Seča knezova

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Postavka Seča knezova u muzeju „Muselimov konak“ u Valjevu, zgradi u kojoj su bili zatočeni Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin

Seča knezova je pogubljenje srpskih narodnih glavara 1804. godine koje su sprovele dahije. Ona je bila neposredni povod za izbijanje Prvog srpskog ustanka.

Pozadina[uredi]

Pogubljene srpske vođe.

Nakon povratka janjičara u Smederevski sandžak, njihove vođe dahije su ubile Hadži Mustafa-pašu i preuzele vlast. Njih četvorica: Aganlija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed-aga Fočić su podelila pašaluk na četiri dela i uvela diktaturu. Dahije su ukinule povlastice koje je sultan Selim III dao Srbima 1793. i 1794. godine, sami ubirali poreze i druge dažbine, sudili i presuđivali po svojoj volji.

Stanje u pašaluku stvoreno janjičarskim terorom je uticalo je ujedinjenje svih srpskih društvenih snaga (seljačke mase, starešinski i trgovački sloj) da se dignu na ustanak. U Zemunu se okupio veliki broj Mustafa-pašinih prijatelja, Srba i Turaka, među kojima je najaktivniji bio Petar Ičko, a na turskoj strani najviše se isticao nekadašnji pašin blagajnik Hasan-beg, na čijoj je strani bio i priličan broj spahija, koji su bili ugroženi od dahija. Oni su već u leto 1802. godine pokušali da organizuju neki veći pokret u pašaluku, ali su zbog prerane akcije oko Požarevca i ispod Avale, pretrpeli neuspeh. Nakon ovog poraza, pritisak koji su dahije vršile na spahije bio je sve veći. Pobunjenici su već tada uputili pismo Carigradu u kojem traže pomoć sultana Selima III.

Početkom 1803. godine sastalo se 12 knezova valjevske nahije, među kojima su se naročito isticali Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin. Na ovom sastanku odlučeno ja da se za 8 meseci podigne ustanak. Neke starešine iz Šumadije su se takođe sastale i donele sličnu odluku. Krajem iste godine Aleksa Nenadović je uputio jedno pismo austrijskom komandantu u Zemunu majoru Mitezeru, u kojem je konstatovano da su Srbi posvađali dahije i da će najverovatnije doći do oružanog sukoba između njih.

Seča knezova[uredi]

Grob Ilije Birčanina, srpskog kneza posečenog tokom Seče knezova

Sasvim slučajno ovo pismo je palo u ruke dahijama, koji su tek tada uvideli kakve je situacija u Beogradskom pašaluku. Bojeći se i austrijske intervencije u mogućem ustanku, dahije su organizovale pogubljenja starešina, 4. februara 1804. godine, u kojoj je pobijena većina istaknutijih Srba trgovaca, knezova, sveštenika, naročito onih koji su se istakli u borbi protiv janjičara i u Kočinoj krajini.

Narodna epika je bila vrlo razvijena u doba Prvog srpskog ustanka i propratila je sve značajnije događaje iz ustaničkih borbi. Filip Višnjić u svojoj pesmi Početak bune protiv dahija.

beleži ovaj događaj stihovima:

Vikicitati

„Poći ćemo iz našega grada
Kroz našije sedamn'est nahija,
Isjeć' ćemo sve Srpske knezove,
Sve knezove, Srpske poglavice,;
I kmetove, što su za potrebe,
I popove Srpske učitelje,
Samo ludu đecu ostaviti,
Ludu đecu od sedam godina,
Pak će ona prava biti raja,

I dobro će Turke poslužiti.“
({{{2}}})

Oni koje su Turci ubili tokom seče knezova su [1]:

Ujedno su i Mula Jusuf u gročanskoj nahiji, Kučuk Alija u Pomoravlju, a Mehmed-aga Fočić u zapadnoj Srbiji vršili pokolje. Pobijeno je više od stotinu viđenijih Srba.

Oni koji su Dahije hteli ubiti tokom seče knezova ali su se na vreme sklonili od potere [1], su:

Posledice[uredi]

Ovaj čin nije smirio Srbe, već ih je samo još više razljutio. Na Saboru u Orašcu 14. februara 1804. donesena je odluka da se podigne buna na dahije. Za vođu bune je izabran Đorđe Petrović - Karađorđe.

Dahije je u noći između 5. i 6. avgusta na ostrvu Ada Kale na Dunavu pogubio Milenko Stojković.

Pogubljenje knezova Alekse i Ilije dokumentovao je prota Mateja Nenadović u čuvenim Memoarima ("odvedeni su oko 80 fati niže ćuprije na poljicu do Kolubare"), a opevao slepi guslar Filip Višnjić u pesmi Početak bune protiv dahija.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b Spisak urađen prema tekstu Vuka Karadžića Prva godina Srpskoga vojevanja na daije u Danici za 1828, članku Topola: Seča knezova i pesmi Filipa Višnjića Početak bune protiv dahija. Spisak treba dopunjavati kako se kad dođe do podataka.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]