Sociologija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Sociologija (lat. societas - društvo; starogrč. λόγος - nauka) je opšta i osnovna nauka o društvu.[1] Ova nauka koristi razne metode empirijskog istraživanja,[2] simboličke interpretacije i kritičke analize[3] kako bi razvila sistematsko znanje o društvenim aktivnostima, često sa ciljem primene ovog znanja radi dostizanja društvenog blagostanja. Predmet izučavanja se kreće od mikro nivoa društvene akcije i interakcije do makro nivoa sistema i društvenih struktura.[4]

Opšta sociologija i posebne sociološke discipline[uredi]

Opšta sociologija proučava društvo kao celinu unutar koje važe određena pravila i zakonitosti. U žiži njenog interesovanja se nalaze društvena stratifikacija (klase), društvena pokretljivost pojedinaca i društvene promene.

Posebne sociološke discipline se bave izučavanjem pojedinih društvenih područja. Šezdesetih godina dvadesetog veka posebne sociološke discipline su počele naglo da se razvijaju, naročito u zemljama sa dužom tradicijom razvoja sociologije uopšte (Francuska, Nemačka, SAD i druge).

Sociologija i druge društvene nauke[uredi]

Saradnja između sociologije i drugih društvenih nauka je veoma tesna. Sociologija pruža posebnim društvenim naukama teorijski i metodološki okvir za izučavanje zasebnih oblasti društvene stvarnosti ili pojedinačnih društvenih pojava koje su predmet njihovog izučavanja. Posebne društvene nauke sociologiji zauzvrat daju ogroman empirijski (iskustveni) materijal do kojeg su došle. Prilikom izučavanja najopštijih društvenih zakonitosti, sociologija uvažava zakonitosti koje su utvrdile posebne društvene nauke.

Metod sociologije[uredi]

U cilju naučnog objašnjenja društvenih pojava sociologija koristi kvalitativne i kvantitativne metode ili tehnike. Svaka etapa istraživanja ima svoje metode.[5] Metodi za prikupljanje podataka:

  • Posmatranje je osnovni i ujedno najstariji metod za prikupljanje podataka o društvenim pojavama. Posmatranje se sastoji u neposrednom čulnom opažanju koje se odvija prema unapred uspostavljenom planu istraživanja i sa određenim saznajnim ciljem. Sociolog na terenu sistematski beleži sve podatke koji su bitni za objektivno naučno objašnjenje posmatrane društvene pojave. Posmatranje se deli na posmatranje sa učestvovanjem (posmatrač uzima udela u zbivanjima koja posmatra) i posmatranje bez učestvovanja (posmatrač se drži po strani).
  • Anketa je pogodna za masovno prikupljanje činjenica ili stavova, zbog čega se koristi za ispitivanje javnog mnjenja. U velikim sociološkim istraživanjima ankete se prikupljaju na terenu, u direktnom kontaktu anketara sa ispitanikom. Postoje i drugi oblici anketa kao što su telefonska anketa, internet anketa i sl. Pitanja koja su postavljena u anketi mogu biti zatvorenog tipa (ispitanik treba da odabere jedan od ponuđenih odgovora) i otvorenog tipa (ispitaniku je ostavljena sloboda da sam formuliše odgovor na postavljeno pitanje). Prvi oblik je praktičniji u fazi obrade podataka, ali je drugi oblik verodostojniji jer nije uvek moguće predvideti odgovore ispitanika i unapred ih razvrstati.
  • Intervju je sličan anketi. On sadrži pitanja opštijeg karaktera, a u toku razgovora ispitivač usmerava ispitanika postavljanjem relevantnih potpitanja. Ovaj metod je pogodan kada se prikupljaju podaci za kvalitativnu obradu.
  • Eksperiment je jedna vrsta posmatranja, koje se odvija u veštački izazvanim uslovima. Ovaj metod nije uobičajen u sociologiji jer ima izvesne nedostatke:
    • Društvene pojave se teže izazivaju u cilju trenutnog proučavanja, te zahtevaju više vremena za istraživanje.
    • Eksperiment mora ostati tajna da bi učesnici spontano reagovali u datim uslovima.
    • Pošto su društvene pojave vrlo složene, mora se dobro izolovati grupa nad kojom se vrši eksperiment, da ne bi došlo do uticaja spoljašnjih faktora na razvoj događaja.

Metodi za sređivanje podataka:

  • Klasifikacija je logička radnja kojom se određena grupa podataka razvrstava prema kriterijumima koje postavlja istraživač. U sociologiji nisu uobičajene jednostavne klasifikacije jer su društvene pojave same po sebi veoma složene i međusobno isprepletane. Zato se češće koriste tipologije.
  • Merenje je kvantitativno označavanje društvenih pojava u cilju postizanja što veće preciznosti. Ovde spadaju i skale, kojima se podaci mogu jednostavno rangirati, što je veoma značajno u slučajevima kada brojčana kvantifikacija nije moguća.
  • Statistički metodi su u sociologiji postali uobičajena metoda obrade masovnih podataka koji su prikupljeni anketnim istraživanjem.
  • Sociometrija je tehnika koju je razvio bečki lekar Jakob Moreno, a specifična je po tome što društvene odnose posmatra kao modele međuljudskog povezivanja putem uzajamnog privlačenja i odbijanja. Postupak se zasniva na otkrivanju strukture društvenih odnosa (simpatije-antipatije, odnos autoriteta, ugled unutar grupe itd.). Ovaj postupak je primenljiv na male društvene grupe u kojima je moguće posmatrati međusobne odnose svih njenih članova. Rezultati se grafički prikazuju na sociogramima.
  • Analiza sadržaja je pretežno kvantitativna tehnika kojom se beleži učestalost i sadržaj poruka u procesu komunikacije. Primenjuje se u analizi novinskih članaka ili javnih govora. U okviru kvantitativnog dela analize određuje se količina podataka u funkciji vremena, položaja (što govori o značajnosti) i slično, a u kvalitativnom delu analize se određuje tip podataka (npr. pozitivni, negativni ili neutralni stavovi).

Metodi za tumačenje podataka:

  • Uporedni metod se može koristiti na tri nivoa analize:
    • poređenje varijeteta jedne pojave u okviru istog društva;
    • poređenje iste pojave u dva različita društva koja pripadaju istoj istorijskoj etapi;
    • uporedno-istorijski metod.
  • Metod multivarijantne analize je jedan od statističkih postupaka za proučavanje uzročno-posledičnih veza među društvenim pojavama. Analiza podataka podrazumeva proveru da li je glavna hipoteza potvrđena ili opovrgnuta, kao i proveru da li je eventualno ustanovljena neka druga relacija koja nije bila predviđena na početku istraživanja.

Preteče sociologije[uredi]

Misao o društvu je mnogo starija od same nauke o društvu, pa se preteče sociologije mogu kontinuirano pratiti još od antičke epohe.

Stari robovlasnički sistemi, u kojima je vladar bio poistovećen sa bogom, nisu ostavljali mnogo prostora za kritičko razmišljanje o društvu, a posebno ne za čuvanje pisanih izvora o tome. Takvi uslovi su se stekli tek u antičkoj Grčkoj, gde su se svi ljudi (ne računajući robove, žene i strance) bavili politikom i učestvovali u uređenju polisa. Starogrčki mislioci Sokrat, Platon i Aristotel postavili su temelje današnje sociologije, posebno u domenu društvenog i državnog uređenja, podele rada, uloge vladajućih elita, morala i tako dalje. Platonova Država je prvo celovito sačuvano delo o državnom uređenju.

Srednji vek je period u kojem je društvo tumačeno delovanjem natprirodnih i svemoćnih sila, koje sa neba regulišu čitav život na Zemlji. U ovom periodu se izdvajaju dva velika mislioca — Sveti Avgustin i Toma Akvinski. Ne treba zanemariti ni doprinos arapskog mislioca Ibn Halduna.

Sa pojavom kapitalizma, pojavile su se dve nove klase — buržoazija i proletarijat. Iako su svi bili jednaki pred zakonom, postojala je velika razlika zasnovana na ekonomskoj moći pojedinca. Tada su se pojavile dve struje u društvenoj misli:

  • Apologetska, koja je težila da objasni i opravda postojeći društveni i ekonomski sistem (na primer teorija društvenog ugovora);
  • Kritička, koja je analizirajući kapitalističko društvo ukazivala na nužnost njegovog ukidanja i uspostavljanja novog i pravednog društva (utopistička, a posebno socijal-utopistička misao, naučni socijalizam).

Nastanak sociologije[uredi]

Kao zasebna nauka o društvu sociologija je nastala u prvoj polovini 19. veka. U to vreme su neke prirodne nauke, kao što su biologija i fizika, bile veoma razvijene, te su poslužile kao uzor za formiranje nove nauke koja bi izučavala društvo.

Kao što je već rečeno, društvo je i ranije bilo predmet izučavanja pojedinih nauka, naročito filozofije, i to socijalne filozofije. Vremenom je prepoznata potreba da se zasnuje zasebna nauka o društvu. Tu zamisao je prvi izložio Ogist Kont (17981857) u svom Kursu pozitivne filozofije, gde je ponudio klasifikaciju nauka u kojoj je i sociologija našla svoje mesto. Njen zadatak je da izučava društvo u celini, kako u stanju mirovanja, tako i u stanju kretanja. Prema Kontu, sociologija se deli na socijalnu statiku i socijalnu dinamiku.

  • Socijalna statika ima zadatak da prikaže anatomiju društva u stanju mirovanja i da otkrije neophodne uslove za održavanje harmoničnih odnosa u društvu i jedinstva društva kao celine.
  • Socijalna dinamika bi trebalo da bude opšta teorija prirodnog napretka čovečanstva. Ona izučava uzroke i zakonitosti društvenih promena.

Starije sociološke teorije[uredi]

Mehanicističke teorije obuhvataju ona shvatanja koja društvene pojave i procese objašnjavaju pomoću zakona koji vladaju u prirodi, odnosno u fizici i hemiji. U mehanicistički orijentisane sociologe ubraja se Vilfredo Pareto (18481923). On je razvio teoriju o socijalnoj ravnoteži koju je objasnio pojmovima reziduum i derivatum. Biologističke teorije polaze od ideje da je društvo deo organskog sveta koji proučava biologija. Stoga zakoni i metodi koji važe za biologiju moraju da važe i za sociologiju. Kao rezultat otkrića da sva živa bića imaju ćelijsku strukturu i da u prirodi postoji borba za opstanak, nastala su dva pravca — organicistički i socijal-darvinistički.

  • Najznačajniji predstavnik organicističkog pravca je Herbert Spenser koji je smatrao da u društvu važe zakon evolucije, zakon održanja energije (materije) i borba za opstanak. On je izložio svoj koncept prelaska društva iz niže faze u višu.
    • U militarističkoj fazi, ljudi su organizovani u horde, postoji čvrsta vojna organizacija i disciplina, odricanje ličnih prava i pokoravanje vojnom vođi. Vremenom to prelazi u despotizam u kome se stvara hijerarhija.
    • U industrijskoj fazi, ličnost je slobodna, pa njene sposobnosti i potrebe mogu doći do izražaja. Ovde se borba za opstanak manifestuje tako što preživi ono društvo koje se bolje prilagodi industrijskom radu, ali i koje uvažava lične potrebe.
  • Socijal-darvinistički pravac podrazumeva da se društvo može objasniti samo pomoću zakona o borbi za opstanak. Najznačajniji predstavnik ovog pravca je Ludvig Gumplovič (18381909). On smatra da se u društvu vodi nemilosrdna borba između rasa, od kojih su neke više, a neke niže.

Psihologističke teorije ističu svest i psihu kao najbitnija svojstva čoveka. Među prvima sa ovakvim stavom bio je Džon Stjuart Mil (18061873), koji je smatrao da ljudi u društvu zadržavaju ista svojstva kao i pojedinci. Takvo tumačenje se brzo razvijalo i diferenciralo u više pravaca. Najznačajniji su individualno-psihološki, kolektivno-psihološki i socijalno-psihološki pravac.

  • Individualno-psihološki pravac objašnjava društvo, kao i sve društvene pojave, procese i odnose, pa i društvene zakonitosti uopšte, elementima individualne psihe. Gabrijel Tard (18431904) smatra da je ključni element psihe podražavanje. Vilijam Mek Dugal (18711938) tome dodaje instinkt. Sigmund Frojd (18761939) smatra da su ključni elementi nagoni, i to polni nagon i agresivni nagon. Maks Veber (18641920) smatra da se sve društvene pojave mogu objasniti njihovim unutrašnjim smislom. Zbog toga ne treba ispitivati uzroke pojava, već ih treba razumeti (tome služe idealno-tipske konstrukcije).
  • Kolektivno-psihološki pravac je nastao u klasičnoj nemačkoj filozofiji, posebno u Hegelovim delima. Najistaknutiji predstavnik ovog pravca je Emil Dirkem (18581917), koji kaže da društvo nije prost zbir pojedinaca, već da ono ima svoja obeležja i zakonitosti.
  • Socijalno-psihološki pravac je nastao sa težnjom da se prevaziđe ekstremnost prethodna dva pravca. Najistaknutiji predstavnik je Žorž Gurvič (18971965). Vršeći klasifikaciju sociologije, on društvene pojave deli na strukturirane i astrukturalne. Strukturirane pojave su i konkretno-apstraktne, tj. to su velike društvene grupe. Astrukturalne pojave su apstraktne i to su mikrosociološke pojave, male društvene grupe. Strukturirane pojave izučava makrosociologija, dok astrukturalne pojave izučava mikrosociologija. Pojave koje izučavaju mikro i makro sociologija spadaju u sferu horizontalnog pluralizma. Pored ovoga, postoji i vertikalni pluralizam, koji izučava strukture društva kroz slojeve iz kojih se ono sastoji i to izučava dubinska sociologija. Prema Gurviču, postoji deset slojeva od kojih se sastoji društvo u vertikalnoj strukturi. To su:
    • morfološka i ekološka površina;
    • društvene organizacije ili organizovane nadgradnje;
    • društveni uzori;
    • kolektivna ponašanja koja se odvijaju sa izvesnom privlačnošću, ali van organizacionih aparata;
    • spletovi društvenih uloga;
    • kolektivni stavovi;
    • društveni simboli;
    • eruptivna, novatorska i stvaralačka kolektivna ponašanja;
    • kolektivne ideje i vrednosti;
    • kolektivna društvena stanja i kolektivni psihički akti;
  • Bihevioristička sociologija nastoji da objasni društvo, društvene pojave i pojedinačnu psihu kao rezultat društvenog ponašanja pojedinaca, koje je u krajnjoj liniji njihova reakcija na spoljnu sredinu.

Novije sociološke teorije[uredi]

Funkcionalizam je jedan od najuticajnijih pravaca u savremenoj građanskoj sociologiji. Javlja se u tri varijante: prvobitnoj biologističkoj, normativnoj i socijalno-kibernetskoj. Osnovna ideja je shvatanje društva kao trajne i stabilne strukture, čiji su elementi čvrsto povezani i čine skladnu celinu. Svaki element te celine ima određenu funkciju, čija je uloga da vrši određenu delatnost koja daje doprinos održanju postojeće celine, pre svega u stanju harmonične ravnoteže. Osnovni principi funkcionalizma su:

  • Princip funkcionalnog jedinstva društva, po kome je društvo zatvoren sistem harmonično usklađenih delova;
  • Princip univerzalnosti, po kome svaki deo društva ima pozitivnu ulogu u održavanju sistema;
  • Princip nužnosti, po kome svaki deo, vršeći svoju ulogu, održava kontinuitet sistema;
  • Princip dinamične ravnoteže i kontinuiteta, po kome u svakom društvenom sistemu postoje mehanizmi koji ga drže u ravnoteži ili su sposobni da ga posle poremećaja ravnoteže vrate u pređašnje stanje.

Strukturalizam je preuzet iz socijalne antropologije. Njegova suština je u isticanju i naglašavanju značaja društvene strukture, odnosno u nastojanju da se težište istraživanja društva pomeri od čoveka ka strukturi. Glavni predstavnik je Mišel Fuko.

  • Formalno-sociološki pravac utvrđuje specifičnost predmeta sociologije u formi, odvojeno od sadržaja društvene pojave. U tome je najdalje otišao Leopold fon Vize u Sistemu opšte sociologije. On je smatrao da sociologija kao opšta nauka o društvu izučava odnose između ljudi, a posebne sociologije izučavaju odnose između ljudi i stvari. Naveo je četiri osnovne kategorije svog sociološkog sistema:
    • Društveni proces je onaj proces kojim se ljudi povezuju jedni sa drugima ili se međusobno razdvajaju.
    • Društveni odnos je labilno stanje povezanosti ili razdvojenosti između ljudi koje je rezultat jednog ili više socijalnih procesa.
    • Društveni prostor je univerzum u kome se odigravaju socijalni procesi.
    • Društvena tvorevina je množina socijalnih odnosa koji su tako povezani da u praktičnom životu predstavljaju jedinstvo.

Marksizam je pravac koji je nastao u okviru učenja Karla Marksa (18181883), Fridriha Engelsa (18201895) i njihovih sledbenika. Ovo učenje predstavlja skup teorija koje se odnose na sva područja objektivne stvarnosti, kao što su filozofska, ekonomska, sociološka i antropološka teorija. Sve ove teorije zajedno predstavljaju celinu i označavaju jedinstven pogled na svet.

Marksizam ima nekoliko teorijskih i idejnih preteča:

  • U okviru nemačke klasične filozofije, veliki uticaj je imao Georg Vilhelm Fridrih Hegel (17701831). Preuzimajući od Hegela princip dijalektike, Marks i Engels su mu dali materijalističku sadržinu. Filozofsku osnovu marksizma čini jedinstvo filozofskog materijalizma i dijalektike.
  • Učenje engleskih ekonomista XVII i XVIII veka se zasnivalo velikim delom na činjenici da je Engleska tog doba bila najrazvijenija kapitalistička zemlja i da je u tom smislu pružala solidnu iskustvenu osnovu za izučavanje kapitalističkog načina proizvodnje i buržoaskog društva uopšte. Najistaknutiji predstavnici engleske političke ekonomije bili su Adam Smit (17231790), čiji je najvažniji rad Istraživanje o uzrocima i prirodi bogatstva naroda i David Rikardo (17791823), čiji je najvažniji rad Načela političke ekonimije i oporezivanja. Oni su analizirali rad kao izvor bogatstva i postavili temelj radne teorije vrednosti, koju su kasnije Marks i Engels upotrebili za stvaranje teorije viška vrednosti, koja predstavlja suštinu njihovog ekonomskog učenja.
  • Socijal-utopistička učenja su takođe doprinela marksizmu snažnom kritikom kapitalizma i ukazivanjem na potrebu njegovog ukidanja.

U vreme kada je nastalo Marksovo učenje o društvu pojavila se sociologija kao nauka u delima Ogista Konta i Herberta Spensera. Marksizam i sociologija su nastali u isto vreme i u sličnim društvenim i političkim uslovima, ali su jedan prema drugome pokazali krajnju ignoranciju. U stvari, radilo se o dubokoj i opravdanoj netrepeljivosti. Prvi sociolozi i njihovi kasniji sledbenici su smatrali da je Marksovo učenje o društvu opasna ideologija nižih slojeva koji preko nje žele da se domognu vlasti i promene svet u svoju korist. A Marks i Engels su, u novoj nauci o društvu — sociologiji, videli konzervativnu društvenu misao koja je nastala sa ciljem da autoritetom nauke, ne samo objasni, već i opravda postojeće društvene odnose i na taj način obezbedi njihovu stabilnost i trajanje. I jedni i drugi su bili u pravu. Svojom teorijom Marks i Engels su zaista želeli da ukinu postojeći i uspostave novi svet, a kasnije će ta teorija stvarno i poslužiti radničkoj klasi kao sredstvo ili oružje u borbi za osvajanje vlasti i promenu sveta. A buržoaski sociolozi su svoj veliki teorijski sistem zaista stavili u službu naučne argumentacije za očuvanje klasnog društva buržoaskog tipa. Istina, Marksovo učenje o društvu nije strogo sociološko, jer se tiče i ekonomije, filozofije i antropologije, ali bi se sa aspekta savremene sociologije, u manjoj ili većoj meri, slične primedbe mogle uputiti i Marksovim savremenicima građanske orijentacije, koji se smatraju gotovo zvaničnim tvorcima sociologije kao nauke.

Suština Marksovog učenja o društvu sadržana je u rečenici: „Ne određuje svest ljudi njihovo biće, već obrnuto, njihovo društveno biće određuje njihovu svest.“

Savremena sociologija[uredi]

Od svog nastanka sredinom 19. veka do sredine 20. veka, dakle u prvih sto godina svog postojanja, sociologija je imala velike napore da se konstituiše kao nova nauka, odnosno kao opšta društvena nauka. Ti napori su doneli dragocene rezultate: sociologija se vremenom konstituisala kao samostalna nauka, definisala je svoj predmet, polako su stvoreni uslovi za uobličavanje sociološkog metoda, prilično uspešno je određen odnos sociologije prema drugim naukama, kao i odnos sociologije prema drugim društvenim naukama. Pošto se društvo neprestalno menjalo, prepoznata je potreba da se i nauka o društvu promeni i da se formira neka nova sociologija. Već je na samom početku došlo do različitih shvatanja koncepcija promena koje sociologija treba da pretrpi u pogledu svoje transformacije:

  • Prva grupa shvatanja se zasniva na uverenju da se preko uklanjanja nedostataka u postojećim teorijskim sistemima ili u okviru empirijskih istraživanja, ti nedostaci prevazilaze unošenjem izvesnih korekcija. Time bi praktično bila sačuvana teorijska suština postojeće sociologije, samo bi, u skladu sa izmenjenim društvenim okolnostima, teorijska uopštavanja i teorijska interpretacija bili traženi na višem nivou.
  • Druga grupa shvatanja se zasniva na uverenju da se rešenje za postojeću situaciju u sociologiji nalazi u jednoj novoj, različitoj od dotadašnje sociologije. Ona bi trebalo da pruži novu teorijsku osnovu za celovito izučavanje društva, da bude humanistički usmerena i sposobna da pokrene i usmerava društvene procese i promene. Naročito je bio izražen zahtev za aktivnim odnosom nove sociologije prema društvenoj praksi. U tom smislu se ovaj zahtev može shvatiti kao protest savremenih sociologa protiv besplodnosti dotadašnje sociologije u odnosu na društvenu praksu. Ali i ova tzv. nova sociologija ima dve struje: radikalnu i humanističku.
    • Radikalna sociologija se javlja šezdesetih godina u SAD i zapadnoj Evropi nešto kasnije. Ona izražava krajnji kritički odnos prema statičkoj viziji društva u dosadašnjoj sociologiji. Radikalna sociologija za koju se oni zalažu, ne treba da bude ni samo teorijska, ni samo empirijska nauka, ali ne treba da bude ni vrednosno neutralna. Naprotiv, ona bi morala da ostvari jedinstvo teorije, metoda i društvene akcije. Svi predstavnici radikalne sociologije su saglasni u uverenju da društvo treba da se menja i da u odnosu na te promene sociologija treba da ima aktivnu i značajnu ulogu. Ali, među njima ne postoji saglasnost oko toga kakvo bi to novo društvo trebalo da bude, ni kojim se putevima do njega može doći. Jedni smatraju da se to može učiniti uspostavljanjem kontrole nad centrima moći u društvu. Drugi kao put vide ukidanje starog društva putem razaranja, destrukcije i sabotaže. Novo društvo ne bi smelo da sadrži nijedan od bitnih elemenata sadašnjeg društva, u koje spadaju sva ona glavna obeležja industrijskog društva (masovna proizvodnja i raspodela, prostori urbanih kompleksa, birokratski aparat). Stepen materijalnog razvoja u ovom društvu bi morao da bude takav da svi članovi društva imaju približno jednake uslove za život, otprilike onakve kakve u savremenim razvijenim građanskim društvima ima viši sloj srednje klase.
    • Humanistička sociologija vidi suštinu sadržanu u novoj viziji uloge pojedinca, čoveka, u odnosu na društvo i promene u njemu. Sa aspekta ove sociologije, čovek je biće koje oseća, misli i deluje, sposobno, dakle, za aktivan odnos prema stvarnosti u kojoj živi, pa prema tome i za aktivan odnos prema društvu kao delu te stvarnosti.

Reference[uredi]

  1. ^ Scott, John & Marshall, Gordon (eds) (2005) A Dictionary of Sociology (3rd ed.), Oxford University Press, ISBN 0-19-860986-8. ISBN 978-0-19-860986-5.
  2. ^ Ashley, David & Orenstein, David Michael (2005) Sociological theory: Classical statements (6th ed.), Boston, MA, USA: Pearson Education, pp. 3-5, 32–36
  3. ^ Ashley, David & Orenstein, David Michael (2005) Sociological theory: Classical statements (6th ed.), Boston, MA, USA: Pearson Education, pp. 3-5, 38–40
  4. ^ Giddens, Anthony; Duneier, Mitchell & Appelbaum, Richard (2007) Introduction to Sociology (6th ed.), New York: W.W. Norton and Company
  5. ^ Mitrović, Milovan i Petrović, Sreten (2006) Sociologija, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Sociologija



Osnovne podoblasti društvenih nauka
Antropologija | Demografija | Ekonomija | Obrazovanje | Istorija | Lingvistika |
Rukovođenje | Političke nauke | Psihologija | Sociologija