Solun

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Solun (Tesaloniki)
Θεσσαλονίκη

Thessaloniki-landmarks.png
Bela kula je simbol grada

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Grčke Grčka
Stanovništvo
Stanovništvo 363.987
Aglomeracija 1.104.766
Gustina stanovništva 20.412 st/km²
Geografske karakteristike
Koordinate 40°37′00″N 22°57′00″E / 40.633333, 22.95
Vremenska zona UTC+2, leti +3
Površina 17,8 km²
Solun (Tesaloniki) na mapi Grčke
{{{alt}}}
Solun (Tesaloniki)
Solun (Tesaloniki) na mapi Grčke
Ostali podaci
Gradonačelnik Janis Butaris
Veb-strana thessalonikicity.gr

Solun (grč. Θεσσαλονίκη [θesaloˈniki]) ili Tesaloniki, drugi je po veličini i značaju grad u Grčkoj, posle Atine. To je i glavni grad istoimenog okruga Solun i periferije Središnja Makedonija. Solun je jedna od najznačajnijih luka Balkana.

U upravnim granicama grada Soluna živi oko 370 hiljada stanovnika, ali „Velikom Solunu“ (šire gradsko područje), koji se sastoji od 16 gradskih i prigradskih opština, živi 1.104.766 žitelja ili svaki drugi stanovnik Periferije Središnja Makedonija.

Gravitaciono područje grada obuhvata oko 3-4 miliona stanovnika severne Grčke. Grad je poznat kao velika luka i sajamski centar. U gradu se održava i najveće bijenale grčke dijaspore.

Naziv grada[uredi]

Osnivač Soluna je kralj Kasandar 316. godine p. n. e.[1]. Veruje se da je grad dobio ime po Tesaloniki, supruzi Kasandra i polusestri Aleksandra Velikog.

Ime grada na svim značajnim jezicima izvedeno je od grčkog naziva za grad „Tesaloniki“ (Thessaloniki). U jezicima zapadne Evrope grad se najčešće naziva „Salonika“, kao varijanta skraćenice „Saloniki“, koju upotrebljava mesno stanovništvo u svakodnevnom govoru. U južnoslovenskim jezicima preovlađuje naziv „Solun“, koji je blizak turskoj verziji „Selanik“.

Položaj[uredi]

Grad se nalazi na vrhu Solunskog zaliva, duž kojeg se pruža dužinom od 20ak km. Zapadno od grada pruža se tzv. Solunsko polje, primorska ravnica blizu ušća Vardara u zaliv (17 km zapadno od grada). Sa drugih strana grad je okružen brdima planine Hortiatis.

Klima[uredi]

Solun se nalazi u području izmenjene sredozemne klime, zahvaljujći otvorenosti grada i okoline uticajima iz unutrašnjosti Balkana. Zbog toga su zime sa negativnim temperaturam i omanjim količinama snega normalna pojava, što je bitno drugačije od južne Grčke i Atine. Mraz je takođe česta pojava zimi. Leta su topla, ali ne žarka sa retkim padavinama u vidu jakih pljuskova. Godišnja količina padavina je 451 mm.

Mesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec
Maks. [°C] 9 10 13 18 23 28 31 30 26 21 14 10
Min. [°C] 1 2 5 7 12 16 18 18 15 11 6 2
Padavine (mm) 40 38 43 35 43 30 22 20 27 45 58 50
Najviše temp. [°C] 20 22 25 31 36 39 42 39 36 32 27 26

Istorija[uredi]

Osnivač Soluna je kralj Kasandar 315. godine p. n. e.. Vjeruje se da je grad dobio ime po Tesaloniki, supruzi Kasandara i polusestri Aleksandra Velikog. Njen otac Filip II Makedonski ju je tako nazvao u čast pobjede nad Tesalijcima, a njeno ime i ime grada se mogu prevesti kao pobjeda nad Tesalijcima (Θεσσαλοί + Νίκη).

Po osvajanju grada od strane Rimljana 168. p. n. e., Solun je postao glavni grad jedne rimske provincije na veoma važnom državnom putu Via Egnatia. Za vrijeme drugog puta u Makedoniju Sveti Apostol Pavle propovjedao je u mjesnoj sinagogi, koja je bila glavna za Jevreje tog rejona, i postavio je temelje hrišćanskom bratstvu i crkvi. Mjesni jevrejski rabini bili nezadovoljni njime, zbog čega su ga protjerali iz Soluna u grad Ber. 379. godine deobom cartsva na istočni i zapadni deo, grad postaje glavno sedište novoobrazovane provincije Ilirikum u okviru istočnog dela, kasnije Vizantije. Solun je bio jedno od najvažnijih trgovačkih središta u Vizantiji, naročito tokom vladavine Komnina, a u njemu su rođeni Ćirilo i Metodije, a teško stradao u razvoblju okupacije pod Krstašima (1204-46. g.).

Vizantijske zidine

Mlečani su 1432. godine kupili grad od Vizantinaca, ali su ga već 1430. godine kada su ga osvojile Osmanlije. Veliki broj sefaradskih Jevreja se uselilo u Solun, nakon što su protjerani iz Španije 1492. godine. Oni su u ranom 16. veku, bili najveća religijska grupa u Solunu, a u 18, 19. i početkom 20. veka su i dalje bili veliki dio stanovništva Soluna. Solun je ostao u Osmanskom carstvu do 1912. godine i Balkanskih ratova, nakon čega je dodijeljen Grčkoj. Za vrijeme Prvog svjetskog rata Solun su okupirale engleske i francuske trupe, pretvorivši ga u njihovu najvažniju vojnu bazu u jugoistočnoj Evropi i nedaleko od njega je uspostavljen Solunski front. 1917. godine desio se veliki požar u gradu, koji je stari grad od drvenih zgrada potpuno uništio. Posle rata započela je obnova grada po savremenim načelima (ortogonalna matrica, prave ulice primerene širine, parkovi) ipoštovanje važnih spomenika grada. Grad je brzo rastao 20ih godina usled doseljavanja mnogo Grka, kao izbegilca iz Male Azije.

Na početku novog svetskog rata u Grčkoj 22. aprila 1941. godine. Solun su okupirale nemačke trupe i on će biti u njihovim rukama do 30. oktobra 1944. godine. Tokom ovog razdoblja jevrejsko stanovništvo je uništeno. Posle rata pristupilo se daljem osavremenjavanju grada, koje trajalo nekoliko decenija. Međutim, 1978. godine grad je pogodio težak zemljotres, koji napravio najviše štete na starim zaštićenim zgradama. Ti spomenici su sledećih godina obnavljani, a 1988. stavljeni su na listu Svetske baštite UNESKOa. Sve ovo je krunisano 1997. godine, kada je grad bio Evropski grad kulture.

Stanovništvo[uredi]

Stanovnitvo grada Soluna je padu tokom poslednjih popisa, ali se ono premešta u predgrađa, tako da gradsko područje i dalje raste. Danas 1.104.766 stanovnika živi u tzv. Velikom Solunu i to je drugo po veličini gradsko područje Grčke, posle Velike Atine. U poslednja tri popisa kretanje stanovništva bilo je sledeće:

Godina Stanovništvo grada Promena Stanovništvo gradskog područja
1981. g. 406.413 - -
1991. g. 383.967[2] -22.446/-5,52% -
2001. g. 363.987[2] -19.980/-5,20% 1.057.825[2]

Istorijski gledano, etnička struktura stanovništva Soluna se veoma promenila u poslednjih stotinak godina. Najuočljivije je prisustvo velikog broja jevreja Sefarda, koji su još u 19. veku činili polovinu stanovništva u gradu. I posle pripajanja grada savremnoj Grčkoj Jevreji su zadržali sva prava kao i Grci, koji je u gradu bilo sve više usled doseljavanja iz manjih mesta, kao i prebezima sa turskih područja u Maloj Aziji i na Pontu. 1944. godine u toku nemačke okupacije Grčke u Drugom svetskom ratu Jevreji su oterani u koncentracione logore, gde je većina (96% ) pogubljena. Preživeli su delom prešli u Izrael.

Godina Stanovništvo grada Broj Jevreja Udeo Jevreja
1842. g. 70.000 36.000 51%
1870. g. 90.000 50.000 56%
1902. g. 126.000 62.000 49%
1913. g. 157.889 61.439 39%
1943. g. - 50.000 -

Gradske znamenitosti[uredi]

Avionski snimak grada
Galerijeva Kapija - ostatak starorimske vladavine
Aristotelov trg je „srce“ Soluna

Iako je Solun savremeni grad velikih bulevara, pravilnih blokova i velikih tgrova i parkova, grad je sačuvao mnoge građevine iz slove prošlosti, posebno one vezane za starorimsko i vizantijsko nasleđe. Grad je takođe bogat muzejima, galerijama i drugim ustanovama kulture, od kojih su neke naddržavnog značaja.

Najvažnije gradske znamenitosti su:

  • Gradski Arheološki muzej se smatra za jedan od najboljih u Evropi. Nalazi se u blizini poznatog Belog Tornja i na suprotnoj strani od gradskog vatrogasnog doma. Muzej poseduje veliku kolekciju uključujući i neverovatne dragocenosti u vidu grobnice oca Aleksandra Velokog, Filipa Makedonskog, koja je otkrivena u Vergini 1977. godine. Druga dragocenost je iz 3. veka p. n. e. papirus Dervenije, jedini netaknuti drevni papirus nađen u Grčkoj, koji je otkriven u grobnici Dervenije. Druge prostorije muzeja sadrže eksponate koji oslikavaju istoriju grada još iz praistorijskih dana sve do Rimskog perioda, uključjući spektakularne mozaike kao i čaše iz Helenističkog doba.
  • Arheološko nalazište antičke grčke tržnice u blizini jednog od gradskih autobuskih terminala, na Dikasterion trgu. Ova tržnica je kasnije preuređena u rimski forum na dva nivoa. Forum je bio srce antičkog grada a otkrili su ga radnici šezdesetih godina. Najočuvaniji deo foruma je veliko pozorište, koje se još uvek koristi za letnje koncerte.
  • Galerijeva Kapija.
  • Bela kula (grč.: Λευκός Πύργος Lefkos Pyrgos), najpoznatiji simbol grada, je originalno izgrađena kao deo gradskih zidina. Ona se nalazi na šetalištu pored mora, južno od arheološkog muzeja.
  • Gornji grad (grč.: Ano Poli) sa sačuvanim drvenim kućama iz Otomanskog razdoblja i ostacima gradskih zidina iz vizantijskog razdoblja.
  • Aristotelov trg je najvažniji gradski trg.
  • Crkva Sv. Dimitrija je najpoznatija crkva u gradu, a ovaj svetac je zaštitnik grada.
  • OTE toranj je u središtu gradskog EKSPO centra.
  • Crkva Sv. Đorđa je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a crkva počiva na grobu starorimskog cara Galerija.
  • Crkva Sv. Sofije je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a izgrađena u vreme rane Vizantije.
  • Crkva Panagija je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a izgrađena u vreme Vizantije.
  • Gradsko morsko šetalište duž Nikis avenije.

Izvori[uredi]

  1. ^ Mala školska enciklopedija, str. 258. ISBN 86-331-2950-7
  2. ^ a b v „Population of Greece“. General Secretariat Of National Statistical Service Of Greece. www.statistics.gr. 2001 Приступљено 02. 08. 2007.. 

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :