.

Sava (osn. σα, σως, sa, sos — jak, snažan, siguran), što je karakteristika ove velike reke. Sa sufiksom -ava, Sava je snažna reka koja bogu Zevsu (Dunavu) naliva nektar i hrani ga ambrozijom, da bi bio besmrtan i natprirodan. Od hidronima Sava vodi poreklo i ime Sabazios (Σαβαζιος), sa Save. U mitologiji, Sabazije je tračko-frižansko božanstvo. Njegov otac je Zevs, koji se u vidu zmije sjedinio sa Persefonom, Hadovom ženom u njegovim dvorima kraj reke Stiga. Boga Sabazija slavili su orgijastički ljudi, nalik na Dionisa, posebno žene iz prostog naroda. Njegovo ime poistovećuje se sa današnjim gradom koji se zove Šabac.

Sava u Srbiji

Prvi put se ime Šabac pominje u petnaestom veku, u letopisu koji je sačuvan iz 1476. godine. Tu stoji da se Šabac ranije zvao Zaslon, što bi značilo zaklon, po imenu nekog brega, gde je bila prvobitna lokacija grada. Ima tvrdnji, da se ime Šabac pominje i ranije, još 1074. godine. Postoje teorije da je ime vezano za reku Savu, koja se i latinski zvala Sava, te mnogi smatraju da bi se pre trebalo zvati Sabacium. Po nekim autorima se smatra da je Grčkog porekla, jer Grci Savu zovu Saba, pa otuda,{Šabas}. Po drugom mišljenju naziv grada potiče iz paleoglosologije Balkana, od naziva reke Save i boga Sabazija.