Socijalizam

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Socijalizam čine širok skup političkih i ekonomskih doktrina, od kojih se većina odnosi na političke pokrete čiji je cilj da sprovedu te doktrine u praksu. Ti pokreti zamišljaju i zagovaraju sistem društvene organizacije u kojem su vlasništvo i raspodjela dobiti od proizvodnje podređena društvenoj kontroli. Kao ekonomski sistem, socijalizam se često veže za državno i kolektivno vlasništvo medija za proizvodnju, a time i samih krajnjih proizvoda. Takva kontrola može biti direktna, odnosno preko raznih modela kolektiva radnika, ili može biti i indirektna, odnosno preko uticaja državnih organa vlasti.

Moderni socijalistički pokret ima svoje duboke korene u pokretu radničke klase krajem 19-og veka. U tom periodu, pojam „socijalizam“ se odnosio na Evropske socijalne kritičare koji su oštro osuđivali privatno vlasništvo. Za Karla Marksa, koji je u stvari definisao i pomogao uspostvljanju modernog socijalističkog pokreta, socijalizam treba da uništi tržišta, kapital i rad sa težnjom za privatnim blagostanjem i komotnostima.

Nije lako objasniti uopšteno taj široki skup, sličnih ali u osnovi različitih, doktrina i pokreta, koje se obično vežu za socijalizam. Više pristalica savremenog socijalističkog pokreta, ne slažu se oko zajedničke doktrine ili programa. Kao rezultat tim i sličnim neslaganjima, pokret se „razbio“ u različite, čak ponekad i suprotne tendencije, naročito one, koje postoje između umjerenih socijalista i komunista. Od 19-og vijeka, socijalisti su uopšteno zagovarali, a u mnogim društvima, kasnije početkom i polovinom 20-og vijeka konkretno sproveli u praksu, kompletnu nacionalizaciju prirodnih resursa i tehnologija za proizvodnju radi dostizanja svojih ciljeva. Drugi su predlagali selektivnu nacionalizaciju osnovnih industrijskih grana u okviru mešovitog ekonomskog sistema. Staljinisti su insistirali na stvaranju kolhoza, pod snažnom centralnom kontrolom državnih organa vlasti. Treći su opet bili pristalice tržišnog socijalizma, gdje društvena kontrola vlasništva postoji u okviru tržišne ekonomije i privatnog vlasništva.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Literatura: