Skoplje

Skoplje (makedonski: Skopje) je glavni grad Makedonije. Ima 506.926 stanovnika (2002.) i leži na reci Vardar. Skoplje je politički, ekonomski i kulturni centar Makedonije i glavni centar metaloprerađivačke, hemijske, drvne, tekstilne, kožne i štamparske industrije. Industrijski razvoj je praćen intenzivnim razvojem unutrašnje i spoljne trgovine i bankarstva, kao i aktivnosti na poljima kulture i sporta.

[uredi] Geografija

Skoplje se nalazi na 21° 26' istočne i 42° severne geografske širine. Nadmorska visina u centru grada iznosi 240 m. Prostire se na 1818 km² a samo gradsko područje zahvata 225km². Klimu Skoplja karakteriše srednja godišnja temperatura oko 12.4 C°. Leta su duga, suva i vrela a zime hladne sa mnogo maglovitih dana.

[uredi] Istorija

Mustafa pašina džamija u Skoplju

Skoplje nije bilo poznato u doba antičke Grčke, i izgleda da su ga osnovali Dardanci u 3. veku pne. U vreme Rimskog Carstva na ovoj lokaciji je bio grad pod imenom Skupi, ali je uništen u zemljotresu 518. U srednjem veku su se na vlasti u Skoplju često smenjivali Vizantija i Bugarska, sve dok ga nisu osvojili Srbi u kasnom XIII veku. Turci su ga osvojili 1392. i na turskom mu je ime bilo Üsküb ili Uskup za vreme petstogodišnje otomanske vladavine.

Skoplje je u tursko doba bilo glavni grad Kosovskog vilajeta (okruga). Turski pisac Dildžer Zede je posedio grad u 17. veku, i napisao: „Dugo sam putovao preko te zemlje Rumelije, i video sam dosta lepih gradova i bio sam zapanjen Alahovim blagoslovima, ali nijedan me nije impresionirao i obradovao toliko kao nebeski grad Skoplje kroz koji protiče reka Vardar“. 1689, grad je zapalio austrijski general Pikolomini.

1905. Skoplje je imalo oko 32.000 stanovnika, mešavinu Srba, Bugara, Turaka, Albanaca i Cigana. Ovde je bilo sedište arhiepiskopa Grčke Pravoslavne Crkve, arhiepiskopa katoličkih Albanaca, i bugarskog episkopa. 1910. Agnes Gonxha Bojaxhiu, poznatija kao Majka Tereza, je rođena u Skoplju u katoličkoj albanskoj porodici.

Srbi su tokom Prvog balkanskog rata, 1912. oslobodili Skoplje iz turskog ropstva. Grad je postao deo Srbije, koja se utopila u Kraljevinu SHS 1918. Kraljevine Jugoslavije 1929. Bilo je pod bugarskom okupacijom tokom oba svetska rata, a 1945. je postalo glavni grad Makedonije, republike članice Jugoslovenske federacije. 1963. Skoplje je pogodio snažan zemljotres, i brojni kulturni spomenici su ozbiljno oštećeni.

Kameni most u Skoplju

Tvrđava Kale

Za vreme Jugoslavije, Skoplje je brzo raslo, i postalo je glavni industrijski centar južnobalkanskog regiona. 1991. se raspala Jugoslovenska federacija, i Skoplje je postalo glavni grad nezavisne Republike Makedonije. Grčka se protivila korišćenju imena Makedonija(vidi:Makedonsko pitanje) od strane novoformirane države i nametnula je ekonomsku blokadu, koja je žestoko naškodila ekonomiji Skoplja, jer je zatvorila pristup moru preko Soluna. Blokada je skinuta 1995. nakon dogovora između Grčke i Makedonije. Mnogi Grci i dalje ovu državu nazivaju "Republikom Skoplje" a njene stanovnike "Skopljacima" (Skopiani na grčki).

[uredi] Turističke lokacije

Kameni most na reci Vardar koji je simbol grada izgrađen u 15. veku. Predstavlja vezu starog i novog dela Skoplja.
Tvrđava Kale
Stara turska čaršija
Mustafa pašina džamija - jedan od najlepših islamskih spomenika u Skoplju, izgrađena je 1492. godine.

[uredi] Značajne ličnosti rođene u Skolju

Majka Tereza (Agneza Bojadžiu) - poznata humanistkinja, dobitnica Nobelove nagrade za mir 1979.
Milčo Mančevski - poznati režiser

[uredi] Skopski zemljotresi

Prvi put grad pogađa zemljotres 28. aprila 518. godine.
1555. godine grad ponovo pogađa razorni zemljotres ali on ubrzo biva obnovljen i postaje glavno vojno uporište turske vojske. U 16. veku i 17. veku Skoplje postaje najveći i najbogatiji grad u evropskom delu Osmanlijskog carstva.
26. juna 1963. grad pogađa zemljotres od 9 stepeni merkalijeve skale. U tom zemljotresu život je izgubilo 1 070 ljudi a povređenih je bilo negde oko 4 000. Oko 90 posto građevina bilo je porušeno a 20 000 ljudi ostalo je bez krova nad glavom.