Skoplje

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Skoplje
Landmarks of Skopje.JPG
Oficijalna zastava Skoplje
Zastava
Oficijalni grb Skoplje
Grb
Lokacija
Lokacija Skoplje

Koordinate : Erioll world.svg 42°0′0"N, 21°25′59"E
Vremenska zona : (CET (UTC+1 )
- leto : Letnje vreme (CEST (UTC+2)

Opšti podaci
Ime Skoplje
Poštanski kod 1.000
Pozivni broj (+389) 02
Sveci zaštitnici Sv. Bogorodica
Oficijalna stranica skopje.gov.mk
Istorija
Stara imena Skupi
Uprava
Država
Flag of Macedonia.svg Republika Makedonija
Broj opština 10
Gradonačelnik Koce Trajanovski
Geografija
Površina 571,46 km²
Nadmorska visina 240 m
Stanovništvo
Broj stanovnika 515.419[1]
Gustina 901,5 st./km² (2002.)

Skoplje (mk. Скопје, alb. Shkupi, tur. Üsküp) je najveći i glavni grad Republike Makedonije, u kome živi gotovo četvrtina njenog stanovništva.

Skoplje ima veoma značajan geografski položaj, leži na obalama Vardara niže njegovih stava s Treskom i Lepencem, u sjeverozapadnom kraju polodnog i prostranog Skopskog polja, a ima bogato zaleđe i u okolnim oblastima, nalazi se u središnjoj oblasti i u samom jezgru Balkanskog poluostrva na glavnoj transbalkanskoj, moravsko-vardarskoj saobraćajnoj arteriji, s kojom se tu ukrštaju i druge uzdužne i poprečne komunikacije.

Stoga je Skoplju od prirode određena uloga velikog kulturnog, privrednog i političkog središta.[2]

Skoplje ima veliki značaj za srpsku zajednicu u Republici Makedoniji (oko 1/3 ukupnog broja Srba u Republici Makedoniji). Srbi čine manjinu u gradu, koja je po stepenu obrazovanja i gradskom životu mnogo bitnije spram udela u gradskom stanovništvu.

Položaj grada[uredi]

Skoplje se nalazi na 21° 26' istočne i 42° severne geografske širine, u središnjem delu Balkanskog poluostrva. U odnosu na Skoplje se okolni važni gradovi se nalaze na razdaljini od:

  • Beograd - 430 kilometara severno,
  • Sofija - 220 kilometara severoistočno,
  • Atina - 700 kilometara južno,
  • Tirana - 310 kilometara jugozapadno,
  • Niš - 210 kilometara severno,
  • Solun - 230 kilometara južno.

U okviru Republike Makedonije Skoplje se nalazi u severnom delu.

Ime[uredi]

Skoplje je tokom svog postojanja, zavisno od okolnosti bilo nazivano više imenima. Antičko ime ovog grada je Skupi (latinski: Scupi). Na različitim jezicima, Skoplje se drugačije izgovara. Evo nekih konkretnih primera:

U vizantijskim dokumentima ime grada je zabeleženo kao Skopija, a Sloveni su ga nazvali i kao Skopie, Skopje, Skoplje. Tokom vladavine cara Samuila, Skoplje postaje deo Samuilovog carstva. Kasnije, grad dolazi pod vlast Vizantije, Bugarske i Srbije, a 19. januara 1392. godine ovaj grad zauzimaju Osmanlije i daju mu ime Uskup (Üsküp).

Istorija[uredi]

Skoplje nije bilo poznato u doba antičke Grčke, i izgleda da su ga osnovali Dardanci u 3. veku p. n. e. U vreme Rimskog carstva na ovoj lokaciji je bio grad pod imenom Skupi (poreklo današnjeg naziva), ali je grad uništen u zemljotresu 518. godine.

U srednjem veku su se na vlasti u Skoplju često smenjivali Vizantija i Bugarska, sve dok ga nisu osvojili Srbi u kasnom XIII vek. Od 1282. godine grad je bio deo Srpskog carstva, a od 1346. do 1392. godine prestonica. U njemu je krunisan kralj Dušan za cara 6. aprila 1346. godine u prisustvu srpskog patrijarha Joanikija. Turci su ga osvojili 1392. godine i dali mu naziv na turskom, Üsküb ili Uskup, za vreme petstogodišnje otomanske vladavine.

Skoplje je u tursko doba bilo glavni grad Kosovskog vilajeta (okruga). Turski pisac Dildžer Zede je posetio grad u 17. veku, i napisao: „Dugo sam putovao preko te zemlje Rumelije i video sam dosta lepih gradova i bio sam zapanjen Alahovim blagoslovima, ali nijedan me nije nadahnuo i obradovao toliko kao nebeski grad Skoplje kroz koji protiče reka Vardar“. 1689, grad je zapalio austrijski general Pikolomini.

Skoplje je 1905. godine imalo oko 32.000 stanovnika, mešavinu Srba, Bugara, Turaka, Albanaca i Cigana. Ovde je bilo sedište arhiepiskopa Grčke pravoslavne crkve, arhiepiskopa katoličkih Albanaca i bugarskog episkopa. 1910. Agnes Gonxha Bojaxhiu, poznatija kao Majka Tereza, je rođena u Skoplju u rimokatoličkoj albanskoj porodici.

Savremen izgled centra Skoplja, 1930-ih, sedišta Vardarske banovine.

Srbi su tokom Prvog balkanskog rata, 1912. oslobodili Skoplje od turskog ropstva. Grad je postao deo Srbije, koja se utopila u Kraljevinu SHS 1918. godine, a potom u Kraljevinu Jugoslaviju 1929. Između svetskih ratova u gradu je srpska uprava podigla mnogo novih zdanja i aleja i da je grad u središnjem delu dobio „evropske crte“. Ovome je posebno doprineo gradonačelnik Skoplja, arhitekta Josif Mihajlović (1887—1941), koji je bio na mestu gradonačelnika od 1929. do 1936. i od 1939. do smrti 1941. godine.[3]

Skoplje je pod bugarskom okupacijom tokom oba svetska rata, a 1945. je postalo glavni grad Makedonije, republike članice Jugoslovenske federacije. 1963. Skoplje je pogodio snažan zemljotres, u kom su stradali ili bili oštećeni brojni kulturni spomenici.

Za vreme Jugoslavije, Skoplje je brzo raslo i postalo je važno središte tadašnje države. 1991. godine, sa raspadom Jugoslavije, Skoplje je postalo glavni grad nezavisne Republike Makedonije. Grčka se protivila korišćenju imena Makedonija (vidi:Makedonsko pitanje) od strane novoosnovane države i nametnula je ekonomsku blokadu i zatvorila pristup moru preko solunske luke, koja je žestoko naškodila privredi Skoplja. Blokada je skinuta 1995. nakon dogovora između Grčke i Makedonije. Mnogi Grci i dalje ovu državu nazivaju „Republikom Skoplje“ a njene stanovnike „Skopljacima“ (Skopiani na grčkom).

Prirodni uslovi[uredi]

Reljef[uredi]

Skoplje je položeno u istoimenoj Skopskoj kotlini. Data oblast je poznata i kao Skopsko polje, kao sinonim za dobro obrađeno, poljoprivredno područje. Skopska kotlina je sa severa zatvorena Skopskom crnom gorom, a sa juga planina Vodno. Nadmorska visina u njegovom jezgru iznosi 240 metara, ali se obodni kvartovi nalazi i na preko 400 metara. Grad se prostire se na 1818 km² a samo izgrađeno gradsko područje zahvata 225km².

Skopski zemljotresi: Skoplje je položeno na izrazito trusnom području i grad ima dugu istoriju zemljotresa:

  • Prvi put grad pogađa zemljotres 28. aprila 518. godine.
  • 1555. godine grad ponovo pogađa razorni zemljotres ali on ubrzo biva obnovljen i postaje glavno vojno uporište turske vojske. U 16. veku i 17. veku Skoplje postaje najveći i najbogatiji grad u evropskom delu Osmanskog carstva.
  • 26. jula 1963. grad pogađa zemljotres od 9 stepeni merkalijeve skale.

Klima[uredi]

Klima u gradu je umereno kontinentalna sa znatnim uticajem obližnjeg Egeja. Klimu Skoplja odlikuje srednja godišnja temperatura oko 12,4 °C. Leta su duga, suva i vrela, a zime hladne i sa mnogo maglovitih dana.

Klima Skoplja
Pokazatelj Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec Godišnje
Srednji maksimum, °C 4,0 8,4 13,6 18,6 23,9 27,4 29,8 30,0 26,1 19,5 11,2 5,3 18,2
Srednji minimum, °C −3,6 −1,3 1,9 5,4 10,0 13,0 14,8 14,6 11,4 6,3 1,4 −2,2 6,0
Količina padavina, mm 36 36 40 40 60 46 34 27 36 42 56 51 504
Izvor: worldweather.org

Vode[uredi]

Reka Vardar u Skoplju

Kroz Skoplje protiče reka Vardar srednjim dlom svog toka. Protok Vardara u Skoplju je skoro isti kao i na njegovoj delti kod Soluna. Dolina Vardara je ravna i podložna poplavama, pa njena neposredna okolina nije mnogo razvijena. U Skoplju Vardar pravi nekoliko većih meandra, a preko njega prelazi nekoliko mostova. U Vardar se kod Skoplja uliva nekoliko reka. Najduža od njih je Treska, duga oko 130 km. Druge reke su Lepenac, Pčinja, Kadina reka, Markova reka i Pateška, koje su sve kraće od 70 km.[1]

Skoplje ima u svojoj blizini dva veštaška jezera, Matku i Tresku, u koje se uliva istoimena reka i nalaze se na samo nekoliko kilometara od centra grada.

Stanovništvo[uredi]

Pogled na grad sa planine Vodno

Prema podacima iz 2010. godine grad Skoplje ima oko 515 hiljada stanovnika, dok sa okolinom ima oko 680 hiljada (oko 30% stanovništva Makedonije). Ovo je gotovo 15 puta više nego početkom 20. veka, a broj stanovništva se i dalje povećava zahvaljujući doseljavanju stanovništva iz svih delova države i pozitivnom demografskom rastu.

Etnički sastav: Skoplje tradicionalno ima veoma šarolik etnički sastav. Po poslednjem popisu iz 2002. godine većinsko stanovništvo su etnički Makedonci (66,75%), a značajne manjine su Albanci (20,49%), Romi (4,63%), Srbi (2,28%), Turci (1,70%) i Bošnjaci (1,50%). Dve gradske opštine (Čair i Saraj) imaju albansku većinu, a jedna romsku (Šuto Orizari).

Upravna podela grada[uredi]

Kao i mnogi drugi veliki gradovi i Skoplje je podeljeno na više gradskih opština. Današnja podela sadrži 10 gradskih opština:

Gradske opštine Velikog Skoplja - 1-Centar, 2-Gazi Baba, 3-Aerodrom, 4-Čair, 5-Kisela Voda, 6-Butel, 7-Šuto Orizari, 8-Karpoš, 9-Đorče Petrov, 10-Saraj
Redni Broj Opština Površina Broj stanovnika
1. Centar 7,52 km² 45.412
2. Gazi Baba 110,86 km² 72.617
3. Aerodrom 21,85 km² 72.009
4. Čair 3,52 km² 64.773
5. Kisela Voda 34,24 km² 57.236
6. Butel 54,79 km² 36.154
7. Šuto Orizari 7,48 km² 22.017
8. Karpoš 35,21 km² 59.666
9. Đorče Petrov 66,93 km² 41.634
10. Saraj 229,06 km² 35.408
Ukupno Veliko Skoplje 571,46 km² 515.419

Privreda[uredi]

U skladu sa veličinom i važnosti za državu, Skoplje je i glavno sedište makedonske industrije (metaloprerađivačka, hemijska, drvna, tekstilna, kožna i štamparska). Industrijski razvoj je praćen intenzivnim razvojem unutrašnje i spoljne trgovine i bankarstva, kao i aktivnosti na poljima kulture i sporta.

Transport[uredi]

Uloga Skoplja kao glavnog transportnog centra jugoistočne Evrope je porasla od 1990-ih godina. Grad se nalazi na raskrsnici dve velike evropske saobraćajne koride - Koridor VIII (istok-zapad) i Koridor X (sever-jug). Ovaj značajan položaj grada je poboljšan izgradnjom novih auto-puteva na dve transferzale, nove obilaznice, au toku je i proširenje i modernizacija aerodroma Aleksandar Veliki.[4]

Aerodromi[uredi]

Skopljov jedini međunarodni aerodrom Aleksandar Veliki nalazi se u opštini Petrovec, udaljenoj 22 km istočno od grada. Aerodrom je dat pod koncesiju turske TAV kompanije, sa kojom je ugovoreno da uloži €200  miliona da proširi i renovira obe strane Skoplja i ohridskog aerodroma, kao i za izgradnju novog kargo aerodroma u Štipu. Skoplje je povezano vazdušnom linijom svake godine sa Beogradom, Amsterdamom, Berlinom, Budimpeštom, Bursom, Briselom, Diseldorfom, Hamburgom, Istanbulom, Ljubljanom, Londonom, Podgoricom, Pragom, Rimom, Sofijom, Bečom, Zagrebom i Cirihom. [4]

Znamenitosti grada[uredi]

Skoplje - kolaž znamenitosti

Poznate ličnosti[uredi]

Zbratimljeni gradovi[uredi]

Skoplje je zbratimljen grad sa sledećim gradovima[6]:

Zbirka slika[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b Oficijalni portal grada Skoplja, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  2. ^ Narodna enciklopedija, 1925 g. - knjiga 4. - stranica 126.
  3. ^ Zaboravili na tvorca modernog Skoplja („Večernje novosti“, 9. novembar 2013)
  4. ^ a b TAV Macedonia. „Дестинације“. Скопље, Аеродром Македонија. 
  5. ^ „Archaeological site Tauresium“ (на Macedonian and English) Приступљено 26. 1. 2011.. 
  6. ^ Zbratimljeni gradovi Skoplja
  7. ^ Zbratimljeni gradovi sa Instanbulom
  8. ^ Erdem, Selim Efe (3. 11. 2003.). „İstanbul'a 49 kardeş“ (на турски). Радикал. „49 збратимени града во 2003“ 

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

title=Vikiputovanja

Vikiputovanja imaju više informacija na vezi:


Koordinate: 42° 00′ SG Š, 21° 26′ ö. IGD