Republika Srpska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg

„Srpska“ preusmerava ovde. Za ostale upotrebe pogledajte Srpska (višeznačna odrednica).

Republika Srpska
Republika Srpska
Zastava Republike Srpske Grb Republike Srpske
Zastava Grb
Himna
Moja Republika
Položaj Republike Srpske
Glavni grad Sarajevo[1] (de iure)
Banja Luka (de facto)
Službeni jezik jezik srpskog, bošnjačkog i hrvatskog naroda[1][2][3]
Oblik države Republika
 — Predsjednik Republike Milorad Dodik
 — Predsjednik Vlade Željka Cvijanović
 — Predsjednik Narodne skupštine Igor Radojičić
Površina  
 — ukupno 24.857 km² ()
Stanovništvo  
 — 2013. 1.326.991 [4] ()
 — gustina 57,9/km² 
Valuta Konvertibilna marka (BAM)
Vremenska zona UTC +1, +2 (CET, CEST)
Pozivni broj +387

Republika Srpska je jedan od dva entiteta u Bosni i Hercegovini (pored Federacije Bosne i Hercegovine). Zauzima 49% teritorije BiH. Osnovana je 9. januara 1992. godine pod nazivom Srpska Republika Bosna i Hercegovina, kao reakcija srpskog naroda na spornu odluku o nezavisnosti SR Bosne i Hercegovine od SFRJ koju su izglasali muslimanski i hrvatski poslanici.

Narodna skupština Republike Srpske vrši ustavotvornu i zakonodavnu vlast i čine je 83 poslanika koji se biraju na izborima svake četvrte godine. Vlada Republike Srpske vrši izvršnu vlast. Predsjednik Republike Srpske se bira na neposrednim izborima svake četvrte godine. Nivoi vlasti su opština, odnosno grad i republika. Prema preliminarnim podacima popisa stanovništva 2013. godine, u Republici Srpskoj je popisano ukupno 1.326.991 lica.[5] Preliminarni rezultati popisa pokazuju i to da je u Republici Srpskoj ukupan broj domaćinstava 414.847, a stanova 588.241. [5]

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Republike Srpske

Srpski narod je naselio teritoriju današnje Republike Srpske u 7. vijeku. Veći ili manji dijelovi ovog područja bili su u sastavu srednjovjekovnih srpskih država — Srbije kneza Petra Gojnikovića i kneza Časlava Klonimirovića, Dukljanske države, Srbije Nemanjića, Banovine Bosne, Sremske kraljevine, Srpskog carstva, države kneza Vojislava Vojinovića i župana Nikole Altomanovića, Kraljevine Bosne, Srpske despotovine, kneževine Pavla Radenovića, vojvodstva Sandalja Hranića i hercegovine Stefana Vukčića. Tokom ovog perioda, neki dijelovi teritorije današnje Republike Srpske su bili i pod vlašću srednjovjekovne Hrvatske i srednjovjekovne Ugarske.

Manastir Tvrdoš, sagrađen 1509. godine

U 15. vijeku, ove prostore osvaja Osmansko carstvo i uključuje ih u Bosanski pašaluk. Tada je jedan dio Srba prešao u islamsku veru, a njihovi potomci su današnji Bošnjaci. Između 1718. i 1739. godine, Habzburška monarhija je upravljala malim sjevernim dijelom današnje Republike Srpske, ali nakon 1739. godine ovo područje ponovo dolazi pod kontrolu Osmanskog carstva. Početkom 19. vijeka, istočni dijelovi teritorije današnje Republike Srpske bili su obuhvaćeni Prvim srpskim ustankom i ušli u sastav Karađorđeve Srbije.

Banski dvor, sjedište Vrbaske banovine

Austrougarska okupira cjelokupnu teritoriju današnje Republike Srpske 1878. godine, a anektira je 1908. godine. Sa završetkom Prvog svjetskog rata 1918. godine, ovi prostori ulaze u sastav novoformirane Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Jugoslavije). Između 1929. i 1941. godine, jedna od pokrajina Kraljevine Jugoslavije nosila je naziv Vrbaska banovina i imala je upravno sedište u Banja Luci. Okupacijom i podjelom Jugoslavije 1941. godine, teritoriju današnje Republike Srpske okupira takozvana Nezavisna Država Hrvatska, čije vojne formacije čine brojne zločine nad srpskim stanovništvom. Srpski narod je pokušavao da se odbrani od ovog terora učestvujući u dva pokreta otpora, partizanskom i četničkom, a na dijelovima teritorije današnje Republike Srpske bile su tokom rata formirane i prostrane oslobođene teritorije.

Nakon Drugog svjetskog rata, područje današnje Republike Srpske ulazi u sastav SR Bosne i Hercegovine, u kojoj su Srbi sve do 1971. godine činili najveći dio stanovništva. Od popisa iz 1971. najbrojnija etnička grupa SR Bosne i Hercegovine bili su Muslimani (danas poznati kao Bošnjaci). Teritorija SR Bosne i Hercegovine je, međutim, ostala etnički mješovita, a na popisu iz 1991. godine, Srbi su u njoj bili drugi narod po brojnosti. Na teritoriji koja danas ulazi u sastav Republike Srpske, Srbi su 1991. godine činili apsolutnu većinu stanovništva (54,4%).

Teritorija Republike Srpske za vrijeme rata u BiH (crvene boje)

Tokom političke krize nakon ocijepljenja Hrvatske i Slovenije od Jugoslavije, 25. juna 1991. godine, Srbi su stvorili posebnu skupštinu 24. oktobra pod nazivom „Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini“. Dana 21. novembra 1991. godine skupština je objavila da sve opštine, mjesne zajednice i naseljena mjesta gdje je više od 50% stanovnika glasalo da SR Bosna i Hercegovina ostane u Jugoslaviji, postaju dijelom „srpskih autonomnih teritorija“.

Dana 9. januara 1992. godine u Sarajevu,[6] ova skupština je proglasila „Republiku Srpsku Bosnu i Hercegovinu“, dok je 28. februara donesen Ustav Republike Srpske Bosne i Hercegovine, u kojem je pisalo da teritorija ove republike obuhvata srpske autonomne oblasti, opštine i druge srpske etničke entitete u SR Bosni i Hercegovini. Republika bi se sastojala ne samo od svih područja gdje su Srbi bili većina, nego takođe i od „mjesta gdje je srpski narod manjina zbog genocida nad njim tokom Drugog svjetskog rata. [7] Republika Srpska Bosna i Hercegovina je proglašena dijelom jugoslovenske federalne države.

Dana 5. aprila 1992. godine, krnja Vlada SR Bosne i Hercegovine je proglasila nezavisnost, a nakon tri dana promjenu imena u Republika Bosna i Hercegovina. Evropska zajednica je priznala nezavisnost SR Bosne i Hercegovine 6. aprila 1992. godine. Dana 7. aprila, Srpska Republika Bosna i Hercegovina proglašava nezavisnost od Bosne i Hercegovine i ostanak u Jugoslaviji. Ipak, kada su Srbija i Crna Gora kao jedine de facto preostale jugoslovenske republike, 27. aprila 1992. godine proglasile Saveznu Republiku Jugoslaviju, Republika Srpska i Republika Srpska Krajina su same po sebi izdvojene iz granica federacije, iako sve do 1995. godine to nisu priznale.

Granice Republike Srpske nakon Dejtonskog sporazuma

Dana 12. maja 1992. godine, tokom sjednice Skupštine, Radovan Karadžić je objavio šest „strateških ciljeva“ srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, a to su bili: državno razgraničenje od druge dve nacionalne zajednice, koridor između Semberije i Krajine, uspostavljanje koridora u dolini reke Drine, odnosno eliminisanje Drine kao granice između dva svijeta, uspostavljanje granice na reci Uni i reci Neretvi, podela grada Sarajeva na srpski i muslimanski deo i uspostavljanje u svakom od ova dva dijela efektivne državne vlasti te konstitutivne države, izlaz Srpske Republike Bosne i Hercegovine na more.[8] Tokom iste sjednice, skupština Srba je uspostavila Vojsku Republike Srpske (VRS) i izabrala Ratka Mladića da bude zapovjednik drugog vojnog distrikta Jugoslovenske armije. Pred kraj maja 1992. godine i povlačenja jugoslovenskih snaga sa prostora bivše SR Bosne i Hercegovine, drugi vojni distrikt je postao glavni štab vojske Republike Srpske. 12. avgusta 1992. godine naziv Srpska Republika Bosna i Hercegovina je promenjen u Republika Srpska.

Administrativni centar Vlade Republike Srpske u Banjoj Luci

Rat u Bosni i Hercegovini je trajao od 1992. do 1995. godine. Dana 30. avgusta 1995. godine NATO pakt pokreće bombardovanje Republike Srpske („Operacija Namjerna sila“). Rat je okončan potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma, 21. novembra 1995. godine. Republika Srpska je međunarodno priznata kao jedan od dva entiteta koji čine Bosnu i Hercegovinu (drugi entitet je Federacija Bosne i Hercegovine). Republika Srpska obuhvata 49% teritorije Bosne i Hercegovine, a Federacija Bosne i Hercegovine 51%.

Arbitražnom odlukom o statusu Brčkog, te uspostavljanjem Distrikta Brčko BiH 2000. godine, posjed teritorije oba entiteta je smanjen za otprilike 0,5—1,0%. Brčko distrikt je po Arbitražnoj odluci stavljen pod međunarodnu upravu supervizora koji de facto ima zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast u distriktu. On izdaje naloge kojima donosi zakone i uredbe, i imenuje i razriješava službenike i funkcionere Brčko distrikta.

Tokom godina nakon Dejtonskog sporazuma, neke ingerencije Republike Srpske koje su dejtonskim Ustavom Bosne i Hercegovine i njegovim aneksima bile definisane kao nadležnosti entiteta prenesene su na nivo Bosne i Hercegovine (carinska i granična služba, vojska, pravosuđe — osnivanjem Suda BiH i Visokog sudskog i tužilačkog savjeta BiH itd). Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu je nametnuo veliki broj amandmana na Ustav Republike Srpske.

Geografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Geografija Republike Srpske

Položaj, veličina i granice[uredi]

Geografski položaj Republike Srpske
Mreža poštanskog saobraćaja u Republici Srpskoj[9]

Granice Republike Srpske su određene međunarodno priznatom granicom prema Srbiji, Crnoj Gori i Republici Hrvatskoj i međunarodno priznatom međuentitetskom granicom prema Federaciji Bosne i Hercegovine. I jedna i druga je uspostavljena bez poštovanja osnovnih principa razgraničenja među narodima (etnički, istorijski, prirodno-geografski, funkcionalno-ekonomski, vojnostrateški i dr).

U odnosu na površinu svoje teritorije Republika Srpska ima nesrazmjerno duge i nepravilne granice. One su jako izdužene i izlomljene praveći na pojedinim mjestima uske pojaseve (tzv. „džepove“) kojima se vežu srpski prostori. Takav najuži i najosetljiviji pojas je, do izdvajanja u zaseban distrikt, bio onaj oko grada Brčko čija je širina svega 5 km. Ukupna dužina granice Republike Srpske iznosi oko 2170 km, od čega na međuentitetsku granicu otpada 1080 km. Ako bi teritorija Republike Srpske sa površinom koju ima bila u obliku kruga, ukupna dužina njenih granica bi onda iznosila svega 561 km. To znači da je koeficijent razuđenosti granice 3,6 što je rijetkost u svijetu i jedino bi se mogla porediti sa Čileom.

Republika Srpska ima atipičan oblik državne teritorije čiji je sjeverni dio izdužen u pravcu zapad-istok, a istočni u pravcu sjever-jug. Ovakav neobičan oblik predstavlja otežavajuću okolnost unutrašnje komunikacije i ekonomske integracije međusobno udaljenih zapadnih i južnih dijelova Republike.

Teritorija Republike Srpske nalazi se između 42°33' i 45°16' sjeverne geografske širine i 16°11' i 19°37' istočne geografske dužine. Zauzima manji dio jedinstvenog srpskog etničkog prostora zapadno od Drine, odnosno zahvata sjeverni i istočni dio geoprostora Bosne i Harcegovine. Jedan dio prostora Bosne i Hercegovine koji su pretežno naseljavali Srbi je prema Dejtonskom sporazumu ostao izvan Republike Srpske — dio Bosanske Krajine, Ozrena, Posavine i Hercegovine, dijelovi Podrinja, sarajevske kotline, te dio Jadranskog primorja. Republika Srpska ima površinu od 25.053 km² ili oko 49% teritorije Bosne i Hercegovine na kojoj živi 1.439.673 stanovnika.

Republika Srpska spada u grupu kontitentalnih zemalja — nema izlaz na more, što je karaktiristika zemalja sa nepovoljnim geografskim položajem. Međutim, za opstanak i razvoj neke zemlje nije odlučujuće to da li ima ili nema izlaz na more (npr. Češka, Švajcarska, Austrija i dr). Republika Srpska je smještena na kontaktu dviju velikih prirodno-geografskih i društveno-ekonomskih regionalnih cjelina — panonske i mediteranske. U saobraćajno-geografskom smislu ovakav njen položaj ima poseban značaj, jer je prosjecaju vitalne komunikacione veze. To se prvenstveno odnosi na meridijanski pravac koji međusobno povezanim riječnim dolinama Bosne i Neretve, presijecajući dinarski planinski kompleks povezuje srednjoevropsku i mediteransku makroregiju. Ništa manjeg značaja nije niti uporedni pravac koji povezuje Republiku Srpsku sa centralnobalkanskim i zapadnoevropskim prostorom. U tom pogledu je neophodno istaći važnost izlaza Republike Srpske na rijeku Savu kojom se veže na evropsku riječnu saobraćajnicu Rajna—Majna—Dunav. Dakle, prostor Republike Srpske predstavlja sponu panonskog i jadranskog basena sa jedne strane, i zapadne Evrope i centralnog Balkana, s druge strane. Tako determinisan njen položaj u geopolitičkom smislu ima dvojak karakter – u mirnodopskim prilikama on je pozitivan, dok u ratnim uslovima, naročito ako se ima u vidu izduženost i izlomljenost granica on postaje izuzetno nepovoljan.

Prirodne odlike Republike Srpske su veoma složene, što je rezultat njene pripadnosti različitim prirodnogeografskim cjelinama i njihovoj geomorfološkoj evoluciji. U geomorfološkom izgledu na prostoru Republike Srpske se smjenjuju različiti oblici. U sjevernom peripanonskom dijelu brežuljkasti tereni izgrađeni od kenozojskih naslaga postepeno se spuštaju u ravničarske prostore sa aluvijalnim zaravnima i riječnim terasama koji ujedno čini i najplodniji dio Republike Srpske. Na tom prostoru izdižu se samo nekoliko usamljenih planina – Kozara, Prosara, Motajica, Vučijak, Ozren i Trebava, te krajnji sjeveroistočni ogranci Majevice. Prema jugu ravničarski prostor preko brežuljkastog terena prelazi u planinsko područje koje zauzima i najveći dio površine Republike Srpske.


Klima[uredi]

Republika Srpske se nalazi u sjevernom umjerenom pojasu, i mogu se izdvojiti tri klimatska podneblja.

Različiti klimatski uticaji koji se osjećaju na prostoru Republike Srpske su rezultat prirodnih elementa i zakonitosti opšte cirkulacije vazdušnih masa na širem prostoru. Sjeverni peripanonski dio pripada umjereno kontinentalnom klimatskom pojasu u kome se osjeća i panonski (stepski) klimatski uticaj sa sjevera. Ljeta su topla, a zime većinom umjereno hladne, sa prosječnom godišnjom temperaturom iznad 10 °C. Padavine su uglavnom ravnomjerno raspoređene, a najveće količine se izlučuju kada su i najpotrebnije poljoprivrednim kulturama (maj-jun). Količina padavina po pravilu opada idući od zapada (1500 mm) prema istoku (700 mm) zbog uticaja zapadnih vazdušnih strujanja.

Planinska i planinsko-kotlinska (pretplaninska) varijanta klimatskog uticaja osjeća se na najvećem dijelu Republike Srpske. Prostrani planinski masivi imaju planinsku klimu čije su odlike svježa i kratka ljeta, a duge hladne i snežne zime. Snježne padavine su obilne i dugo se zadržavaju, a visina padavina je iznad 1200 mm. Za razliku od planinske klime ovih prostora, brežuljkasta područja, te kotline i doline imaju nešto blažu klimu – planinsko-kotlinsku. Glavne njene odlike su umjereno topla ljeta i dosta hladne zime, sa prosječnom godišnjom temperaturom ispod 10 °C, i visinom padavina od 700-1000 mm.

Južni dio Republike Srpske, odnosno prostor Hercegovine (Humine) ima sredozemna klimu, dok se prostor Rudina odlikuje prelaznom varijantom između klime Humina i planinske klime. Klima Humina se odlukuje uticajem sa mora, pa su ljeta vrlo topla a zime dosta blage. Prosječna godišnja temperatura se kreće od 14 °C do 16 °C. U ovome podneblju je smješten najtopliji grad Republike Srpske i Bosne i Hercegovine Grad Trebinje. Raspored padavina je nepovoljan, pošto kiše najviše padaju u jesen i u zimu a najmanje u ljeto, kada se javljaju i kraći sušni periodi. Kišne padavine dominiraju nad snježnim. Za razliku od ovakvih klimatskih odlika hercegovačkih humina, klimu Rudina uglavnom karakterišu niže ljetne temperature i znatne zimske snježne padavine.

Hidrografija[uredi]

Sa hidrološkog aspekta, prostor Republike Srpske se može označiti kao relativno bogat površinskom i podzemnom hidrološkom mrežom. Svi glavni riječni tokovi hidrološki pripadaju slivu Crnog mora. Okosnica crnomorskog sliva je tok rijeke Save koji je nisko položen, te mu dotiču svi veći riječki tokovi – Una sa Sanom, Vrbas, Ukrina, Bosna i Drina. Sve one imaju kompozitni karakter riječnih dolina sa velikim padovima, te raspolažu značajnim hidroenergetskim potencijalom. U tom pogledu je posebno značajna Drina koja ima najrazvijeniji hidrološki sistem i ogroman hidroenergetski potencijal koji je još uvek nedovoljno valorizovan. I ostali riječni tokovi imaju veliki privredni značaj, mada uglavnom samo svojim donjim i srednjim tokovima pripadaju Republici Srpskoj. Izuzetak je Ukrina koja ima manji tok i teče po brdima između donjih tokova Vrbasa i Bosne.

Hidrografsku riječnu mrežu Republike Srpske upotpunuje najveća i najznačajnija rijeka istočne Hercegovine – Trebišnjica, čiji je hidrografski potencijal gotovo u potpunosti valorizovan. Ona, kao i gotovo sva podzemna karstna hidrografska mreža pripada jadranskom slivu. Rijeke Srpske, pored hidroenergetskog potencijala, svojim kvalitetom predstavljaju značajnu komponentu turističke privrede. To se posebno odnosi na planinske tokove koji su veoma čisti i bogati riječnom ribom.

Pored bogatstva u riječnim tokovima, na prostoru Republike Srpske nalaze se brojni izvori i vrela koja su uglavnom pukotinskog i kontaktnog karaktera, a na brojnim rasjedima (npr. Savski rov) javljaju se značajni termomineralni izvori koji imaju ogroman banjsko-turistički značaj, te akumulaciona i prirodna, uglavnom cirkovna jezera.

Vegetacija[uredi]

Prašuma Perućica u Nacionalnom parku Sutjeska.

Vegetacija Republike Srpske se odlukuje velikom raznolikošću, što je najvećim dijelom posljedica klimatskih uslova. Poseban značaj ima šumski kompleks, a među najrasprostranjenije spada područje klimazonalne vegetacije hrastovih šuma. Na sjeveru, uz obalu rijeke Save i njenih većih pritoka nalazi se pojas hrasta lužnjaka koji je mjestimično isprekidan šumama hrasta kitnjaka i običnog graba. Prostorno, ovaj pojas se nastavlja na šumski pojas u Slavoniji poznat pod nazivom „slavonske hrastove šume“. Južnije, na brežuljkastim i uzdignutijim prostorima, nalazi se šumska zajednica hrasta kitnjaka i običnog graba, a mjestimično su se razvile i bukove šume pretplaninskog pojasa.

S obzirom na to da je ovo panonsko i pretplaninsko biljnogeografsko područje koje je ujedno i najgušće naseljeno poljoprivrednim stanovništvom, zbog toga su i šumske zajednice svedene na manje površine. Manji lokaliteti hrasta kitnjaka i običnog graba susreću se i u dolini Neretvice u istočnoj Hercegovini.

Uski pojas gornjeg Podrinja i niska Hercegovina odlukuje se klimazovalnom vegetacijom hrasta medunca i crnog jasena, a u srednjem toku Drine i okolini Foče i Višegrada nalazi se uski pojas hrasta sladuna i cera.

Znatan dio prostora Republike Srpske nalazi se pod bukovom šumom, a na višim planinskim područjima razvile su se mješovite šumske zajednice bukve, jele i smrče. Kao glavni pratioci bukovih šuma jesu javor, brijest, bijeli jasen i druge vrste. Pojas bukovih šuma zauzima preddinarsko i dinarsko biljnogeografsko područje. Nešto su raširenije u istočnim nego u zapadnim dijelovima Srpske.

Unutar šumskih vegetacionih područja, posebno na brdsko-planinskim prostorima, znatne površine su obrasle trapnom vegetacijom (livade i pašnjaci) i one su posebno značajne za razvoj stočarstva. Vegetacija Republike Srpske je veoma interesantna i sa aspekta značajnih endemskih vrsta što potvrđuje i prisustvo Pančićeve omorike u dolini Drine (prašuma Perućica kod Foče).

Nacionalni parkovi[uredi]

U Republici Srpskoj zvanično postoje dva nacionalna parka i jedan park prirode :

Politika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Politika Republike Srpske

Republika Srpska ima svoju vladu sa 16 ministarstava, predsjednika, dva potpredsjednika, narodnu skupštinu, vijeće naroda, državljanstvo RS, senat, akademiju nauka, zastavu, himnu, pravo na grb/amblem, ustav, policiju i poštanski sistem, pravosudni sistem i Vrhovni sud Republike Srpske, glavni grad, javni medijski servis, sve granske sportske saveze, Dan Republike, krsnu slavu i dr. Republika Srpska ima osam predstavništva u inostranstvu i jedno predstavništvo u Evropskoj uniji. Predstavništva su u Srbiji, Rusiji, Izraelu, Austriji, Njemačkoj, Grčkoj, Belgiji i SAD. Prema istraživanju Galupovog instituta za javno mnjenje koje je izvršeno između 25. juna i 19. jula 2010., oko 88% građana Republike Srpske bi se na referendumu izjasnilo za odvajanje od Bosne i Hercegovine i priključenje Republici Srbiji.[10]

Teritorijalna organizacija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Teritorijalna organizacija Republike Srpske
Gradovi i opštine Republike Srpske i Distrikt Brčko

Teritoriju Republike čine opštine i gradovi kao jedinice lokalne samouprave. Područje jedinice lokalne samouprave čine naseljena mjesta, odnosno katastarske opštine koje ulaze u njen sastav.

Opštine i gradovi[uredi]

Republika Srpska se sastoji iz 57 opština i šest gradova. Gradovi su: Banja Luka, Istočno Sarajevo, Prijedor, Bijeljina, Doboj i Trebinje. Grad Istočno Sarajevo čini 6 opština: Istočni Stari Grad, Istočna Ilidža, Istočno Novo Sarajevo, Pale, Sokolac i Trnovo). Distriktu Brčko ima poseban status i zvanično je pod zajedničkom upravom Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine.

Mnoge opštine i gradovi Republike Srpske su u vrijeme rata u Bosni i Hercegovini dobili prefikse izvedene od pridjeva srpski: Srpski Brod (Brod), Srbinje (Foča), Srpsko Sarajevo (Istočno Sarajevo), itd. Kasnije su mnogim od ovih gradova vraćena stara imena ili su dobili nova imena bez prefiksa srpski. Primjera radi, današnji Brod se prije rata zvao Bosanski Brod, da bi mu tokom rata ime bilo promijenjeno u Srpski Brod, a danas se zove samo Brod.

Naseljena mjesta[uredi]

Najveća naseljena mjesta po broju stanovnika:

Banja Luka
Banja Luka
Bijeljina
Bijeljina
Poredak Grad Populacija Prijedor
Prijedor
Doboj
Doboj
1 Banja Luka 150.997
2 Bijeljina 45.291
3 Prijedor 32.342
4 Doboj 26.987
5 Trebinje 25.589
6 Gradiška 16.106
7 Pale 13.883
8 Derventa 12.680
9 Zvornik 12.274
10 Foča 12.334
Preliminarni rezultati popisa iz 2013.


Demografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Demografija Republike Srpske i Procena broja stanovnika u Bosni i Hercegovini 1996.
Etnički sastav Republike Srpske po naseljima 1991. godine

Još po popisu iz 1865. se vidi da je većinsko stanovništvo u Bosni i Hercegovini bilo pravoslavno (Srbi); tada je zabilježeno 46,3% pravoslavnih, 30,4% muslimana i 22,7% katolika. Sličan odnos u okviru etničke strukture bilježi i posljednji austrougarski popis iz 1910. godine (43,4% pravoslavnih, 32,3% muslimana i 23,3% katolika). Većinsko pravoslavno stanovništvo zabilježeno je i popisima u periodu između dva svjetska rata (iz 1921. i 1931. godine), te i u znatnom dijelu poslijeratnog perioda (popisi iz 1948, 1951. i 1961). Popis iz 1971. godine prvi put je pokazao da je izmijenjena etnička struktura stanovništva bivše SR BiH i da su Muslimani u njoj postali relativna većina (39,6% Muslimani, 37,2% Srbi i 20,6% Hrvati). Po podacima Zavoda za statistiku Republike Srpske broj stanovnika Republike Srpske je u padu, a prirodni priraštaj od 2002. godine je negativan.

Prema nezvaničnim rezultatima popisa iz 2013. godine, u Republici Srpskoj je popisano:[11] 1.326.991 lica i 414.891 domaćinstava.


Prirodni priraštaj u Republici Srpskoj 1996 — 2012.
Procjene broja stanovnika Republike Srpske[12]
God. Broj stanovnika
1998. 1.428.798
1999. 1.448.537
2000.* 1.428.899
2001. 1.447.477
2002. 1.454.802
2003. 1.452.351
2004. 1.449.897
2005. 1.446.417
2006. 1.443.709
2007. 1.439.673
2008.  ?
2009. [13] 1.435.179
2010. [13] 1.433.038
2011. [13] 1.429.668
2012. [13] 1.429.290
2013. [11] (podatak sa popisa) 1.326.991
*Od 2000. godine u pricjene broja stanovnika nije uključen Brčko distrikt.

Privreda Republike Srpske[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Privreda Republike Srpske

Posljedice rata 1991-1995. godine ostavile su teško nasljeđe za ekonomiju Republike Srpske kao i čitave Bosne i Hercegovine. Ukupne ratne štete u BiH cijene se sa 100 milijardi američkih dolara, od čega oko jedna trećina otpada na Republiku Srpsku.

Ekonomski oporavak Bosne i Hercegovine i Republike Srpske nakon 1995. godine ide veoma sporo. To se vidi posebno preko kretanja BDP po glavi stanovnika. U 2002. godini u čitavoj BiH ovaj indikator se procenjuje sa 1.200 do 1.300 USD, док је на почетку 1992. он износио око 2.200 долара. БДП је у 2006. години у цијелој РС износио 6.498.792.000 конвертибилних марака.

Просјечне нето плате у Републици Српској 1996 — 2010.
Број запослених у Републици Српској 2005 — 2012.
Главна банка Републике Српске, ЦББиХ Бања Лука
БДП per capita u Republici Srpskoj 2006-2012. (u KM)[14]
2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2011. 2012.
4.535,00 5.107,00 5.907,00 5.739,00 5.805,00 6.073,00 6.006,00

Industrija je dominantna privredna grana u Republici Srpskoj. Od ukupno 9.347 preduzeća u RS na nivou Područne privredne komore Banjaluka radi 5.153. Od ovog borja 60% je u oblasti industrije. [15] U periodu 2013. prateći zvanične podatke o makroekonomskim kretanjima može se zaključiti da je došlo do blagogo oporavka privrede u RS i BiH. U području prerađivačke industrije proizvodnja je povećana za 6,2% a u ukupnoj industriji učešće prerađivačke industrije iznosi 59%. No međutim br. zaposlenih je manji za 0,4 % u odnosu na 2012. što govori i dalje o izuzetno složenom stanju u privredi RS.
Osnovne industrijske grane su:

  • Energetika
  • Metalurgija i prerada metala
  • Elektro i hemijska industrija
  • Industrija prerade drveta
  • Industrija tekstila, kože i obuće
  • Grafička industrija
  • Industrija građevinskog materijala
  • Prehrambena industrija

Neki od važnijih privrednih subjekata:

Rafinerija ulja Modriča — je vodeći proizvoljač ulja i maziva na tržištu Bosne i Hercegovine a pretenduje da to postane i za tržište bivše Jugoslavije. 1954. godine u Modriči osnovano je zanatsko hemijska radnja „Budućnost”, temelj Rafinerije ulja Modriča. Politika kvaliteta je sastavni dio ukupne poslovne politike kompanije. Standardi koje je kompanija dostigla u proizvodnji, upravljanju kao i zaštiti životne sredine su: BAS EN ISO/IEC 17025:2006, BS EN ISO 9001:2008, BS ISO 14001:2004, REACH, HACCP, ISO 50001:2011. [16]

Rafinerija nafte Brod — osnovana je 1892. godine od strane mađarske kompanije za hemijsku industriju „Danica“. Zbgo svog geografskog položaja opština Brod je bila logičan izbor za izgradnju rafinerije jer tu se nalazi: plovna rijeka Sava koja je plovna do ušća u Dunav, pruga ... Vlasnik od 1927. je bio „Standard Oil Company“. Nakon Drugog svjetskog rata je obnovljena i nacionalizovana. Nakon Građanskog rata u BiH, tek 2009. prodajom Rafinerije ruskoj kompaniji „Zarubežnjeft“ rafinerija se obnavlja i modernizijue u pravom smislu riječi. Ukupan broj zaposlenih 2010. bio je 1.678 a 2009. godine Rafinerija je na ime poreza i doprinosa uplatila 14 miliona maraka u Budžet RS. Trenutno prerađuje do 100.000 tona goriva mjesečno a nakon investicija koje su u toku očekuje se da će dostići preradu 4,2 miliona godišnje [17]

Termoelektrana „Stanari“ u izgradnji.

EFT rudnik i termoelektrana Stanari — Eksploatacija uglja u Stanarima je započeta 1948. godine. 2004. godine proizvodnja je gotovo stala a raspisan je međunarodni tender kako bi se našao privatni partner za rudnik. Pobjednička ponuda na međunarodnom tenderu bila je EFT-a grupa koja predvodi razvoj tržišta električne energije u Jugoistočnoj Evropi. Grupa je do sada investirala (jul 2013.) preko 70 miliona evra u razvoj rudarsko — energetskog kompleksa Stanari. Nabavljena je nova oprema uključujući: kamione, dampere, buldožere, bagere, vatrogasnu opremu i vozila ... Otvoreno je preko 150 novih radnih mjesta, pa sada ima 452 zaposlena. A prosječna plata je preko 1.000 KM. U 2013. EFT-a grupa započela je investiciju vrijednu 600 miliona evra u izgradnju termoelektrane Stanari, a ona podrazumjeva i modernizaciju rudnika Stanari [18]
ArcelorMittal Prijedor — Privredno društvo je registrovano 2004. godne pod nazivom „Novi rudnici Ljubija” Prijedor a danas posluje pod nazivom — ArcelorMittal Prijedor. Nastalo je zajdničkim ulaganjem ArcelorMittal i Rudnika željezne rude Ljubija na paritetu 51:49. Arcelor Mittal je najveća svjetska kompanija za proizvodnju čelika a prisutan je na bezrama u: Njujorku, Amsterdamu, Parizu, Briselu ... Rudnici željezne rude Ljubija ad Prijedor ima tradiciju proizvodnje željezne rude dugu 90 godina i najveći je proizvođač željezne rude na Balkanu. Proizvodi na lokalitetu rudnika Omarska. Godišnja proizvodnja je oko 1.500.000 tona koncetrata željezne rude godišnje i trenutno zapošljava 733 radnika. [19]
Rudnik i termoelektrana Ugljevik — je zavisno preduzeće koje posluje u okviru mješovitog holdinga „Elektroprivreda Republike Srpske” Trebinje. Zapošljava 1.634 radnika, i radi se o jednom od najvećih energetskih objekata u RS. Pretežna djelatnost je proizvodnja termoelektrične energije i eksploatacija i prodaja komercijalnog mrkog uglja. Rudnik i TE Ugljevik je 29. 12. 2013. godine u 6.00 ujutro ispunio godišnji plan proizvodnje električne energije od 1.600 GWh. [20]
Hemofarm Banja Luka — je počeo sa radom 2003. godine kroz fabriku za proizvodnju čvrstih formi a za svega 5 godina kapacitet za proizvodnju povećan je na 550 miliona tableta. Po tehnološkim rješenjima je jedna od najsavremenijih na ovom dijelu Balkana a inače spada. Hemofarm doo je druga po proizvodnji lijekova u BiH. [21]
Lanako Banja Luka — je IT kompanija koja kreira inovativna rješenja. Ciljje da postane regionalni lider u IT oblasti, poznat po zaokruženoj ponudi i uslugama, od prodaje hardvera preko aplikativnog softvera i telekomunikacija do sistem integracija. Kombinacija znanja i velika mreža partnera čine je najvećom IT kompanijom u zemlji. [22]

Saobraćaj[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Saobraćaj u Republici Srpskoj

Turizam[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Turizam Republike Srpske
Skijalište na planini Jahorina.
Kompleks jezera Bardača.

U srcu Balkana, a na prostoru sjevera i istoka Bosne i Hercegovine nalazi se Republika Srpska.

Iako teritorijalno nevelikoj, Republici Srpskoj pripadaju bogati, ali razuđeni prirodni resursi. Oni predstavljaju njenu osobenost i veliku prednost budući da se klimatske zone protežu od mediteranske na jugu Hercegovine, do umjereno-kontinentalne koja preovlađuje u sjevernim dijelovima.

Priroda, veliki neimar, zaista je bogato nagradila svakom ljepotom njene stanovnike, koji su umjeli da vole i poštuju svoju zemlju kao nešto najsvetije. Izdvojimo li te dragulje iz prirodnog bogatstva Republike Srpske, to bi svakako bile njene alpske planine, Zelengora, Treskavica, Jahorina, Romanija, potom Grmeč, Kozara, Ozren i mnoge druge, sa ogromnim šumskim i lovnim bogatstvom.

U njenim podnožjima prostrle su se pitome i plodne ravnice žitne Posavine i Semberije, Lijevče polja i lagano zatalasanih Potkozarja i Podgrmeča, kao i predjeli hercegovačkog krasa, prošaranog plodnim kraškim poljima.

Vodotoci moćnih rijeka Une, Sane, Vrbasa, Ukrine, Drine i Tare, zasigurno najbistrijih rijeka na čitavom Balkanu, bogati su svakovrsnom ribom.

Na području Republike Srpske nalaze se i jezera, između ostalih:

  • Bilećko jezero — najveća vještačka akumulacija na Balkanu. Nalazi se na rijeci Trebišnjici kod Bileće.
  • Balkana — predstavlja veoma popularno izletište Banjalučkog kraja. Omeđena je pašnjacima i gustim četinarskim i hrastovim šumama. Manji dio uređen je kao kupalište a veći bogat pastrmkom predstavlja stjecište ribolovaca.
  • Višegradsko jezero — vještačka akumulacija nastala izgradnjom brane HE "Višegrad" na rijeci Drini. Akumulacija obuhvata opštine: Višegrad, Novo Goražde i Rudo.
  • Orlovačko jezero — nalazi se na Zelengori na nadmorskoj visini od 1438m. Dužina jezera je oko 350m a širina 100m, dubina 5m. Jezerom gazduje Nacionalni park „Tjentište“.
  • Bardača — kompleks jezera smješten između rijeka Save i Vrbasa. Nalazi se sjeveroistočno od Banje Luke u opštini Srbac i uvrštena je na svjetsku listu zaštićenih močvarnih područja. [23]
  • Zvorničko jezero — vještačka akumulacija nastala izgradnjom HE „Zvornik“. Jezero je dugačko 25 KM, a na najširem dijelu je široko oko 3 KM. [23]
  • Perućačko jezero — je vještačko jezero na području opštine Srebrenica, i području opštine Bajina Bašta, Republika Srbija. Jezero je nastalo pregrađivanjem toka rijeke Drine, za potrebe hidroelektrane „Bajina Bašta“.

Sport[uredi]

Sportska dvorana na Palama
Fudbal

Najtrofejniji fudbalski klub a ujedno i najpopularniji sportski kolektiv na prostoru Republike Srpske je FK Borac Banja Luka. FK Borac se tokom istorije, između ostalog, kitio naslovima pobjednika: Mitropa kupa, Kupa maršala Tita, kao i prvaka BiH i pobjednika Kupa BiH. A proveo je i 16 sezona u prvoj fudbalskoj ligi SFRJ, u kojoj je zauzeo 4. mjesto u sezoni 1990/91. Najstariji fudbalski klub u Republici Srpskoj je FK Slavija, koji je osnovan 1908. godine i takmičio se u prvenstvu Kraljevine Jugoslavije u fudbalu. Od većih fudbalskih klubova tu su još: FK Rudar Prijedor, FK Radnik Bijeljina i FK Leotar, koji je i prvi šampion Premijer lige Bosne i Hercegovine u fudbalu. Titulu šampiona BiH osvojio je i fudbalski klub iz Modriče — FK Modriča Maksima. FK Modriča danas ima jedan od najljepših fudbalskih stadiona u RS.

Rukomet

Generalno najuspješniji sportski kolektiv Republike Srpske je RK Borac Banja Luka koji je osvajao i titulu prvaka Evrope. U svojim vetrinama ima i EHF Kup. RK Borac je i sedmostruki šampion i desetorostruki osvajač Kupa SFRJ, šampion i pobjednik Kupa BiH a danas i učesnik regionalne SEHA rukometne lige. Pored RK Borac, izdvajaju se još RK Prijedor i RK Sloga Doboj. Sloga je osvajala prvenstvo i dva puta Kup BiH. Grad Doboj tradicionalno već više od 40 godina organizuje jedan od najpoznatijih rukometnih turnira u Evropi — TV turnir šampiona.

Košarka

Od košarkaških klubova najpoznatiji su KK Borac Nektar (prvi šampion BiH košarkaške lige) i KK Igokea. Igokea je osvojila prvo mjesto u regularnom toku ABA lige 2012/13 i samim tim igrala i finalni turnir regionalne — Jadranske košarkaške lige a pored toga ima u svojim vetrinama i 2 trofeja prvaka i isto toliko trofeja Kupa BiH. Opština Laktaši, koja posjeduje i najbolju sportsku dvoranu u RS, organizovala je finalni turnir ABA lige u sezoni 2012/13.

Boks

BK Slavija iz Banjaluke je klub koji je svojim rezultatima proslavio Banjaluku i čitavu SFR Jugoslaviju u Evropi i svijetu. Neki kažu da su prije čuli za: Marjana Beneša, Antona Josipovića, Batara, Vujkovića nego li za Banjaluku. Bokserski klub Slavija je ekipni šampion Jugoslavije iz 1974., sa timom koji se sastojao isključivo od banjalučkih takmičara. Anton Josipović se 1984. okitio olimpijskim zlatom. Marjan Beneš je bio profesionalni i amaterski prvak Evrope i vicešampion svijeta. [24] U novijoj istoriji kluba, apsolutni je vladar ringa Republike Srpske i Bosne i Hercegovine sa 6 uzastopnih titula klupskog prvaka BiH. BK Slavija organizuje tradiocionalni memorijal „Radovan Bisić“, koji je priznat od Međunarodne bokserske federacije (EABA).

Sportovi na vodi
Gradski olimpijski bazen, BL

Izgradnjom Gradskog olimpijskog bazena u Banjaluci, sportovi na vodi doživljavaju pravu ekspanziju. U Banjoj Luci postoje 3 vaterpolo (VK Banja Luka, VK Student, VK Fortuna) i nekoliko plivačkih klubova (PK 22 april, PK Mladost Banja Luka, PK Olimp) Plivači ostvaruju sve bolje i bolje rezultate na međunarodnim takmičenjima a mlada članica PK Olimp — Ivana Ninković nastupila je na Olimpisjkim igrama u Londonu. U gradu Trebinju takođe živi plivački sport.

Zimski sportovi

Zahvaljujući olimpijskoj planini Jahorini, u ovom dijelu RS postoji mnoštvo sportskih klubova u zimskim sportovima. To su : Snoubord klub Jahorina, Smučarski klub Romanija, Smučarski klub Pale, Skijaški klub Jahorina, Smučarski klub Mladen Grujić, Skijaški klub Igman. Najpoznatija predstavnica ovog sporta iz Republike Srpske je Žana Novaković, a nastupala je i na ZOI u Vankuveru 2010..

Stadion dr Milan Jelić, Modriča

Sportske manifestacije[uredi]

  • Prvenstva. Republika Srpska je do sada bila domaćin brojnih međunarodnih takmičenja, između ostalih: Svjetskog prvenstva za rukometaše juniore - Banja Luka 2013., Svjetskog i evropskog prvenstva u Raftingu Vrbas/Tara 2008., Evropskog prvenstva u karateu Banja Luka 2008., Svjetskog prvenstva u kuglanju Banja Luka 2008., Evropskog prvenstva u kajaku i kanuu Vrbas 2011., finalnog turnira — ABA košarkaške liga Laktaši 2013., Finale Kupa Srbije za vaterpoliste, teniski meč — Đoković : Troicki u dvorani Borik Banja Luka.

Sportski objekti[uredi]

Najreprezentativniji sportski objekti u Republici su: Gradski olimpijski bazen (Banja Luka), Sportska dvorana Laktaši, Sportska dvorana „Peki“ (Pale), Gradski stadion u Banjoj Luci, fudbalski stadion sa vještačkom travom u Krupi na Vrbasu, Stadion dr Milan Jelić u Modriči (sa kapacitetom za 7.600 gledalaca), Rafting centar „Kanjon“, Konjički klub „Čokorska polja“, Ski objekti „Jahorina“, teniski tereni „Mladost BL“ (posjeduju i prve terene u BiH sa tvrdom podlogom kao na AO), Kuglana Banja Luka (osmostazna od Svjetskog prvenstva u BL 2008.) ...

Panoramska slika stadiona Borca iz Banja Luke

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b „Constitution of the Republika Srpska, Official Web Site of the Office of the High Representative“. 
  2. ^ „Constitution of the Republika Srpska ((en)) Приступљено 04. 02. 2012.. 
  3. ^ „Decision on Constitutional Amendments in Republika Srpska ((en)) Приступљено 04. 02. 2012.. 
  4. ^ Popis stanovništva 2013. Ukupan broj popisanih
  5. ^ a b „Попис становништва у БиХ 2013.“ (PDF) Приступљено 3. 1. 2014.. 
  6. ^ „ПРОГЛАШЕНА РЕПУБЛИКА СРПСКОГ НАРОДА, из књиге „Република Српска“, др Драгана Ђокановића“. dragandjokanovic.com Приступљено 6. 1. 2013.. 
  7. ^ „Optužnica protiv Slobodana Miloševića“. Bhdani.com Приступљено 23. 11. 2012.. 
  8. ^ Šesnaesta sednica Skupštine Srpske Republike Bosne i Hercegovine, dana 12. maja 1992.
  9. ^ Pošte Srpske: Poštanska mreža Republike Srpske ((sr))
  10. ^ „Галупово истраживање: Подршка за отцјепљење Републике Српске 88 %“ (на ср). Радио-телевизија Републике Српске. 19. 11. 2010. Приступљено 26. 1. 2012.. 
  11. ^ a b http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/PreliminarniRezultati_Popis2013.pdf
  12. ^ Zavod za statistiku Republike Srpske
  13. ^ a b v g Privredna komora RS.
  14. ^ „Baza podataka o ekonomskim indikatorima Republike Srpske“. IRBRS Приступљено 23. 3. 2014.. 
  15. ^ [1] Područna privredna komora Banja Luka.
  16. ^ Rafinerija ulja Modriča modricaoil.com/
  17. ^ Rafinerija nafte Brod www.rafinerija.com
  18. ^ Rudnik Stanari www.eft-stanari.net
  19. ^ Ljubija Prijedor arcelormittalprijedor.net
  20. ^ TE Ugljevik www.riteugljevik.com
  21. ^ Hemofarm www.hemofarm.com
  22. ^ Lanako Banja Luka www.lanaco.com
  23. ^ a b Jezera RS Vode RS
  24. ^ BK Slavija, BL, dodatni tekst.
  25. ^ Tradicionalni rukometni turnirŽRK Borac

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :