Ruska književnost

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Ruska književnost se odnosi na književnost Rusije i njenih emigranata. Književnost na ruskom jeziku se razvija i u nekim državama koje su ranije bile deo carske Rusije i SSSR-a. Pre 19. veka, ruska književnost je bila praktično nepoznata u inostranstvu. Od oko 1830, ruska književnost ulazi u svoje „zlatno doba“, koje je započeo pesnik Aleksandar Puškin, a čiji su vrhunac predstavljali romanopisci Lav Tolstoj i Fjodor Dostojevski, odnosno dramaturg i pripovedač Anton Čehov.

Stara ruska književnost[uredi]

Pod pojmom "Staroruska književnost", smatra se period od 11. veka - 16. veka, što obuhvata i rusku književnost srednjeg veka.

Sveslovenska pismenost nastaje uvođenjem hrišćanstva kod slovena, a posebno njihovim opismenjavanjem, uvođenjem ćirilice, za šta su zaslužni Ćirilo i Metodije. Godinom začetka pismenosti kod slovena, smatra se 863.

Primivši hrišćanstvo od Vizantije, Rusija joj se potčinila u duhovnom odnosu, pa su prvi bogoslužitelji i književnici bili Grci. Na samom začetku staroruske književnosti, ona se sastojala od grčkih prevoda (knjige sv. Pisanija, tvorenija sv. otaca, žitija svetaca, zbornici mudrih izreka i slično). Vremenom, Rusija se udaljavala od Vizantije i njenog uticaja, pa su tako nastajala i dela originalne književnosti, pisana na ruskoj redakciji staroslovenskog jezika, zvanom još i ruskoslovenski jezik. Do 1240. godine, ova država se zvala Kijevska Rusija rus. Киевская Русь. Padom Vizantije, odnosno Carigrada, godine 1453. je Moskovska država preuzela njeno nasleđe kao „Treći Rim“.

Prvi pisani tekstovi su se u Kijevskoj Rusiji pojavili u 11. veku. Stara ruska književnost se bavila uglavno religijskim, sholastičkim temama, pri čemu je naročito popularan žanr žitija svetih (жития святых).

Žanrovi[uredi]

Značajnija dela[uredi]

Autori[uredi]

Novija ruska književnost[uredi]

Novija ruska književnost se pojavila na prelazu iz 17. u 18. vek. Zasnivala se na zapadnoevropskim uzorima, na tradiciji grčko-rimske civilizacije i duha humanizma. Novija ruska književnost je pisana narodnim, ruskim jezikom. Približavanje Rusije zapadnim uzorima vezuje se za doba vladavine Petra Velikog i Katarine Velike.

18. vek[uredi]

Značajni ruski pisci 18. veka bili su: naučnik, književnik i jezički reformator Mihail Lomonosov, pesnik Gavril Deržavin, dramaturg Denis Fonvizin, prozni pisci Nikolaj Radiščev i Nikolaj Karamzin. Svi su oni stvarali u duhu epohe klasicizma i prosvetiteljstva, često inspirisani liberalnim idejama francuskih filozofa.

19. vek[uredi]

Devetnaesti vek je označio vrhunac ruske književnosti, a ova epoha se naziva i „zlatno doba“. Epohu romantizma obeležili su pesnički talenti: Žukovski i Puškin. Aleksanadar Sergejevič Puškin je svojim delima definisao standard modernog ruskog jezika. Posle njega su se pojavili i drugi talentovani pesnici: Mihail Ljermontov, Fjodor Tjutčev, Aleksej Tolstoj, Nikolaj Njekrasov.

Književno stvaralaštvo u prozi je imalo prvo veliko ime u Nikolaju Gogolju. Za njim su se pojavili Nikolaj Leskov, Ivan Turgenjev i Ivan Gončarov. Vrhunac ruskog i svetskog romana su označili velikani Fjodor Dostojevski i Lav Tolstoj. Plodni pisac pripovedaka Anton Čehov istakao se i kao najznačajniji pisac drama svoga doba.

Od pisaca ostalih žanrova, značajni su pisac basni Ivan Krilov, esejista, filozof i revolucionar Aleksandar Hercen, pisci drama Aleksandar Ostrovski i Aleksandar Gribojedov, a u publicistici novinar Mihail Katkov, ober-prokuror svetog Sinoda Konstantin Pobedonoscev i knez Vladimir Meščerski.

Početak 20. veka[uredi]

Prva zbirka pesama Jesenjina

Početkom 20. veka u ruskoj književnosti je dominiralo pesničko stvaralaštvo. Pored oslanjanja na književne tradicije 19. veka, u ruskoj književnosti su se pojavila nova strujanja: simbolizam, akmeizam i futurizam. U književnoj kritici nastaje nova teorija književnosti pod imenom ruski formalizam.

Izgled zbirke pesama Marine Cvetajeve

Poznati pesnici ovog doba bili su: Aleksandar Blok, Sergej Jesenjin, Marina Cvetajeva, Ana Ahmatova, Andrej Beli, Osip Mandelštam i Boris Pasternak. Najavangardniji među njima bili su Vladimir Majakovski i Velimir Hlebnjikov.

Manje su poznati prozni pisci, među kojima su vredni pažnje Ivan Bunjin i Aleksandar Kuprin.

Sovjetska literatura[uredi]

I u sovjetsko doba, posle 1917, pojavili su se veloikani u ruskoj literaturi. Među njima su: Maksim Gorki, Mihail Šolohov, Valentin Katajev, Aleksej Tolstoj i Iljf i Petrov. Značajna dela u književnosti za decu napisali su Samuil Maršak i Kornej Čukovski.

U vreme kada je u Sovjetskom Savezu zvanično dominirala epoha socijalističkog realizma, neki književnici su stvarali po uzoru na tradicije klasične ruske književnosti, bez nade da će biti zvanično priznati u društvu. To su bili: Mihail Bulgakov, Boris Pasternak, Andrej Platonov, Juri Trifonov, Danil Harms, Isak Babel i Vasilij Grosman. Njihova dela su često objavljivana decenijama posle nastanka i to u cenzurisanim verzijama.

U post-staljinističkoj Rusiji, socijal-realizam je ostao jedini zvanično prihvaćen stil. Književnici poput Aleksandra Solženjicina, Venedikta Jerofejeva ili Leonid Cipkin zasnovali su tradiciju „samizdata“ (literature stvorene i štampane u tajnosti).

Paleta književnog stvaralaštva je išla od klasičnog, realističnog romana do naučne fantastike.

Neki ruski književnici su bili uspešni u emigraciji, kao na primer: Ivan Bunjin, Aleksandar Kuprin, Marina Cvetajeva, ili Vladimir Nabokov.

Savremena ruska književnost[uredi]

U savremenoj ruskoj književnosti poznata je grupa postmodernih autora. Najpoznatiji i najradikalniji među njima je Vladimir Sorokin.

Oko 30 miliona Rusa živi van granica Rusije, tako da se ruska književnost razvija u mnogim zemljama (Belorusija, Ukrajina, Kazahstan, Nemačka, Izrael, SAD).

Godine 1990. u Rusiji je proizvedeno 1,6 milijardi knjiga, a 2004. svega 562 miliona.

Novi realizam[uredi]

Od godine 2000, pojavila se nova generacija ruskih književnika među kojima su najistaknutiji: Irina Deneškina („Daj mi“, Дай Мне), Ilja Stogov („Mačo muškarci ne plaču“, Мачо Не Плачут), i politički autor Sergej Šargunov. Odrasli u vremenu posle raspada Sovjetskog Saveza, oni pišu o svakodnevici života mladih u kapitalističkom sistemu, lišeni mističnih i nadrealističkih tema karakterističnih za ranije generacije.

Ruski dobitnici Nobelove nagrade za književnost[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]