Svilajnac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Svilajnac

Trg Mare Resavkinje
Trg Mare Resavkinje

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Upravni okrug Pomoravski
Opština Svilajnac
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 9198
Položaj
Koordinate 44°13′28″N 21°11′30″E / 44.224333, 21.191666
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Svilajnac na mapi Srbije
{{{alt}}}
Svilajnac
Svilajnac na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 35210

35211

Pozivni broj 035
Registarska oznaka SV


Koordinate: 44° 13′ 28" SGŠ, 21° 11′ 30" IGD

Svilajnac je gradsko naselje u Srbiji u opštini Svilajnac u Pomoravskom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 9198 stanovnika (prema popisu iz 2002. bilo je 9395 stanovnika, a prema onom iz 1991. bilo je 9622). U opštini Svilajnac ima 22 naselja (jedan grad i dvadeset jedno selo).

Istorija[uredi]

Plodna područja Velike Morave i Resave bila su naseljena još u najdavnijim vremnima. Na rim prostorima živeli su prvo Tračani, koje su pokorili Rimljani i osnovali svoju provinciju Gornju Meziju. Sloveni rano naseljavaju Resavu, gde su poznati kao Braničevci i Moravci. Za Resavu je posebno važan period od Srpske despotovine, kada je ovaj kraj doživeo zavidan ekonomski i kulturni prosperitet.

Prvi pisani istorijski spomnici o resavskim selima potiču iz 15. veka. Svilajnac se prvi put spominje 1467. godine, kao selo „Svilajnac sa 30 kuća“. Smatra se da je selo dobilo ime Svilajnac zbog toga što su se njegovi žitelji bavili uzgojem svilenih buba i proizvodili svilu. Po dokumentima iz 1718. godine, Svilajnac ima svega 12 domova, a 1733. godine selo u resavskoj prohiji ima 28 domova. Godine 1930. zapisano je da je Svilajnac varoš na reci Resavi i da se varoš deli na: Čaršiju, Bojaču, Vlaovačku malu, Donji kraj, Zapis i Cigansku malu. Svilajnac u tom trenutku ima 1187 kuća sa 5356 osoba.

Svilajnac je oduvek bio poznati trgovački i zanatski grad. Danas je to opštinski centar u plodnoj resavskoj i moravskoj dolini. Kao značajan industrijski centar Srbije zadržao je duh starih vremena i uz razvoj zanatsva i trgovine u gradu su nikli mongobrojni ugostiteljski objekti. I danas se ugostiteljski objekti uređuju i prilagođavaju klijenteli.

Geografija[uredi]

Most preko Velike Morave kod Svilajnca

Svilajnac se nalazi na oko 100 kilometara od Beograda u smeru jug-istok, na obalama Velike Morave i Resave. Grad ima 9.395, a cela opština oko 25.511 stanovnika.

Svilajnac se nalazi na 103 metara nadmorske visine, na koordinatama 44º19'10 i 44°03'20 severne geografske širine i 21º08' i 21º25 istočne geografske dužine.

Opština Svilajnac je prirodno - geografski kombinacija ravničarskog i brežuljastog reljefa, sa umerenom klimom i plodnim zemljištem, što je dobra osnova za najvažniju delatnost Donje Resave - poljoprivreda. Nalazi se na mestu gde dolina Resave srasta sa dolinom Velike Morave. Naselje Svilajnac, kao centar istoimene opštine sa 22 naselja i površinom od 32.640 hektara, nalazi se u Istočnoj Srbiji u široj zoni ravničarskog dela velikomoravske doline, koja predstavlja okosnicu prostornog razvoja republike, dugoročno posmatrano. Sa druge strane, na oko 4 km nizvodno od Svilajnca u Veliku Moravu se uliva reka Resava, koja protiče kroz grad i svojom dolinom otvara - širi nizijski deo oslonjen na moravsku niziju, po čemu se čitava nizija naziva Resava.

Privreda[uredi]

Vekovima su trgovina i poljoprivreda glavne delatnosti, pa i danas. Međutim počevši od 2008. oživljava se i industrija grada.

Tradicija poljoprivrede je nastavljena i proširena, a od sredine 2010. Svilajnac je nacionalni centar za organizaciju proizvodnje organske hrane u oblasti stočarstva. U jednoj od tri industrijske zone opštine posluju dva velika, međunarodna i izvozno orijentisana, proizvođača i prerađivača povrća:

  1. Tri Stan freš prodjus (Tri Stan Fresh Produce)[1], čiji su kapaciteti 7 miliona tegli kornišona i cvekle godišnje
  2. Grin onli (Green Only)[2], koji proizvodi začinsko bilje (luk vlašac, mentu, targon, rukolu, peršun, mirođiju i kasuljicu) za tržište Evropske unije.

Sa početkom 2011. u Svilajncu svoju proizvodnju rasvetnih tela započinje i svetski gigant Panasonik (Panasonic)[3]

U toku je realizacija većeg broja investicija u privredi.

Kultura[uredi]

Pomoravlje je relativno bogato spomenicima srednjovekovne kulture, jer je to bila pozornica vaznih istorijskih zbivanja. U trećoj četvrtini 13. veka, pod udarcima Turaka, ekonomski, politički i kulturni centar pomera se na sever u oblasti Zapadne i Velike Morave. Udaljeni od izvornih oblasti Raške i makedonske škole, odnosno srpsko-vizantijske škole, moravski neimari stvaraju nove arhitektonske kombinacije u kojima koriste tekovine svojih prethodnika, ali ih u isto vreme osvežavaju novim elementima istočnjackog porekla. Tako nastaje nova arhitektonska škola pod imenom moravska škola. U neposrednoj blizini Svilajnca nalazi se značajna škola-manastir Manasija. Ostali manje poznati manastiri su Tomić, Zlatenac i Miljkov manastir.

Pozorište[uredi]

Zgrada centra za kulturu je podignuta 1924. godine za Sokolsko društvo „Dušan Silni“. U istoj zgradi je 1964. osnovan Radnički univerzitet „Dragoš Ilić“, iz koga je devedesetih godina proizišao sadašnji Centar za kulturu Svilajnac.

Glavna manifestacija Centra za kulturu su „Sinđelićevi dani“, koja se organizuje krajem maja u spomen resavskog vojvode Stevana Sinđelića i njegovih saboraca tragično stradalih na Čegru.

Pozorišni amterizam u Svilajncu ima dugu tradiciju i vezuje se sa osnivanje Čitaonice omladine resavske 1868. Danas je naše gradsko pozorište jedno od boljih amaterskih pozorišta u Srbiji, što potvrđuje i činjenica da je četiri godine prolazilo regionalnu selekciju i plasiralo se na republički festival u Kuli. Osvajanjem prve nagrade na ovom festivalu 2006. godine, svilajnačko pozorište prošlo je u viši rang takmičenja na Međunarodnom festivalu amaterskih pozorišta u Trebinju, gde su glumci pojedinačno osvojili četiri „Zlatne maske“.

Kulturno-umetničko društvo «Sinđelić» nastalo iz pevačkog društva „Poklič“ koje je osnovano 1869. godine. Od 1945. godine radi pod nazivom „Miloje Živanović“, a od 1996. menja ime u KUD „Sinđelić“.

„Sinđelić“ broji oko 150 članova i sastoji se od dečjeg, pripremnog i izvođačkog ansambla.

Nakon višedecenijskog zanemarivanja i propadanja, velikim zalaganjem lokalne samouprave, 2011. kreću radovi na rekonstrukciji ovog objekta.

Biblioteka[uredi]

Poznati rođeni u Svilajncu[uredi]

Znamenitosti[uredi]

Obrazovanje[uredi]

Počeci prosvetiteljskog rada u Svilajncu vezani su za prve decenije 19. veka. Svilajnac još u Karađorđevo vreme dobija Malu školu (osnovnu), mada prvi zvanični podaci govore da se o školstvu u Svilajncu može govoriti tek od 1818, kada knez Miloš šalje prvog učitelja.

Brz ekonomski razvoj doprineo je proglašenju Svilajnca za varošicu 1846. godine. Svilajnčani su shvatili koliki je značaj kulturno-prosvetiteljskog rada pa se 1857. god otvara Škola za žensku decu. Na Cveti 1860. godine otvorena je i Nedeljna škola, koju su pohađali kalfe i šegrti.

Značajan datum je i otvaranje Čitaonice omladine resavske, 3. aprila 1868. godine. Tu je nikla ideja da se otvori Gimnazija u Svilajncu. Posle mnogo truda, Svilajnčani dobijaju Gimnaziju.

U periodu od 1960. do 1964. Gimnazija je radila kao istureno odeljenje Gimnazije u Jagodini. Godine 1977. Gimnazija i Škola za KV radnike se integrišu u OUR „Dragoš“, a 1987. godine formiran je Obrazovni centar usmerenog obrazovanja i vaspitanja „Laza Stojanović“.

Od Obrazovnog centra 1. aprila 1987. formirane su dve samostalne škole – Poljoprivredna škola i škola „Laza Stojanović“. Od 1990. Gimnazija u Svilajncu vodi se kao istureno odeljenje Gimnazije u Ćupriji, a u okviru Mašinske škole. Danas je gimnazija deo Srednje škole „Svilajnac“ u Svilajncu.

2010. godine u Svilajncu je počeo sa radom Fakultet ekološke poljoprivrede Univerziteta Edukons. Nastao je strateškim partnerstvom Univerziteta Edukons, Poljoprivredno-veterinarske škole sa domom učenika Svilajnac i opštine Svilajnac. Cilj osnivanja fakulteta je stvaranje stručnog kadra u regionu koji će se baviti proizvodnjom zdravstveno bezbedne hrane.

Visoke i više škole:

  • Visoka poslovna škola strukovnih studija Čačak
  • Fakultet ekološke poljoprivrede Edukons

Srednje škole u Svilajncu:

  • Poljoprivredno-veterinarska škola sa domom učenika „Svilajnac”
  • Gimnazija Svilajnac
  • Srednja škola Svilajnac

Osnovne škole u Svilajncu:

  • OŠ Jovan Jovanović Zmaj Svilajnac

Ostale osnovne škole u opštini Svilajnac:

  • OŠ Vožd Karađorđe Kušiljevo
  • OŠ Branko Radičević Sedlare
  • OŠ Stevan Sinđelić Vojska

Demografija[uredi]

U naselju Svilajnac živi 7431 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,5 godina (38,3 kod muškaraca i 40,6 kod žena). U naselju ima 3141 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,99.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).

Etnički sastav prema popisu iz 2002.[4]
Srbi
  
8.930 95,05%
Romi
  
182 1,93%
Crnogorci
  
31 0,32%
Hrvati
  
29 0,30%
Makedonci
  
22 0,23%
Jugosloveni
  
14 0,14%
Rumuni
  
9 0,09%
Vlasi
  
5 0,05%
Slovenci
  
4 0,04%
Bugari
  
3 0,03%
Muslimani
  
2 0,02%
Ukrajinci
  
1 0,01%
Mađari
  
1 0,01%
Albanci
  
1 0,01%
nepoznato
  
95 1,01%
Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 5046 [5]
1953. 5049
1961. 5895
1971. 7762
1981. 9340
1991. 9622 8568
2002. 10497 9395
2011. 9198


Reference[uredi]

  1. ^ http://www.poljopartner.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=4949
  2. ^ http://www.poljopartner.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=3839
  3. ^ Blic Online | „Panasonik“ u Svilajncu počeo probnu proizvodnju, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  4. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  5. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  6. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :