Srbi
-
Ukoliko ste tražili Severne Srbe, pogledajte članak Lužički Srbi.
Srbi su južnoslovenski narod koji pretežno živi na Balkanskom poluostrvu i u Panonskoj niziji: u Srbiji, gde čine oko 67% stanovništva, Bosni i Hercegovini oko 35% i Crnoj Gori, gde ih ima oko 29%.
Oko 200.000 Srba danas živi u Republici Hrvatskoj. Srbi u Hrvatskoj su bili konstitutivni narod do 1991. godine, kada ih je bilo oko 580.000. Srbi su u velikom broju (350.000) proterani iz te zemlje u operacijama Oluja i Bljesak 1995. godine.
U Republici Srpskoj, jednom od dva entiteta Bosne i Hercegovine, Srbi su većinski narod (oko 90%). U Centralnoj Srbiji Srbi čine 90% stanovništva, u Vojvodini 65%, a na Kosovu i Metohiji 8-10%.
Srbi su većinom pravoslavne veroispovesti. Govore srpskim jezikom, kojem su veoma slični hrvatski i bošnjački, a pripada grupi slovenskih jezika, konkretno južnoslovenskoj grupi.
Sadržaj |
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte članak Istorija Srba |
Najstariji dokumentovan podatak o srpskom imenu datira iz 69. ili 75., u poznatoj knjizi Plinija Cecilija Drugog Poznavanje prirode gde nailazimo na srpsko ime u latinizovanom obliku - Serbi. On doslovno kaže: "A Cimmerio accolunt Maeotici, Vali, Serbi, Zingi, Psesii" (Pored Kimerana stanuju Meotici, Vali, Srbi, Zingi, Psesi). Topografija tla na kome se srpski etnički prvi put jasno imenuje jeste severoistočno od Bosfora kod Kimerana, Sarmata i Međana. Čitav vek posle ovog Plinijevog navoda (najkasnije 175.), nailazimo na pomen srpskog imena u delu Geografija velikog egipatskog naučnika koji je svoja dela pisao na starogrčkom jeziku, Klaudija Ptolemeja: Između Keraunskog planinskog venca i reke Ra smešteni su Orineji i Vali i Srbi). Pored ovog antropogeografskog podatka po kome pleme Srba obitava područje Zakavkazja u pontskom zaleđu, on daje još značajniji podatak da u Panoniji postoji i grad-naselje koji se naziva Serbinu). Ovaj "Srpski grad" ili "Srbica" ubeležen je na njegovoj mapi Donje Panonije ili Podunavskih regija negde u savskom porečju, na mestu današnje Gradiške, ili je moguće čak da ide i severozapadnije do Siska i Zagreba. Postojanje imena mesta koje je svoj toponim dobilo, očigledno prema narodu koji u njemu živi, prvorazredno je svedočanstvo kako to nije mogla da ostvari neka slučajna plemenska zajednica koja se tu zatekla, ili neki novopridošli element u Panoniju bez odgovarajućih karakteristika naroda sa kulturnim identitetom, koji se pre svega ogleda u samosvesnom nošenju vlastitog imena.
Po zvaničnoj istoriji Srbi su se doselili na Balkan početkom 7. veka (oko 626. godine), za vladavine cara Iraklija (610-641). Od tada se sa sigurnošću može govoriti o njihovoj istoriji.
Na Balkan su došli iz Bele Srbije tj. Bojke, za koju se smatra da se nalazila u Polablju (mada to nije sigurno jer u modernoj istorijskoj nauci ima dosta i onih koji je smeštaju na teritoriju današnje Ukrajine). U Polablju Srbe kao zasebnu zajednicu nalazimo od 5. veka, među zapadnim Slovenima. Smatra se da se Bela Srbija ili Bojka nalazila na području današnje Nemačke (Lužički Srbi i danas žive na delu ovog prostora koji je obuhvatala Bela Srbija).
Međutim, nemoguće je tačno reći kada su i odakle Srbi stigli na područje ove Bele Srbije, odnosno da li su došli kao deo Slovena ili kao deo nekih drugih neslovenskih naroda. I za same Slovene se ne može tačno reći kada su i odakle stigli na prostore koji se smatraju njihovom prapostojbinom. Činjenica da poreklo Srba nije tačno utvrđeno je otvorila prostor za pojavu različitih teorija o ovom pitanju u domaćoj istorijskoj nauci i paranauci (Vidi: Teorije o poreklu Srba).
Moderna srpska nacija spada u grupu južnoslovenskih naroda. Pojedini izvori tvrde da su Srbi biološki više balkanski Romani, ili mešavina nekog drugog starobalkanskog naroda, nego Sloveni (Pavle Ivić – "Srpski narod i njegov jezik", Konstantin Jireček – "Istorija Srba"). Generalno, određeni stepen asimilacije starih naroda nije karakterističan samo za Srbe već i za ostale narode u Evropi (starorimski filozof Seneka - "Teško da će se naći ijedna zemlja čiji su stanovnici autohtoni. Sve je to izmešano i jedno na drugo nakalemljeno. Jedni su odlazili, a drugi dolazili").
[uredi] Jezik
|
Za više informacija pogledajte članak Srpski jezik |
Srbi govore srpskim jezikom, koji pripada slovenskoj grupi indoevropske porodice jezika. Srpski jezik je službeni jezik Srbije, Crne Gore i jedan od tri službena jezika Bosne i Hercegovine.
[uredi] Populacija
|
|
Za više informacija pogledajte članak Srbi u dijaspori |
Većina Srba živi u Srbiji. Drugi veći deo Srba živi u Bosni i Hercegovini (gde predstavljaju konstitutivni narod), tačnije u Republici Srpskoj, jednom od dva entiteta, koji čine BiH. Pored Bosne i Hercegovine veliki broj Srba živi i u Crnoj Gori. Manji broj Srba živi u Makedoniji, Hrvatskoj, Sloveniji, Rumuniji, Albaniji i Mađarskoj.
Velik broj Srba takođe živi u tuđini (dijaspori), prvenstveno u Nemačkoj, Austriji, Švajcarskoj, SAD-u, Francuskoj, Kanadi i Australiji.
Najveće urbane populacije Srba u bivšoj Jugoslaviji nalaze se u Beogradu (1.417.187[18]), Novom Sadu (141.475[19]), Nišu (162.380[20]), Kragujevcu (139.990[21]) i Banjoj Luci (oko 200.000[traži se izvor od 12. 2010.]).
U inostranstvu se najveća srpska populacija može naći u severnoj Americi (Čikago i delovi Ilinoisa, zajedno sa Torontom i južnim Ontarijom).
Srbi čine oko dve trećine populacije Srbije, odnosno oko 6,7 miliona. Još 2,1 miliona Srba živi u okolnim državama Balkana. Broj Srba u tuđini (dijaspori) je nepoznat, ali se pretpostavlja da ih ima negde između 1,5 i 3,5 miliona, uključujući i ljude srpskog porekla. Ukupan broj Srba se kreće od 10 do 12 miliona, što zavisi i od broja ljudi u dijaspori.
[uredi] Poznati Srbi
|
Za više informacija pogledajte članak Spisak poznatih Srba |
Naučnici Nikola Tesla, Mihajlo Pupin, Milutin Milanković, Mileva Marić (matematičarka i prva žena Alberta Ajnštajna), Ognjeslav Kostović Stepanović; pisci Ivo Andrić, Miloš Crnjanski, Meša Selimović, Vladan Desnica, Desanka Maksimović, Mira Alečković, Borislav Pekić, Danilo Kiš, Vasko Popa; slikari Sava Šumanović, Paja Jovanović, Nadežda Petrović, Milena Pavlović-Barili, Petar Lubarda, Olja Ivanjicki; filmski reditelji Emir Kusturica, Srđan Dragojević, Želimir Žilnik, Dušan Makavejev, Goran Marković, Slobodan Šijan; sportisti Vlade Divac, Aleksandar Đorđević, Novak Đoković, Jelena Janković, Ana Ivanović, Nemanja Vidić, Dragan Džajić, Dejan Petković, Dejan Stanković itd...
[uredi] Literatura
- Nova istorija srpskog naroda, Beograd: Naš Dom 2000. (Dušan Bataković, koautori: A. Fotić, M. St. Protić, N. Samardžić)
[uredi] Vidi još
- Srbi u Bosni i Hercegovini
- Srbi u Mađarskoj
- Srbi u Rumuniji
- Srbi u Hrvatskoj
- Teorije o poreklu Srba
- Raci
- Južni Sloveni
- Spisak naroda sveta
- Srbi svi i svuda
- srpski jezik
- Srbija
- Republika Srpska
- Republika Srpska Krajina
- Srpska pravoslavna crkva
[uredi] Reference
- ^ Popis stanovništva iz 2002. godine
- ^ CIA procenjuje da će broj stanovnika Bosne i Hercegovine u julu 2009. godine iznositi 4.613.414, dok se procenjuje da su Srbi 2000. godine činili 37,1 % stanovništva
- ^ Centralni savet Srba u Nemačkoj: [1]
- ^ Census 2001
- ^ (Zavod za statistiku Crne Gore)
- ^ . „Erstmals über eine Million EU- und EFTA Angehörige in der Schweiz“, Neue Zürcher Zeitung, 14. Oktober 2008
- ^ 20 Minuten Online: Serben-Demo eskaliert in Wien
- ^ [2]
- ^ a b v Svi Srbi sveta
- ^ Australian Bureau of Statistics
- ^ Srpski Savet velike Britanije: [3]
- ^ Ministère des Affaires étrangères: Présentation de la Communauté étatique de Serbie-et-Monténégro
- ^ . „The Euromosaic study - Other languages in Slovenia“, European Commission
- ^ Državen zavod za statistika: Popis na naselenieto, domaќinstvata i stanovite vo Republika Makedonija, 2002: Definitivni podatoci (PDF)
- ^ Nordstrom, p. 353. (Serbia and Iran as top two countries in terms of immigration beside "Other Nordic Countries," based on Nordic Council of Ministers Yearbook of Nordic Statistics, 1996, 46-47)
- ^ Agenţia Naţionala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii: Recensamânt România 2002
- ^ Španski nacionalni institut za statistiku - (Nije moguć direktan link zbog dizajna baze)
- ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
- ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
- ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
- ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
[uredi] Karte
-
Geopolitički prostor Srbije, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, područje na kojem je nastanjena većina Srba
-
Etničko područje Srba i Južnih Slovena u Panonskoj niziji između 16. i 18. veka (prema Jovanu Cvijiću i dr Dušanu J. Popoviću)
-
Srpska naselja u Banatu 1743. godine
-
Udeo Srba u SFRJ naseljima 1981. godine
-
Udeo Srba u Srbiji po naseljima 1981. godine
-
Udeo Srba u BiH po naseljima 1981. godine
-
Privatni zemljišni posed Srba u BiH 1981. godine po naseljima
-
Udeo Srba u Vojvodini po naseljima 1961. godine
-
Udeo Srba u Vojvodini po naseljima 2002. godine
-
Udeo Srba na KiM po naseljima 1961. godine
-
Udeo Srba u Crnoj Gori po naseljima 1961. godine
-
Udeo Srba u Crnoj Gori po naseljima 1971. godine
-
Udeo Srba u Crnoj Gori po naseljima 1981. godine
-
Udeo Srba u Crnoj Gori po naseljima 1991. godine
-
Udeo Srba u Crnoj Gori po naseljima 2003. godine
-
Udeo Srba u BiH po naseljima 1991. godine
-
Udeo Srba u Sarajevu po naseljima 1961. godine
-
Udeo Srba u Sarajevu po naseljima 1991. godine
[uredi] Spoljašnje veze
 |
Deo Vikipedije posvećen temama vezanim za Makedoniju. |
