Svetsko prvenstvo u fudbalu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Svetsko prvenstvo u fudbalu (engl. FIFA World Cup), često samo Svetsko prvenstvo (engl. World Cup), je međunarodno fudbalsko takmičenje. Prema važećem sistemu takmičenja, na SP 2006. u Nemačkoj učestvovalo je 32 nacionalna tima od kojih su najbrojnije ekipe sa Evropskog kontinenta (13 + domaćin), zatim iz Afrike (5), Azije (4,5), Južne Amerike (4,5), severne/centralne Amerike sa Karibima (3,5) i iz Australije i Okeanije (0,5). Konačan broj učesnika sa nekih od ovih kontinenta se dobija kroz razigravanje, tzv. baraž. Takmičenje se održava svake četvrte godine od prvog svetskog prvenstva 1930. godine. Jedini period u kome se takmičenje nije održavalo je između 1942. i 1946., zbog Drugog svetskog rata. Trenutni svetski prvak je reprezentacija Španije, koja je pobedila na prvenstvu 2010. godine.

Trenutni format takmičenja uključuje 32 tima koji se takmiče na stadionima zemlje domaćina u periodu od oko mesec dana. Ova faza se obično naziva finale svetskog prvenstva[traži se izvor od 08. 2011.] (engl. World Cup Finals). Kvalifikaciona faza, koja traje oko 3 godine, služi da bi odredila koji nacionalni timovi će se pridružiti timu domaćina na završnom turniru. Do sada je održano 19 turnira, koji su osvajali osam selekcija. Brazil je pobedio na rekordnih 5 turnira i jedini su tim koji su učestvovali na svim. Drugi pobednici su Italija, sa 4 titule, Nemačka sa 3, Argentina i Urugvaj sa po 2 i Engleska, Francuska i Španija sa po jednom titulom.

Svetsko prvenstvo je najgledaniji sportski događaj sa 715.1 miliona ljudi koji su pratili finalni meč na svetskom prvenstvu 2006. godine u Nemačkoj.[traži se izvor od 08. 2011.]

Naredna tri svetska prvenstva će se održati u Brazilu 2014., Rusiji 2018. i Kataru 2022. godine.

Od 1991. godine FIFA organizuje i Svetsko prvenstvo u fudbalu za žene svake četiri godine.


Istorija[uredi]

Pre osnivanja svetskih prvenstava postojala su brojna druga međunarodna takmičenja. Prva međunarodna utakmica imala je prijateljski karakter, a odigrana je u Glazgovu 1872. godine između domaćina Škotske i Engleske.[1] Na prvu takmičarsku međunarodnu utakmicu trebalo je čekati do 1884., kada su se u Belfastu susrele Irska i Škotska na prvom izdanju British Championshipa. U tom razdoblju fudbal se veoma retko igrao izvan Velike Britanije i Irske, ali nakon što se sama igra razvila i njena popularnost proširila, fudbal je postao demonstracioni sport na Olimpijskim igrama 1900. i 1904. godine (medalje nisu bile dodeljivane). Već na Olimpijskim igrama 1908. godine fudbal je službeno priznat kao deo programa. Fudbal na olimpijskim igrama tada je organizovao Fudbalski savez Engleske, a nastup je bio dozvoljen samo amaterima. Velika Britanija, koju je tada predstavljala Fudbalska reprezentacija Engleske, osvojila je titulu olimpijskih pobednika 1908., a zatim ga odbranila 1912 na sledećim Olimpijskim igrama.

Posle svog osnivanja 1904. godine, FIFA je pokušala stvoriti međunarodno takmičenje u Švajcrskoj 1906. godine. Kako su to bili rani dani međunarodnog fudbala, sama FIFA je priznala da je to takmičenje bilo neuspešno.[2]

Otišlo se toliko daleko da se FA kup ponekad naziva prvim svetskim prvenstvom zbog toga što su brojne škotske i velške ekipe igrale na najvećem engleskom fudbalskom takmičenju. Protivargument ovoj tezi je što se svi ovi klubovi nalaze unutar granica Ujedinjenog Kraljevstva.

Kako su Olimpijske igre nastavile sa praksom dozvole nastupa samo amaterima, Ser Tomas Lipton organizuje Sir Thomas Lipton Trophy u Torinu 1909. godine. Njegov turnir bio je jedinstven po tome što je nastupao po jedan klub iz svake države koja je dobila pozivnicu za nastup, a taj klub je predstavljao čitavu naciju. Ovaj turnir takođe u pojedinoj literaturi dobija titulu prvog svetskoga prvenstva.[3] Na njemu su nastupali najelitniji profesionalni klubovi iz Italije, Nemačke i Švajcarske, ali je Fudbalski savez Engleske odbio poslati profesionalnu momčad. Lipton je zatim pozvao West Auckland Town F.C., amaterski klub iz Darama sa svrhom predstavljanja Engleske. Uz to što je West Auckland osvojio taj turnir, uspešno se vratio 1911. godine i odbranio titulu, što mu je donelo trofej u trajno vlsništvo, kao što su pravila određivala.

FIFA se 1914. godine, složila u priznavanju Olimpijskih igara kao amaterskog svetskog prvenstva u fudbalu i prihvatila se organizacije takmičenja, što je za posledicu imalo prvo interkontinentalno takmičenje; naime, na Olimpijskim igrama 1920. u belgijskom Antverpenu tamičila se i Fudbalska reprezentacija Egipta uz trinaest evropskih reprezentacija. Zlatnu medalju osvojio je domaćin Fudbalska reprezentacija Belgije.[4]

Posle toga došlo je do višegodišnje dominacije Urugvaja, koji je osvojio titule na Olimpijskim igrama 1924. i 1928. Nakon Olimpijskih igra 1928. godine, FIFA je konačno odlučila organizovati vlastito fudbalsko takmičenje nezavisno od Olimpijskih igara. Zbog toga što je već tada bio dvostruki svetski prvak (od 1924. FIFA je ušla u profesionalno razdoblje) i zbog obeležavanja stogodišnjice nezavisnosti države, FIFA je proglasila Urugvaj domaćinom prvoga svetskoga prvenstva.

Prvo svetsko prvenstvo[uredi]

Stadion Sentenario, mesto održavanja prvoga finala svetskih prvenstava u Montevideu, Urugvaj.

Na Olimpijskim igrama 1932. koje su se održale u Los Angelesu, SAD, fudbal nije uvršten u program takmičenja zbog slabe popularnosti igre u SAD (američki fudbal je već tada bio veoma popularan). FIFA i Međunarodni olimpijski komitet (MOK) nisu se uspeli složiti ni oko statusa amatera, što je rezultovalo izbacivanjem fudbala sa Olimpijskih igra.[5] Odlukom da će Urugvaj organizovati svetsko prvenstvo, pojavio se problem s evropskim državama koje nisu htele slati svoje reprezentacije na skupi put preko Atlantskog okeana sve do dva meseca pre početka takmičenja. Ipak, tadašnji predsednik FIFA-e, Žil Rime (Jules Rimet), uspeo je nagovoriti Belgiju, Francusku, Rumuniju i Jugoslaviju da pošalju svoje reprezentacije, tako što im je FIFA finansirala put. Na kraju je u završnom turniru učestvovalo trinaest ekipa; sedam južnoameričkih, četiri evropske, te Kanada i SAD.

Prve dve utakmice svetskih prvenstava odigrane su u isto vreme. Francuska je nadigrala Meksiko rezultatom 4-1, dok je SAD savladala Belgiju 3-0. Prvi gol svetskih prvenstava dao je Francuz Lisijen Loran (Lucien Laurent). U finalu je domaćin Urugvaj pred 93.000 gledalaca savladao Argentinu rezultatom 4-2 (1-2) i tako postao prva reprezentacija s titulom svetskoga prvaka.

Ostala prvenstva[uredi]

Problemi koji su zahvatali ranija svetska prvenstava bili su teškoće u prelazima između kontinenata i rat. Na prvenstvima 1934. i 1938. nijedna južnoamerička država nije htela igrati u Evropi zbog već navedenih razloga osim Brazila, koji je bio jedina južnoamerička reprezentacija koja je učestvovala na oba prvenstva. Prvenstva koja su se trebala održati 1942. i 1946. godine otkazana su zbog posledica koja je izazvao Drugi svetski rat.

Na prvenstvu u Brazilu 1950. po prvi put su se takmičile britanske reprezentacije, koje su se još 1920. godine povukli iz FIFA-e, delom jer nisu htele igrati protiv reprezentacija država s kojima su ratovale, a delom kao protest nad stranim uticajem u fudbalu, [6]. Vratili su se na molbu FIFA-e 1946. godine. Na svom drugom svetskom prvenstvu na kojemu su učestvovali (bojkotovali su drugo i treće) Urugvaj je odneo trofej pobednika po drugi put.

Na prvenstvima između 1934. i 1978. godine takmičilo se šesnaest reprezentacija, osim 1938. kada je Austrija pripojena Nemačkoj i ostavila jedno mesto prazno, te 1950. kada su se Škoti, Turci i Indijci povukli iz takmičenja i sveli turnir na trinaest ekipa, baš kao i na prvom prvenstvu (Indija se povukla jer njenim igračima nije bilo dozvoljeno da igraju bosonogi). Većina reprezentacija koja su učestvovale bila je iz Evrope i Južne Amerike, dok su reprezentacije iz Azije, Severne Amerike, Afrike i Okeanije imale sporedne uloge. Sve do 1982. godine reprezentacije koje nisu bile iz Evrope ili Južne Amerike, a prošle su prva kola turnira, bile su:

  • SAD 1930. godine u polufinalu;
  • Kuba 1938. godine u četvrtfinalu;
  • Severna Koreja 1966. godine u četvrtfinalu;
  • Meksiko 1970. godine u četvrtfinalu.

Godine 1982. godine izvršeno je priširenje na 24 ekipe u završnom turniru, da bi se na prvenstvu u Francuskoj 1998. izvršilo do danas konačno proširenje na 32 ekipe, otvorivši time više mesta za reprezentacije iz Afrike, Azije i Severne Amerike za nastup na završnome turniru. Jedini izuzetak je Okeanija, kojoj nikada nije bilo zagrantovano mesto na završnom turniru. Ekipe iz ove četiri regije ostvaruju veći uspeh na nekoliko zadnjih turnira, plasirajući se u završni deo koji se igra po kup sistemu. kao:

  • Meksiko 1986. godine u četvrtfinalu, 1994., 1998. i 2006. godine u osmini finala;
  • Maroko 1986. godine u četvrtfinalu;
  • Kamerun 1990. godine u četvrtfinalu;
  • Nigerija 1994. i 1998. godine u osmini finala;
  • Saudijska Arabija 1994. godine u osmini finala;
  • SAD 1994. godine u četvrtfinalu, 2002. godine u četvrtfinalu;
  • Južna Koreja 2002. godine završila na četvrtom mjestu;
  • Senegal 2002. u četvrtfinalu;
  • Japan 2002. u osmini finala;
  • Australija i Gana 2006. u osmini finala.

Ipak, evropske i južnoameričke reprezentacije su ostale dominantne nad reprezentacijama s ostalih kontinenata. Tako su na prvenstvu u Nemačkoj 2006. u četvrtfinalu igrale reprezentacije isključivo s ta dva kontinenta.

Za Prvenstvo u Nemačkoj 2006. 198 država se pokušalo kvalifikovati za završni turnir, dok će se rekordnih 204 reprezentacije, pokušati kvalifikovati na Prvenstvo 2010 u Južnoafričkoj Republici. [7]

Pehar[uredi]

Pehar svetskih prvenstava na poštanskoj markici u Nemačkoj

Od 1930. do 1970. pobedniku prvenstva dodeljivao se Pehar Žila Rimea, a to ime je dobio 1946. po FIFA-inom predsedniku Žilu Rumeu, osnivaču prvoga svetskoga prvenstva. Pre toga, trofej se zvao jednostavno Coupe du Monde. Na prvenstvu 1970. godine Brazil je osvojio naslov svetskih prvaka treći put, što mu je dalo pravo dodele Pehara u trajno vlasništvo. Pehar je ukraden 1983. godine i do danas niko nema informaciju gde se nalazi.[8]

Posle 1970. godine, FIFA koristi ime Pehar svetskih prvenstava u fudbalu (engl. 'FIFA World Cup Trophy'), a zatim otvara kokurs za dizajniranje novoga pehara. Među 53 predstavljena modela izabran je onaj Italijana Silvija Gaćanijaital. Silvio Gazzaniga. Pehar je visok 36 centimetara, izrađen je od 18-karatnoga zlata i teži 6.175 kilograma. Podloga se sastoji od dva sloja poludragog kamenja, dok su na donjem delu ugravirane godine održavanja prvenstava i njihovi pobednici od 1974. godine do danas. Danas se novi pehar ne dodeljuje savezima pobedničkih reprezentacija u trajno vlasništvo bez obzira na broj osvojenih prvenstava, nego pobednik čuva pehar do sledećeg takmičenja, a posle vraćanja trofeja dodjeljuje mu se samo replika obložena zlatom na koju ima pravo trajnog vlasništva. Argentina, Nemačka, Italija i Brazil osvajale su nove pehare dva puta, a Francuska jednom. Ovaj pehar dodeljivaće se sve do prvenstva 2038. godine kada će na dnu ponestati mesta za upisivanje novih pobednika.

Pregled dosadašnjih svetskih prvenstava[uredi]

Godina Domaćin Finale Utakmica za treće mesto
Pobednik Rezultat Drugo mesto Treće mesto Rezultat Četvrto mesto
1930
detalji.
Zastava Urugvaja Urugvaj Zastava Urugvaja Urugvaj 4 - 2 Zastava Argentine Argentina Zastava Sjedinjenih Američkih Država Sjedinjene Američke Države n/a[9] Zastava Jugoslavije Jugoslavija
1934
detalji.
Zastava Italije Kraljevina Italija
Zastava Italije Kraljevina Italija
2 - 1
produžeci

Zastava Čehoslovačke Čehoslovačka

Zastava Nemačke Nemačka
3 - 2
Zastava Austrije Austrija
1938
detalji.
Zastava Francuske Francuska
Zastava Italije Kraljevina Italija
4 - 2
Zastava Mađarske Mađarska

Zastava Brazila Brazil
4 - 2
Zastava Švedske Švedska
1942 ---- Nije održano(2)
1946 ---- Nije održano
1950
detalji.
Zastava Brazila Brazil
Zastava Urugvaja Urugvaj
2 - 1
Zastava Brazila Brazil

Zastava Švedske Švedska
3 - 1
Zastava Španije Španija
1954
detalji.
Zastava Švajcarske Švajcarska
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
3 - 2
Zastava Mađarske Mađarska

Zastava Austrije Austrija
3 - 1
Zastava Urugvaja Urugvaj
1958
detalji.
Zastava Švedske Švedska
Zastava Brazila Brazil
5 - 2
Zastava Švedske Švedska

Zastava Francuske Francuska
6 - 3
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
1962
detalji.
Zastava Čilea Čile
Zastava Brazila Brazil
3 - 1
Zastava Čehoslovačke Čehoslovačka

Zastava Čilea Čile
1 - 0
Zastava Jugoslavije Jugoslavija
1966
detalji.
Zastava Engleske Engleska
Zastava Engleske Engleska
4 - 2
produžeci

Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka

Zastava Portugalije Portugalija
2 - 1
Zastava Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika SSSR
1970
detalji.
Zastava Meksika Meksiko
Zastava Brazila Brazil
4 - 1
Zastava Italije Italija

Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
1 - 0
Zastava Urugvaja Urugvaj
1974
detalji.
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
2 - 1
Flag of the Netherlands Holandija

Zastava Poljske Poljska
1 - 0
Zastava Brazila Brazil
1978
detalji
Zastava Argentine Argentina
Zastava Argentine Argentina
3 - 1
produžeci

Flag of the Netherlands Holandija

Zastava Brazila Brazil
2 - 1
Zastava Italije Italija
1982
detalji.
Zastava Španije Španija
Zastava Italije Italija
3 - 1
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka

Zastava Poljske Poljska
3 - 2
Zastava Francuske Francuska
1986
detalji.
Zastava Meksika Meksiko
Zastava Argentine Argentina
3 - 2
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka

Zastava Francuske Francuska
4 - 2
produžeci

Zastava Belgije Belgija
1990
detalji.
Zastava Italije Italija
Zastava Zapadne Nemačke Zapadna Nemačka
1 - 0
Zastava Argentine Argentina

Zastava Italije Italija
2 - 1
Zastava Engleske Engleska
1994
detalji.
Zastava Sjedinjenih Američkih Država SAD
Zastava Brazila Brazil
0 - 0
(3 - 2) penali

Zastava Italije Italija

Zastava Švedske Švedska
4 - 0
Zastava Bugarske Bugarska
1998
detalji.
Zastava Francuske Francuska
Zastava Francuske Francuska
3 - 0
Zastava Brazila Brazil

Zastava Hrvatske Hrvatska
2 - 1
Flag of the Netherlands Holandija
2002
detalji.
Zastava Južne Koreje Južna Koreja
i Zastava Japana Japan

Zastava Brazila Brazil
2 - 0
Zastava Nemačke Nemačka

Zastava Turske Turska
3 - 2
Zastava Južne Koreje Južna Koreja
2006
detalji.
Zastava Nemačke Nemačka
Zastava Italije Italija
1 - 1
(5 - 3) penali

Zastava Francuske Francuska

Zastava Nemačke Nemačka
3 - 1
Zastava Portugalije Portugalija
2010
detalji.
Južnoafrička Republika Južna Afrika
Zastava Španije Španija
1 - 0 produžeci
Flag of the Netherlands Holandija

Zastava Nemačke Nemačka
3 - 2
Zastava Urugvaja Urugvaj
2014
detalji.
Zastava Brazila Brazil
2018
detalji.
Zastava Rusije Rusija
2022
detalji.
Zastava Katara Katar

Rezultati po državama[uredi]

Plasman Ekipa Pobednik Drugo mesto Treće mesto
3-4 (1950) [10]
1 Zastava Brazila Brazil 5
1958, 1962, 1970, 1994, 2002
2
1950, 1998
2
1938, 1978
2 Zastava Italije Italija 4
1934, 1938, 1982, 2006
2
1970, 1994
1
1990
3 Zastava Nemačke Nemačka 3
1954, 1974, 1990
4
1966, 1982, 1986, 2002
3
1934, 1970, 2006
4 Zastava Argentine Argentina 2
1978, 1986
2
1930, 1990
 
5 Zastava Urugvaja Urugvaj 2
1930, 1950
   
6 Zastava Francuske Francuska 1
1998
1
2006
2
1958, 1986
7 Zastava Španije Španija 1
2010
  1
1950
8 Zastava Engleske Engleska 1
1966
   
9 Flag of the Netherlands Holandija   3
1974, 1978, 2010
 
10 Zastava Mađarske Mađarska   2
1938, 1954
 
11 Zastava Čehoslovačke Čehoslovačka   2
1934, 1962
 
12 Zastava Švedske Švedska   1
1958
2
1950, 1994
13 Zastava Poljske Poljska     2
1974, 1982
14 Zastava Austrije Austrija     1
1954
15 Zastava Hrvatske Hrvatska     1
1998
16 Zastava Čilea Čile     1
1962
17 Zastava Portugalije Portugalija     1
1966
18 Zastava Turske Turska     1
2002
  1. ^ Prva utakmica Fudbalske reprezentacije Engleske, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  2. ^ Kako je sve to počelo – FIFA-ina službena stranica, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  3. ^ 'Prvo svjetsko prvenstvo u fudbalu' - Sir Thomas Lipton Trophy.
  4. ^ Sedme Olimpijske Igre, Antwerp 1920., Pristupljeno 25. 4. 2013.
  5. ^ Uvod u svetska fudbalska prvenstva – BBC-ova službena stranica, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  6. ^ Škotska i Svetsko prvenstvo u fudbalu 1950. godine – BBC-ova službena stranica, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  7. ^ Rekordne 204 reprezentacije u kvalifikacijama za SP 2010. u JAR-u – FIFA-ina službena stranica, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  8. ^ Pehar Žila Rimea – Službena stranica FIFA-e, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  9. ^ Na Svetskom prvenstvu u fudbalu 1930. nije igrana utakmica za treće mesto, ali FIFA danas priznaje SAD za trećeplasiranu reprezentaciju računajući odnos pobeda i poraza u toku turnira i gol razliku.
  10. ^ Na Svetskom prvenstvu u fudbalu 1950. nije igrano polufinale i finale, već su 4 ekipe igrale u finlanoj grupi po liga sistemu.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :