Rim
Iz projekta Википедија
- Ovaj je članak o gradu. Za antičku civilizaciju pogledajte Antički Rim.
| Comune di Roma Rim |
|||
 |
|||
|
|||
| Nadimak: "Večni grad" | |||
| Moto: "Senatus Populusque Romanus" (SPQR)(Latin) | |||
 |
|||
| Koordinate: | |||
|---|---|---|---|
| Region | Lacio | ||
| Provincija | Provincija Rim | ||
| Osnovan | 21. april, 753. pne. | ||
| Vlada | |||
| - Gradonačelnik | Đani Alemano | ||
| Površina | |||
| - Grad | 1,285 km² (580 sq mi) | ||
| - Urbano | 5,352 km² (2.066 sq mi) | ||
| Visina | +20 m (66 ft) | ||
| Stanovništvo (oktobar 2006.)[1] | |||
| - Grad | 2,697,817 | ||
| - Gustina | 2,099/km² (4,651/sq mi) | ||
| - Urbano | 4,001,516 | ||
| - Metro | 5,480,678 | ||
| Vremenska zona | CET (UTC+1) | ||
| Poštanski kod | 00121 do 00199 | ||
| Kod okruga | 06 | ||
| Sveci: Sveti Petar i Sveti Pavle | |||
| Sajt: http://www.comune.roma.it | |||
Rim (ital. Roma) je glavni grad Italije i regiona Lacio, takođe i najveći i najbrojniji grad u Italiji sa oko 2,7 miliona stanovnika (u decembru 2006. godine). Grad se nalazi na zapadu centralnog dela Apeninskog poluostrva, na mestu gde se reka Anijen uliva u Tibar. Gradonačelnik Rima je Đani Alemano.
Rim se identifikuje i sa Katoličkom crkvom, a na tronu rimskog episkopskog sedišta se nalazi papa. Deo Rima je država Vatikan, koji predstavlja suverenu teritoriju Svete stolice, a ujedno i najmanju naciju na svetu.
Rim, Caput mundi („Prestonica sveta“), la Città Eterna („Večni grad“), Limen Apostolorum („Apostolski prag“), la città dei sette colli (Град седам брежуљака) ili jednostavno l'Urbe (Град)[2], je u potpunosti moderan i kosmopolitski. S obzirom da je Rim jedna od nekoliko evropskih prestonica koje su pregurale Drugi svetski rat relativno neoštećene, centar Rima je zadržao karakter suštinske renesanse i baroka. Istorijski centar Rima se nalazi na listi Svetske kulturne baštine UNESKO-a.[3]
Sadržaj |
[uredi] Istorija
[uredi] Od osnivanja do carstva
Prema legendi, grad Rim su osnovali braća Romul i Rem 21. aprila 753 pne, ali arheološki nalazi podržavaju teoriju da je Rim iznikao iz seoskih naselja na brdu Palatin i na mestu budućeg rimskog Foruma, koji su se sjedinili u grad u VIII veku pne. Taj grad se kasnije razvio u prestonicu Rimskog kraljevstva (kojim je neprekidno upravljalo sedam kraljeva, što je bilo u skladu sa tradicijom), Rimske republike (od 510 pne, kojom je upravljao Senat) i konačno Rimskog carstva (od 31 pne, kojim je upravljao Car). Ovakav uspeh je zavisio od vojnih osvajanja, trgovačke nadmoći i selektivne asimilacije susednih civilizacija, pre svega civilizacije Etruraca i Grka. Rimska dominacija se proširila na veći deo Evrope i obale Sredozemnog mora, tako da je broj stanovnika narastao na iznad milion. Hiljadama godina Rim je bio politički najznačajniji, najbogatiji i najveći grad zapadnog sveta, a to je ostao i nakon propasti i podele Carstva, čak i kada je konačno izgubio svoj prestonički status u korist Milana i potom Ravene i bio nadmašen prestižom istočne prestonice Konstantinopolja.
[uredi] Pad Carstva i Srednji vek
Sa usponom ranog hrišćanstva rimski episkop je osim religioznog sve više dobijao i politički značaj, postavši papa. Tako je Rim postao centar Katoličke crkve. Nakon pljačke Rima (410) od strane Alarika I i pada Rimskog carstva 476. godine, u Rimu su se smenjivale vizantijska uprava i pljačkanja od strane germanskih varvara. U Srednjem veku broj stanovnika je smanjen na samo 20.000, a grad se sveo na grupu naseljenih zgrada koje su se nalazile između velikih površina ruševina i vegetacije. Rim je nominalno ostao deo Vizantijskog carstva sve do 752. godine kada su Langobardi konačno uništili ravenski ekzarhat koji je bio centar vizantijske snage u Italiji. Pipin Mali je 756. godine dao papi svetovnu jurisdikciju nad Rimom i okolnim oblastima i na taj način je osnovana Papska država.
Rim je bio prestonica Papske države sve do njegovog pripajanja Kraljevini Italiji 1870. godine. Grad je postao glavno mesto hodočašća u Srednjem veku i fokus borbe između pape i Svetog rimskog carstva koju je započeo Karlo Veliki, koji je krunisan kao prvi car u Rimu na Božić, 800. godine, od strane pape Lea III. Osim kratkih perioda nezavisnosti u toku Srednjeg veka, Rim je zadržao status papske prestonice i “svetog grada“ vekovima, čak i kada je sedište pape kratkotrajno izmešteno u Avinjon (1309-1337). Iako grad više nije imao političke snage, što je tragično potvrđeno pustošenjem Rima 1527. godine od strane vojske Karla V, grad je cvetao kao središte kulturne i umetničke aktivnosti u toku renesanse i baroka, a sve to pod pokroviteljstvom papske uprave.
[uredi] Period od XVII do XIX veka
Broj stanovnika je ponovo rastao i u XVII veku je dostigao 100.000 stanovnika. Rim je i narednih vekova kaskao za ostalim evropskim prestonicama s obzirom da je bio zauzet procesom katoličke obnove, kako bi ta crkva pružila odgovor Luterovom protestantizmu.
Zahvaćen nacionalističkim metežom u XIX veku, u vreme dva puta ostvarene kratkotrajne nezavisnosti, Rim je postao središte nade za italijansko ujedinjenje. Nakon podstreka od strane Kraljevine Italije kojom je vladao kralj Viktor Emanul II i uklanjanja francuske zaštite 1870. godine, kraljevske trupe su zauzele grad. Rim je 1871. godine proglašen prestonicom nove ujedinjene Italije.
[uredi] XX vek
Nakon pobedničkog Prvog svetskog rata, Rim je postao svedok uspona italijanskog fašizma pod vođstvom Benita Musolinija koji je umarširao u grad 1922. godine, proglašavajući novo italijansko carstvo i udružujući Italiju sa nacističkom Nemačkom. U ovom periodu je naglo rastao broj stanovnika od 212.000 stanovnika u vreme ujedinjenja do više od 1.000.000, ali je taj trend prekinuo Drugi svetski rat. Za vreme ovog rata, Rim je bio razaran i od strane saveznika i od strane nacističkog okupatora. Nakon pogubljenja Musolinija i kraja rata, referendumom iz 1946. godine je ukinuta monarhija u korist italijanske republike.
Nakon rata Rim je značajno narastao, kao jedna od sila koja je bila postrek „italijanskom ekonomskom čudu“ koji se desio kao posledica rekonstrukcije i modernizacije. Rim je postao pomodan grad 50-tih i ranih 60-tih, u vreme „Slatkog života“ (la Dolce Vita), a trend rasta populacije se nastavio do sredine 80-tih godina XX veka kada je „komuna” imala više od 2.800.000 stanovnika. Nakon toga, broj stanovnika se postepeno smanjivao zato što se veći broj stanovnika selio u susedna područja kako bi poboljšali kvalitet života, naročito zbog nagomilavanja saobraćaja i zagađenja životne sredine.
[uredi] Geografija i klima
[uredi] Položaj
Rim se nalazi u regionu Lacio u centralnoj Italiji na mestu gde se spajaju reke Anijen i Tibar. Centar grada se nalazi unutar kopna oko 24 kilometara od Tirenskog mora, pružajući se do same obale, do mesta gde se nalazi oblast Ostija. Nadmorska visina Rima se kreće od 13 metara kod trga Popolo (Piazza del Popolo) do 120 metara na vrhu Monte Mario.[traži se izvor] Rimska „komuna“ pokriva površinu od 1.285 kvadratnih kilometara, uključujući mnoštvo zelenih površina.
[uredi] Klima
U Rimu vlada tipična sredozemna klima koja karakteriše sredozemnu, obalu Italije. Najprijatnije vreme je od aprila do juna, i od sredine septembra do oktobra. Zbog toga je rimski ottobrate (u bukvalnom prevodu „prelep oktobarski dan“) slavan i poznat kao sunčan i topao dan. U avgustu temperatura u najtoplijem delu dana često prelazi 32° C, pa je tradicija da je upravo taj mesec sezona godišnjih odmora, mada taj trend opada pa Rim postaje u potpunosti funkcionalan tokom celog leta. Prosečna najviša temperatura u decembru je oko 14° C.
| Prosečne temperature Rima | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mesec | Jan | Feb | Mar | Apr | Maj | Jun | Jul | Avg | Sep | Okt | Nov | Dec | God |
| Prosečna visoka °F (°C) | 55 (12) | 56 (13) | 59 (15) | 63 (17) | 71 (21) | 77 (25) | 83 (28) | 83 (28) | 79 (26) | 71 (21) | 62 (16) | 57 (13) | 68 (20) |
| Prosečna niska °F (°C) | 39 (3) | 40 (4) | 43 (6) | 47 (8) | 54 (12) | 61 (16) | 66 (18) | 67 (19) | 62 (16) | 56 (13) | 46 (7) | 42 (5) | 52 (11) |
| Padavine (cm) | (8) | (7) | (6) | (6) | (5) | (3) | (1) | (2) | (6) | (11) | (11) | (9) | (80) |
| Izvor: Weatherbase[4] 2007 | |||||||||||||
[uredi] Arhitektura
[uredi] Antički Rim
Jedan od simbola Rima je Koloseum (70-80), najveći amfiteatar ikada izgrađen u Rimskom carstvu. Ovaj objekat je imao kapacitet od 50.000 posetilaca i koristio se za borbe gladijatora. Lista veoma značajnih spomenika antičkog Rima uključuje Forum, Domus Aurea, Panteon, Trajanove stubove, Trajanovu tržnicu, Rimske katakombe, Circus Maximus, karakalanska kupatila, Konstantinovu kapiju, Cestijusova piramida, Bocca della Verità.
[uredi] Renesansa i Barok
Rim je bio svetski centar Renesanse, koja je ostavila dubok trag na sam grad. Najimpresivniji primerak renesansne arhitekture u Rimu je Mikelanđelova Piazza del Campidoglio са Palazzo Senatorio koja je sedište gradske vlade. Tokom ovog perioda velike aristokratske porodice Rima su gradile raskošne građevine kao što je Palazzo del Quirinale, koja je sada sedište predsednika italijanske republike, Palazzo Venezia, Palazzo Farnese, Palazzo Barberini, Palazzo Chigi, sedište italijanskog premijera, Palazzo Spada, Palazzo della Cancelleria, Villa Farnesina. Rim je poznat i po velikim i veličanstvenim trgovima, obično ukrašenim sa obeliscima, koji su uglavnom izgrađeni u XVII veku. Glavni trgovi su Piazza Navona, Piazza di Spagna, Campo de' Fiori, Piazza Venezia, Piazza Farnese i Piazza della Minerva.
Najizrazitiji predstavnik barokne umetnosti je Fontana di Trevi arhitekte Nikole Salvija. Ostala značajna mesta baroka iz sedamnaestog veka su Palazzo Madama, sedište italijanskog Senata i Palazzo Montecitorio, sedište Poslaničkih klubova Italije.
[uredi] Neoklasicizam
Rim je 1870. godine postao prestonica nove Kraljevine Italije. Od tih godina dominantan stil gradnje postaje neoklasicizam koji je svoje uzore nalazio u Antici. U ovom periodu su izgrađene mnoge palate koje su ugostile ministre, ambasadore i druge vladine agencije. Jedan od najpoznatijih spomenika iz neoklasicizma u Rimu je spomenik Viktoru Emanuelu II odnosno "Olatar otadžbine" u kome se nalazi grob Nepoznatog Vojnika koji predstavlja 650.000 Italijana koji su pali u Drugom svetskom ratu.
[uredi] Arhitektura u doba fašizma
Fašistički režim, koji je upravljao Italijom između 1922. i 1943. godine, je razvio originalan arhitektonski stil. Taj stil je nastao istraživanjem veza sa antičkom rimskom arhitekturom. Najpoznatoji spomenik iz tog perioda je okrug Esposizione Universale Roma, koji je izgrađen 1935. godine. Taj okrug je originalno bio namenjen za Svetsku izložbu 1942. godine, a obzirom da je Italija 1940. godine ušla u Drugi svetski rat izložba nikada i nije održana. Najreprezentativnija zgrada tog stila je „Palazzo della Civiltà Italiana (1938-1943), ikonični dizajn koji je obeležen kockama ili četvorouglovima. Nakon Drugog svetskog rata rimske vlasti su shvatile da već imaju dragulj koji se zove poslovni deo van centra grada, a koja su u druge prestonice tek planirale (npr. u Londonu Docklands ili u Parizu La Defense). Zgrada „Palazzo della Farnesina“, koja je aktuelno sedište italijanskog ministarstva spoljnih poslova, je izgrađena 1935. godine u fašističkom stilu.
[uredi] Vile i bašte
Centar Rima je okružen velikim zelenim površinama i raskošnim antičkim vilama, koje su ostaci krune vila koje su okruživale papski grad. Mnoge od njih su značajno razorene kroz špekulacije sa nekretninama krajem 19.veka. Od preostalih je naznačajnija „Villa Borghese“, sa velikom pejzažnom baštom koja je izgrađena u naturalističkom engleskom stilu iz 19. veka. Ta bašta sadrži brojne zgrade, muzeje (Galerija Borgeze) i atrakcije. Ostale značajne su „Villa Ada“ najveći javni panoramski park u Rimu, „Villa Doria Pamphili“, druga po veličini sa površinom od 1.8 km², „Villa Torlonia“, blistavi primer Art Nouveau-a, koja je bila rimska rezidencija diktatora Benita Musolinija, „Villa Albani“ u koju je Alesandro Kardinal Albani smestio svoju kolekciju antikviteta i rimskih skulptura
[uredi] Uprava
[uredi] Status prestonice
Rim je prestonica Italije i sedište predsednika republike, koji ima oficijelnu rezidenciju u palati Kvirinal. Rim je, osim toga, sedište parlamenta, predsednika vlade i svih ministarstava. Gradonačelnik Rima je Valter Veltroni iz partije Unija [5] koji je izabran 2001. godine i ponovo za drugi mandat 2006. godine. Politička debata u Italiji se fokusira na mogućnost da grad sa “posebnim moćima” u lokalnoj jurisdikciji ("Roma Capitale" direktive), [6] postane comune ili “prestonički distrikt” [7] nezavistan od regiona Lacijo, po modelu ostalih prestoničkih gradova u Evropi.
[uredi] Teritorijalne jedinice
Teritorija opštine Rim je podeljena na 19 Municipi (teritorijalnih jedinica).[8]. Ranije je grad bio podeljen na 20 teritorijalnih jedinica, ali je u 14. veku izglasano da Opština Fjumićino postane nezavisna teritorijalna jedinica u odnosu na grad Rim.
[uredi] Ostali suvereni entiteti
Rim je jedinstven grad u svetu po tome što sadrži i dva suverena entiteta. Jedno od tih entiteta je Sveta stolica koja je politički i religijski entitet koji upravlja područjem Vatikanskog Grada (de facto enklava od 1870. godine, a službeno je tako priznat od 1929. godine), i koja ima vanteritorijalna prava nad nekim palatama i crkvama, većinom u središtu grada. U gradu Rimu nalaze se veleposlanstva i za Italiju i za Svetu stolicu.
Drugi entitet čini Malteški red (ital. Sovrano Militare Ordine di Malta) koji se sklonio u Rim nakon što je Napoleon osvojio Maltu 1798. godine. Ovaj entitet nema svoju posebnu teritoriju (što je često predmet rasprava oko njegovog suvereniteta), ali ima nekoliko vanteritorijalnih palata u središtu Rima.
[uredi] Međunarodni odnosi
Rim je važan grad u pogledu evropske političke i ekonomske integracije. 1957. godine, ovde su potpisani Rimski ugovori kojima su osnovani Evropska ekonomska zajednica (EEZ) koja je prethodnica današnje Evropske unije i Evropska zajednica za atomsku energiju (Euratom). Ovde je potpisan i dogovor o evropskom ustavu u julu 2004. godine. Rim je takođe i sedište važnih međunarodnih institucija, kao što je Organizacija za prehranu i poljoprivredu (FAO) Ujedinjenih nacija, a ovde je formuliran i Rimski statut međunarodnog kaznenog suda.
[uredi] Stanovništvo
Priča o Rimu kao naseljenom mestu počinje oko 800. pne. udruživanjem nekoliko manjih sela čija je ukupna naseljenost bila nekoliko stotina stanovnika. Od tada je Rim u idućim vekovima narastao do milionskog grada, pa je najverovatnije bio najveći grad na svetu koji je ikad izgrađen sve do 19. veka. Procene o broju stanovništva variraju, ali se procenjuje da je grad u vrhuncu svoje naseljenosti imao od 450.000 pa sve do 3,5 miliona stanovnika, a najrealnije procene s kojima se slažu većina istoričara govore o oko jedan do dva milina stanovnika. Nakon prebacivanja najvažnijih funkcija carstva u Carigrad u 4. veku, i nakon propasti Zapadnog carstva u 5. veku, broj stanovnika se kontinuirano smanjivao, da bi grad 530. godine imao oko 100.000 stanovnika.
U ranom Srednjem veku Rim je sa 20.000 stanovnika u poređenju sa danas bio manji grad. Stanovništvo grada je stagniralo na oko 50.000 ili se čak smanjivalo sve do renesanse, i tako je grad u 17. veku ponovno dosegao broj od 100.000 stanovnika. Kada je Italijansko kraljevstvo aneksiralo grad 1870. godine, on je imao već oko 200.000 stanovnika.
Za vreme fašističke vlasti, režim je pokušavao ograničiti rast grada, ali je broj stanovnika svejedno dosegao milion 1931. godine. Nakon rata grad se nastavio širiti zbog industrijskog razvoja, pa su 1950-ih i 1960-ih stvorene nove četvrti i predgrađa.
Procenjuje se da grad danas ima oko 2,7 miliona stanovnika, a da zajedno sa širim područjem grada ovde živi oko četiri miliona stanovnika. Po popisu u opštini živi 156.833 stranaca, što je 6,2% stanovništva[9].
|
|
Navedeni podaci su procene sve do 1858. godine. Od 1861. do 2001. navedeni su podaci iz popisa stanovništva, a za 2005. godinu korišteni su podaci Nacionalnog instituta za statistiku (ISTAT).
[uredi] Ekonomija
Zbog svoje upravne važnosti (državne, regionalne, pokrajinske i opštinske) i zbog razvijenosti tehnologije, komunikacija i uslužnog sektora, Rim je ekonomski najznačajniji grad u Italiji. Proizvodi oko 6.7% nacionalnog BDP-a (što je više od bilo kog grada u zemlji), a zbog ekonomskog rasta od 4,4% taj udeo se povećava, i Rim ima najveći rast od bilo kog grada u zemlji. Tek nakon Drugog svetskog rata grad ekonomski počinje premašivati ostale ekonomski snažne gradove u Italiji, kao što su Napulj i Milano. Ekonomska najvažnija delatnost u Rimu je turizam, paje grad u tom pogledu jedan od najzanimljivijih u Evropi. U tom području se takođe beleži snažan rast; 2005. godine grad je posetilo 19,5 miliona turista, što je porast od 22,8% naspram 2001. godine.
Od industrijskih proizvoda u gradu se proizvodi tekstil i suveniri za turiste, a u novije vreme razvijene su i prehrambena, farmaceutska, mašinska, papirna i metalna industrija. Značajno je i bankarstvo, kao i elektronička i vazdušna industrija. Zbog istorijsko važnih lokacija, grad je važan i u svetskoj filmskoj industriji, pa je time i nacionalno filmsko središte. Brojna međunarodna kompanijska sedišta, konferencijski centri i sl. nalaze se u poslovnim delovima grada.
[uredi] Društvo
[uredi] Religija
U starom Rimu najzastupljenija religija bila je rimska religija (ital. Religio Romana), zajedno sa rimskom mitologijom koji su se poštovali u raznim kultovima. Zbog višekulturnog karaktera grada, javljale su se i druge religije kao mitraizam i razni mistični kultovi. Za vreme Rimske Republike javlja se i judaizam, čiji su sledbenici često kroz istoriju zatvarani u rimski geto. Slična sudbina pratila je i sledbenike hrišćanstva, čija se zajednica vrlo rano javlja u gradu, koji su često bili progonjeni.
Uprkos progonima, hrišćanstvo je do 4. veka postalo toliko rašireno, da ga je na kraju car Konstantin I Veliki legalizovao 313. godine, a 380. godine car Teodosije I Veliki proglasio je hrišćanstvo službenom religijom carstva. Nešto kasnije, sve ostale religije su zabranjene, pa je tako i rimska religija izumrla.
Rim je postao jedno od središta hrišćanstva (uz Antiohiju, Aleksandriju, Carigrad i Jerusalim), a rimski biskup (papa) postao je nadređeni svim hrišćanskim biskupijama i vođa hrišćana, smatrajući se naslednikom sv. Petra koji je, uz sv. Pavla mučenički umro u Rimu u 1. veku. Od legalizacije hrišćanstva 313. godine, brojni rimski carevi i patriciji značajnim donacijama pomagali su Crkvu, čime je ona kroz vreme dobila znatnu političku moć.
Nakon pada Zapadnog carstva 476. godine, Crkva je dobivala sve veći i veći politički uticaj i vlast nad civilnim stanovništvom u Rimu i okolnim područjima. Kroz vreme Rim je postao središte Katoličke Crkve i glavni grad papskih država. Za vreme renesanse u gradu su izgrađene brojne značajne crkve, uključujući baziliku sv. Petra na vatikanskom brežuljku.
Papinstvo se prvo nalazilo u Lateranskoj palati, a kasnije je premešteno u Kvirinalsku palatu. Nakon što je Rim pripojen Italijanskom kraljevstvu 1870. godine, papa Pije IX povukao se u Vatikan i proglasio se zarobljenikom Savojske dinastije, što je izazvalo dugotrajni sukob između Katoličke Crkve i Italije.
Ovaj sukob rešen je 1929. Lateranskim sporazumima kojim je Sveta Stolica dobila pravo upravljanja nad Državom Vatikanskog Grada kao samostalnom državom.
Zbog snažne imigracije iz afričkih država i država na Bliskom istoku, u gradu je zadnjih godina značajno narasla islamska zajednica. Zbog ove činjenice u gradu je podignuta muslimanska bogomolja koja je trenutno najveća džamija u Evropi.
[uredi] Jezik
Izvorni jezik Rima bio je latinski jezik, iz kojeg se u srednjem veku razvio italijanski jezik. Ova razvijanje jezika dogodila se pod uticajem raznih regionalnih dijalekata, a najznačajniji je bio toskanski dijalekt. U Rimu se razvila posebna vrsta rimskog dijalekta (ital. romanesco). Stariji oblik rimskog dijalekta koji se upotrebljavao u srednjem veku bio je južnoitalijanski dijalekt, koji je bio vrlo sličan napuljskom dijalektu. Uticaj firentinske kulture za vreme renesanse, i preseljavanje mnogih Firentinaca u Rim (uključujući i pape iz porodice Medici, Lava X i Klementa VII) uzrokovali su mnoge promene u dijalektu, koji je više počeo sličiti toskanskim jezičnim verzijama. Ovaj dijalekt većinom se upotrebljavao samo u Rimu sve do 19. veka, ali se od 20. veka proširio na ostala područja Lacija zahvaljujući rastu rimskog stanovništva i boljoj saobraćajnoj povezanosti. Ovaj dijalekt održavaju i brojna književna dela koja su na njemu napisana. Poznatiji autori koji su pisali na ovom dijalektu su Đuzepe Beli, Trilusa i Cezare Paskarela. Moderniji rimski dijalekt u mnogome promovišu filmski glumci kao što su Aldo Fabrici, Alberto Sordi, Nino Manfredi, Ana Magnani, Điđi Proieti, Enriko Montesano i Karlo Verdone.
[uredi] Kultura
[uredi] Obrazovanje
Rim je veliko središte za visoko obrazovanje. Prvi univerzitet u gradu je univerzitet „La Sapienza” (Università degli Studi di Roma "La Sapienza") osnovano 1303, koji je najveći evropski univerzitet kojeg pohađa oko 150.000 studenata. Ostala dva gradska univerziteta su Tor Vergata (Università degli Studi di Roma Tor Vergata) koji je osnovan 1982. i Treći rimski univerzitet (Università degli Studi Roma Tre) koji je osnovan 1992. godine.
U gradu se nalazi i veliki broj papinskih univerziteta uključujući Univerzitet sv. Tome Akvinskog i Gregorijanski univerzitet (najstarije isusovački univerzitet na svetu iz 1551. godine).
Ovde se takođe nalaze brojni privatni univerziteti kao LUMSA, Katolički univerzitet Svetog Srca, LUISS, Evropski institut za dizajn, Univerzitet Đovanija Kabota, IUSM, Američki univerzitet u Rimu i mnogi drugi univerziteti.
[uredi] Muzika
Rim je važan muzički centar. U njemu se nalazi Nacionalna akademija Santa Cecilija (osnovana 1585.) za koju su izgrađene nove koncertne dvorane u Parku muzike (Parco della Musica). U Rimu se nalazi i opera Teatro dell'Opera di Roma, i više manjih muzičkih institucija. Rim je bio grad domaćin Pesme Evrovizije 1991. godine, i MTV evropskih muzičkih nagrada 2004. godine.
[uredi] Film
U Rimu se nalaze studiji Cinecita koji su praktički središte italijanske kinematografije i u kojima su snimani mnogi poznati filmovi.
Studije je 1937. godine osnovao fašistički diktator Benito Musolini, a studije su izbombardovali Saveznici tokom Drugog svetskog rata. Mnogi svetski poznati filmovi su ovde snimljeni od 1950-ih (kao Ben-Hur), a sami studiji se od tog vremena najviše povezuju sa rediteljem Federikom Felinijem.
Od 1980-ih studiji su privatizovani. I u novije vreme ovde su snimani poznati filmovi i serije, kao Bande Njujorka i serijal Rim.
[uredi] Muzeji
Najstariji muzeji u Rimu su Kapitolski muzeji iz 1471. koji se nalaze na Kapitolu, i koji uz Vatikanske muzeje sadrže najveće i najvažnije umetničke kolekcije u gradu.
U Vili Đuliji, ladanjskoj kući pape Julija II koja je izgrađena sredinom 16. veka, nalazi se značajna kolekcija etruščanske i antičke rimske umetnosti. U blizini se nalazi i Vila Borgeze u kojoj se nalazi znamenita galerija u kojoj se nalazi većina umetnina iz kolekcije porodice Borgeze.
U Nacionalnom muzeju u Rimu kojeg je projektovao Mikeelanđelo nalaze se važne grčke i rimske umetnine. Važne galerije slika nalaze se u palatama Dorija Pampili, Kolona i Barberini, a u Venecijanskoj palati nalazi se veliki broj umetnina od ranohrišćanskog razdoblja do renesanse.
[uredi] Mediji
| Dnevne novine | Nedeljnici | Televizija | Radio |
|---|---|---|---|
|
[uredi] Prevoz
[uredi] Vazdušni prevoz
Rim služe tri vazdušne luke. Dve od njih su u vlasništvu društva Aeroporti di Roma (ADR). Luke su:
- Međunarodna vazduhoplovna luka Leonardo da Vinči ili Rim-Fiumikinjo je najveća i glavna vazduhoplovna luka u Italiji, i vrlo važna evropska vazduhoplovna luka. Nalazi se u obližnjoj opštini Fiumikinjo jugozapadno od Rima.
- Međunarodna vazduhoplovna luka Đovan Batista Pastine ili Rim-Kiampinjo je civilna i vojna vazduhoplovna luka blizu opštine Kiampinjo. Od civilnih letova ovu luku koriste najviše niskobudžetne i čarter aviokompanije.
- Vazduhoplovna luka Rim-Urbe koja se nalazi šest kilometara od gradskog središta, većinom se koristi za privatne avione i helihoptere.
Vazduhoplovna luka Centocele u istočnom delu grada se više ne koristi u vazduhoplovnom saobraćaju, pa je najvećim delom pretvorena u javni park.
[uredi] Železnički prevoz
Rim je važno sedište italijanskih železnica. Prva železnica u Rimu, a druga u Italiji bila je pruga Rim-Fraskati koja je otvorena 14. jula 1856. Glavne železnički pravci su: tirenski (Rim-ĐGenova, uz put Aurelia), severni (Rim-Firenca-Bolonja), jadranski (Rim-Peskara, uz put Tiburtina, i Rim-Ankona) i južni (Rim-Napulj, uz put Apia). 2006. godine, otvorena je nova brza pruga između Rima i Napulja na kojoj vozovi mogu postići brzinu i do 300 km na sat.
Glavna rimska stanica je Roma Termini koji je otvoren 1863. godine. Ovo je najprometnija stanica u Italiji sa oko 600.000 putnika dnevno. U sklopu stanice nalazi se veliki trgovački centar „Forum Termini”. Druga po veličini stanica je Roma Tiburtina koji služi za brze vozove.[10] Ostale veće stanice su Roma Ostiense, Roma Trastevere i Roma Tuskolana.
[uredi] Javni prevoz
[uredi] Metro
 |
Za više informacija pogledajte Rimski metro. |
Rim trenutno služe dve metro linije koje su otvorene 1955. (linija B, tj. plava) i 1980. (linija A, tj. narančasta) koje saobraćaju smerom severozapad-jugoistok (linija A) i severoistok-jug (linija B). Trenutna ukupna dužina metro sistema je 38 km. Ove dve linije seku se samo na jednom mestu, na stanici Roma Termini. Tri stanice linije B (Piramide, Bazilika di San Paolo i EUR Mađliana) zajedničke su sa stanicama železnice Rim-Lido. Nastavak linije B (linija B1) se trenutno gradi, i smatra se da će se otvoriti 2010. godine. Ova linija od pet kilometara i pet stanica saobraćati će na području na kojem živi oko pola miliona ljudi, pa će se sa linijom B spajati na Bolonjskom trgu. Trenutno se gradi i nova linija C koja će saobraćati u pravcu istok-severozapad i koja će biti dugačka 34 km i imati 39 stanica. U planovima je trenutno i linija D koja bi trebala saobraćati u pravcu sever-jug.
[uredi] Železnica
Sistem javnog prevoza gradske nadzemne železnice sastoji se od 40-tak železničkih stanica. Najveće su Roma Tiburtina, Roma Ostiense, Roma Trastevere i Roma Tuskolana. Na nekim stanicama saobraćaju i regionalni vozovi. Za gradsku železničku mrežu vredi ista karta kao i za metro i ATAC-ovu saobraćajnu mrežu. Od stanice Roma Termini železnica vozi do vazduhoplovne luke Fiumicino („Leonardo Ekspres”).
[uredi] Autobus i tramvaj
Sistem javnog gradskog prevoza sastoji se i od mreže autobusa, tramvaja i trolejbusa (vraćen u upotrebu 2005.) kojima upravlja ATAC. Opštinsko društvo za javni prevoz osnovano je 1929. godine, kao „Azienda Tramvie ed Autobus del Governatorato (A.T.A.G.)”, i decenijama je bilo jedino društvo koje je upravljalo javnim prevozom grada i koje je apsorbiralo ostala manja privatna poduzeća. Sa vremenom su troškovi upravljanja narasli zbog širenja grada, pa je ovo društvo 2000. godine pretvoreno u dioničarsko društvo. Danas ATAC upravlja sa 339 linija sa 2.760 vozila na području od 2.152 km, a godišnje autobusima preveze 932 miliona putnika.
[uredi] Zone ograničenog saobraćaja
Zbog saobraćajnih zagušenja koje su uzrokovali automobili u središtu grada je uvedena zabrana vožnje tokom radnog dana od 6 do 18 sati. Ovo područje zove se Zona a Traffico Limitato (ZLT). Zbog velikih noćnih gužvi vikendima koji se događa zbog noćnog života, stvoreni su novi noćni ZTL-ovi u nekim delovima grada. Gradnjom podzemnih garaža, u mnogim parkiralištima u gradskim ulicama uvedeno je plaćanje.
[uredi] Gradovi pobratimi
Ovo je spisak gradova sa kojima Rim ima potpisan neki oblik saradnje.
- Pariz,
Francuska (1956.). Pariz je jedini pobratimljeni grad Rima[11] po načelu „Samo je Pariz vredan Rima; samo je Rim vredan Pariza” (Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris / Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi).
Rim ima potpisane partnerske sporazume sa sledećim gradovima:
