Rumunija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Koordinate: 44°-48° SG Š, 20°-30° IGD Rumunija je država u jugoistočnoj, delimično u srednjoj Evropi. Na istoku izlazi na Crno more, a graniči se na jugu sa Bugarskom, na jugozapadu sa Srbijom, na severozapadu sa Mađarskom, na severu sa Ukrajinom i na severoistoku sa Moldavijom. Rumunija je član NATO saveza i Evropske unije.

Sadržaj 1 Ime 2 Istorija Rumunije 3 Politika 4 Okruzi 5 Geografija 6 Ekonomija 7 Demografija 8 Kultura 9 Vidi još 10 Ostalo 11 Spoljašnje veze

[uredi] Ime

Ime Rumunija (rum. România) dolazi od imena grada Rima (Roma) ili od imena Istočnog rimskog carstva, i ukazuje na ovu teritoriju kao rimsku koloniju. U kasnoj antici, na latinskom se Carstvo zvalo Romania.

[uredi] Istorija Rumunije

Glavni članak: Istorija Rumunije

Dačane su pobedili Rimljani 106. godine, što je označilo početak mnogobrojnih invazija na teritoriju današnje Rumunije.

U srednjem veku, Rumuni su živeli u tri odvojene države: Vlaškoj, Moldaviji i Transilvaniji koje su bile u vazalskom odnosu sa Osmanskim carstvom kome su plaćale porez i uživale potpunu unutrašnju autonomiju.

Krajem 17. veka, Transilvanija je postala deo Habzburške Monarhije, a 1867. godine je autonomija ove oblasti ukinuta i priključena je Ugarskoj, jednom od dva autonomna dela Austro-Ugarske.

Savremena Rumunija je nastala kada su se države Moldavija i Vlaška ujedinile 1859. i postale nezavisne 1877. Država je proširena nakon Prvog svetskog rata kada su Transilvanija, Bukovina i Besarabija pripojene Rumuniji.

Delovi Rumunije su pripojeni Sovjetskom Savezu 1940. godine. Ove teritorije su danas većinom deo nezavisne Moldavije, dok mali deo pomenutih teritorija danas pripada Ukrajini. Nakon Drugog svetskog rata, Rumunija je postala socijalistička država pod nadzorom Sovjetskog Saveza

Nakon dugih decenija, vlast predsednika Nikolaja Čaušeskua (Nicolae Ceauşescu) se završila ustankom krajem 1989. godine (pogledati Rumunska revolucija 1989.). I pored toga bivši komunisti, kao reformisani socijal-demokrati, se i danas nalaze u demokratski izabranim vladama.

[uredi] Politika

Glavni članak: Politka Rumunije

Rumunija je demokratska republika. Zakonodavna grana Rumunske vlasti čini dva veća, Senat (Senat) sa 140 senatora i Veće zastupnika (Camera Deputaţilor) sa 345 poslanika. Članovi oba veća se biraju na neposrednim izborima svake četiri godine.

Predsednik, glava izvršne vlasti, se takođe bira neposrednim glasanjem na period od pet godina (do 2004. se birao na četiri godine). Predsednik daje mandat premijeru koji predlaže ministre, koje imenuje parlament.

[uredi] Okruzi

Glavni članak: Okruzi Rumunije

Rumunija je podeljena u 41 judeţe ili okrug i teritoriju grada Bukurešt (Bucureşti) – glavnog grada.

Okruzi su (abecednim redom):

Alba (Alba) Arad (Arad) Arđeš (Argeş) Bakau (Bacău) Bihor (Bihor) Bistrica-Nasaud (Bistriţa-Năsăud) Botošanj (Botoşani) Brašov (Braşov) Braila (Brăila) Buzau (Buzău) Karaš-Severin (Caraş-Severin) Kalaraš (Călăraşi) Kluž (Cluj) Konstanca (Constanţa) Kovasna (Covasna) D'mbovica ili Dambovica (Dâmboviţa) Dolž (Dolj) Galac (Galaţi) Đurđu ili Đurđevo (Giurgiu) Gorž (Gorj) Hargita (Harghita)

Hunedoara (Hunedoara) Jalomica (Ialomiţa) Jaš (Iaşi) Ilfov (Ilfov) Maramureš (Maramureş) Mehedinci (Mehedinţi) Mureš ili Moriš (Mureş) Njamc (Neamţ) Olt (Olt) Prahova (Prahova) Satu Mare (Satu Mare) Salaž (Sălaj) Sibinj (Sibiu) Sučava (Suceava) Teleorman (Teleorman) Timiš (Timiş) Tulća (Tulcea) Vasluj (Vaslui) V'lća (Vâlcea) Vranća (Vrancea)

[uredi] Geografija

Glavni članak: Geografija Rumunije Veliki deo granice Rumunije sa Srbijom i Bugarskom čini reka Dunav. U Dunav se takođe uliva i Prut koji čini granicu sa Moldavijom.

Karpati dominiraju zapadnim delovima Rumunije, sa vrhovima koji dosežu i do 2.500 metara, sa najvišim vrhom Moldoveanu (Moldoveanu) visine 2.544 metra.

Najveći gradovi su glavni grad Bukurešt (Buchureşti), zatim Brašov (Braşov), Temišvar (Timişoara), Kluž-Napoka (Cluj-Napoca), Konstanca (Constanţa), Krajova (Craiova) i Jaš (Iaşi).

Vidi još:

• Spisak rumunskih gradova
• Reke Rumunije
• Jezera Rumunije

[uredi] Ekonomija

Glavni članak: Ekonomija Rumunije

Nakon raspada Sovjetskog Bloka u periodu 1989.-91., Rumunija je ostala sa zastarelom industrijom i industrijskim i proizvodnim kapacitetima koji uopšte ne odgovaraju uslovima i potrebama zemlje.

U februaru 1997., u Rumuniji počinje detaljna makroekonomska stabilizacija i strukturalna reforma, ali u tom periodu tranzicije dolazi do čestih zaustavljanja i nastavljanja reformi koji ne doprinose brzom oporavku zemlje. Program restruktuiranja podrazumeva postavljanje na noge i prodaju velikih industrijskih postrojenja i promene u poljoprivrednom i finansijskom sektoru.

Rumunska nestabilna ekonomska situacija se ipak menja u makoroekonomski stabilnu, sa velikim privrednim rastom i sve manjom nezaposlenošću.

Rumunija je postigla sporazum sa MMF-om u avgustu 2004. O kreditu od 547 miliona $, ali dobijanje druge tranše je odgođeno za oktobar jer postoje neslaganja u budžetskim rashodima zemlje.

2002. i 2003. godina su uspešne ekonomske godine sa rastom BNP-a od 4,5 % godišnje. U prvoj polovini 2004. godine, rast je bio čak 6,6 % što je najveći rast u regionu, a u 2005. se predviđa da će biti 7-8 %. Prosečna bruto plata u Rumuniji (za april 2004.) je 8.292.762 leja (oko 200 €) i u porastu je u odnosu na prethodni mesec za 7,8 %. Prosečna plata početkom 2004. godine je bila 5.969.555 leja.

Nezaposlenost u Rumuniji je u 2004. pala na 6,2 % što je dosta malo u odnosu na neke zemlje zapadne Evrope.

Decembra 1999., Rumunija je pozvana da počne pregovore o pridruživanju EU, u koju je primljena, zajedno sa Bugarskom, 1. januara 2007. godine.

[uredi] Demografija

Glavni članak: Demografija Rumunije

• Etničke zajednice (popis 2001.):

UKUPNO	21.680.974	100.00%
Rumuni	19.399.597	89.48%
Mađari	1.431.807	6.60%
Romi	535.140	2.47%
Ukrajinci	61.098	0.28%
Nemci	59.764	0.28%
Rusi	35.791	0.20%
Turci	32.098	0.20%
Tatari	23.935	0.10%
Srbi	22.561	0.10%
ostali	oko 70.000	0.30%

• Veroispovesti (procena za 2002.):

Pravoslavci	87%
Protestanti	6.8%
Rimokatolici	5.6%
ostali (uglavnom Muslimani)	0.4%
neizjašnjeni	0.2%

Zvanični jezik Rumunije je rumunski (Limbă Româna ili samo Româna), romanski jezik iz italske podgrupe indoevropskih jezika.

Od manjinskih jezika, pretežno su zastupljeni mađarski i nemački jezik u Transilvaniji, kao i romski. U rumunskom Banatu mali broj stanovnika govori srpski, a u okrugu Sučeava, mala etnička zajednica (nekoliko hiljada ljudi) su Poljaci.

Većina stanovnika Rumunije su vernici rumunske pravoslavne crkvena čijem se čelu od 12. septembar 2007. godine nalazi patrijarh Danijel. U opštinama gde žive Mađari i Nemci, najčešća veroispovest su rimokatolička i protestantska.

U Dobrudži, oblasti na obali Crnog Mora živi mala muslimanska zajednica (pretežno turskog porekla), kao ostatak otomanske kolonizacije u prošlosti.

[uredi] Kultura

Glavni članak: Kultura u Rumuniji

[uredi] Vidi još

• Spisak Rumuna
• Rumunski pesnici
• Muzika Rumunije
• Rumunska književnost
• Rumunska umetnost
• Rumuni u Srbiji i Crnoj Gori
• Istorija kinematografije u Rumuniji

[uredi] Ostalo

• Komunikacije u Rumuniji
• Prevoz u Rumuniji
• Vojska u Rumuniji
• Rumunska diplomatija
• Državni praznici u Rumuniji

[uredi] Spoljašnje veze

• Zvanični sajt Rumunske vlade (engleski)
• Rumunsko Predsedništvo (engleski)
• Rumunski Senat
• Camera Deputaţilor (donji dom Parlamenta)
• Ministarstvo Turizma
• Duh Rumunije – putovanja, slike, zvuci
• Rumunski novac
• Turistički vodič kroz Rumuniju na Wikitravel
• Fan Club DINAMO

Države i regioni pravoslavnih naroda
Suverene države
Srbija • Crna Gora • Bosna i Hercegovina • Makedonija • Bugarska • Grčka • Kipar • Rumunija • Moldavija • Rusija • Belorusija • Ukrajina • Gruzija • Jermenija (1) • Etiopija (1) • Eritreja (1)
Nepriznate države
Pridnjestrovlje • Abhazija • Južna Osetija • Nagorno-Karabah (1)
Autonomne teritorije
Sveta Gora (Grčka) • Republika Srpska (Bosna i Hercegovina) • Distrikt Brčko (Bosna i Hercegovina) • Vojvodina (Srbija) • Gagauzija (Moldavija) • Krim (Ukrajina) • Karelija (Rusija) • Komi (Rusija) • Mordovija (Rusija) • Mari El (Rusija) • Udmurtija (Rusija) • Čuvašija (Rusija) • Severna Osetija-Alanija (Rusija) • Hakasija (Rusija) • Burjatija (Rusija) • Jakutija (Rusija) • Hantija-Mansija (Rusija) • Adžarija (Gruzija) • Region Amhara (Etiopija) • Region Tigraj (Etiopija) • Adis Abeba (Etiopija) • Region Oromija (Etiopija) • Region Benišangul-Gumuz (Etiopija)
Napomene: (1) U Jermeniji, Nagorno-Karabahu, Etiopiji i Eritreji zastupljena je monofizitska varijanta pravoslavnog hrišćanstva koja ne prihvata dogme četvrtog vaseljenskog sabora iz 451. godine.