Srbija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga


Koordinate: 42° 15’—46° 11’ SGŠ, 18° 49’—23° 01’ IGD

Republika Srbija
Republika Srbija
Zastava Srbije Grb Srbije
Zastava Grb
Himna
Bože pravde
Položaj Srbije
Glavni grad Beograd
44°48′N 20°28′E
Najveći grad Beograd
Službeni jezik srpski ¹
Oblik države Republika
 — Predsednik Republike Tomislav Nikolić
 — Predsednik Vlade Aleksandar Vučić
 — Predsednik Narodne skupštine Maja Gojković
Stvaranje i Nezavisnost  
 — Osnivanje Srbije 768
 — Proglašenje kraljevine 4. januar 1217
 — Srpsko carstvo 16. april 1346
 — Prvi srpski ustanak 15. februar 1804
 — Prvi srpski ustav 15. februar 1835
 — Međunarodno priznanje 13. jul 1878
Površina  
 — ukupno 88.361 km² (113)
 — voda (%) 0,13
Stanovništvo  
 — 2013. 7.243.007[1] (102)
 — 2011. 9.024.734
 — gustina 92/km² (107)
BDP (PKM) 2010 približno
 — ukupno 79,940[2] (80,650)[3] milij. USD (75.)
 — po glavi stanovnika 10,830[4] USD (74.)
IHR (2012) 0.769[5] (64.) — visok
Valuta Srpski dinar ² (RSD)
Vremenska zona UTC +1, +2 (CET, CEST)
Internet domen .rs³ .срб
Pozivni broj +381
1U Republici Srbiji u službenoj upotrebi su srpski jezik i ćirilično pismo, dok su u Vojvodini zvanični i mađarski, slovački, rumunski, rusinski i hrvatski; na Kosovu i Metohiji i albanski;

2 Na Kosovu i Metohiji i evro;
3 Do 30. marta 2010. godine .yu.

Srbija, ili zvanično Republika Srbija, kontinentalna je država koja se nalazi u jugoistočnoj Evropi[6] a prostire se na Balkanskom poluostrvu i jednim delom u srednjoj Evropi (Panonskoj niziji).[7] Glavni grad je Beograd. Sa 1.639.121 stanovnika u široj okolini po popisu iz 2011. godine, on je administrativno i ekonomsko središte države. Srbija se na severu graniči sa Mađarskom, na severoistoku sa Rumunijom, na istoku sa Bugarskom, na jugu sa Republikom Makedonijom, na jugozapadu sa Albanijom i Crnom Gorom a na zapadu sa Hrvatskom i Bosnom i Hercegovinom (Republika Srpska).

Srbija je od završetka Prvog svetskog rata bila osnivač i sastavni deo zajedničke države sa većinom balkanskih Južnih Slovena prvobitno u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, (kasnije preimenovanoj u Kraljevinu Jugoslaviju), zatim u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, Saveznoj Republici Jugoslaviji i Srbiji i Crnoj Gori. 2006. godine, posle održanog referenduma u Republici Crnoj Gori Državna zajednica SCG je prestala da postoji i Republika Srbija je, na osnovu Ustavne povelje DZ SCG nastavila državno-pravni kontinuitet sa Državnom zajednicom Srbija i Crna Gora.

U sastavu Republike Srbije su i dve autonomne pokrajine: Vojvodina i Kosovo i Metohija.[8] Od NATO bombardovanja SRJ, pokrajina Kosovo i Metohija se nalazi pod protektoratom Ujedinjenih nacija. Institucije privremene samouprave na Kosovu i Metohiji, na kojem Albanci čine etničku većinu, 17. februara 2008. jednostrano i protivpravno (protivno unutrašnjem pravu Republike Srbije-Ustavu Republike Srbije od 2006. godine i Rezoluciji Saveta Bezbednosti OUN 1244, ali i međunarodnom pravu) su proglasile nezavisnost, koju Republika Srbija, mnoge druge države i Organizacija Ujedinjenih nacija ne priznaju.

Republika Srbija je član Ujedinjenih nacija, Saveta Evrope, Organizacije za evropsku bezbednost i saradnju, Partnerstva za mir, Organizacije za crnomorsku ekonomsku saradnju. Takođe je zvaničan kandidat za članstvo u Evropskoj uniji i vojno neutralna država, a ima i status zemlje posmatrača u Organizaciji za kolektivnu bezbednost i saradnju.

Geografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Geografija Srbije
Ušće Save u Dunav kod Beograda

Srbija se nalazi na Balkanu — regionu jugoistočne Evrope (oko 75% teritorije) i u Panonskoj niziji — regionu srednje Evrope (oko 25% teritorije). No, geografski, a i klimatski, jednim delom se ubraja i u mediteranske zemlje. Ukupna dužina granica sa okolnim zemljama iznosi 2.397 km, od čega je 1.717km suvozemnih i 680km rečnih[9]. Dužina granica po državama susedima iznosi: Albanija 122 km, Bosna i Hercegovina 391 km, Bugarska 371 km, Hrvatska 315 km, Mađarska 166 km, Republika Makedonija 252 km, Crna Gora 236 km, Rumunija 544 km[9].

Severni deo Republike zauzima ravnica (vidi: Geografija Vojvodine), a u južnim predelima su brežuljci i planine. Postoji preko 30 planinskih vrhova iznad 2.000 metara nadmorske visine[9], a najviši vrh je Đeravica (na Prokletijama) sa visinom od 2.656 metara[9]. Planinski reljef Srbije objašnjava pojavu mnogih kanjona, klisura i pećina (Resavska pećina, Ceremošnja, Risovača). Najniža tačka se nalazi na tromeđi sa Rumunijom i Bugarskom[10], na ušću Timoka u Dunav, na 28-36 metara nadmorske visine.[11]


Hidrologija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Spisak reka u Srbiji i Spisak jezera u Srbiji
Reke i rečni slivovi u Srbiji

Veći deo Srbije pripada slivu Dunava (81.646 km² tj. 92,4 %[12]), koji i sam protiče kroz severnu Srbiju dužinom od 588 kilometara[13]. Pored Dunava, plovne su još celim svojim tokom kroz Srbiju reke: Sava (206 km), Tisa (168 km) i Begej (75 km), a delimično su plovne Velika Morava (3km od 185 km) i Tamiš (3km od 118 km)[9]. Ostale velike reke, sa dužinom toka kroz Srbiju većom od 200km, su[9]: Zapadna Morava (308 km), Južna Morava (295 km), Ibar (272 km), Drina (220 km) i Timok (202 km). Deo juga Srbije pripada slivu reka Beli Drim u Metohiji i Radika u Gori (4.771 km² tj. 5,4 %[12]) koje teku ka Jadranskom moru. Slivovi reka Pčinja, Lepenac i Dragovištica na jugoistoku Srbije pripadaju egejskom slivu (1.944 km² tj. 2,2 %)[12]. Pored reka, u Srbiji je izgrađen i čitav niz veštačkih kanala, koji služe za odbranu od poplava, navodnjavanje zemljišta, plovidbu i druge namene. Njihova ukupna dužina iznosi 939.2 km, od čega je za brodove, do 1000 t, plovno 385.9 km[9]. Najveći sistem kanala se nalazi u ravničarskom delu zemlje i poznat je pod nazivom Kanal Dunav—Tisa—Dunav, prema nazivima reka koje povezuje.

Većina jezera u Srbiji je poligenetskog porekla[14], a najveće među njima je Đerdapsko jezero, površine 178 km² (sa rumunskim delom: 253 km²)[9], koje je po nastanku veštačko-akumulaciono jezero, napravljeno pregrađivanjem Dunava. Druga veća veštačka jezera u Srbiji, sa površinom većom od 10 km², su[9]: Vlasinsko jezero (na reci Vlasini, 16 km²), Perućac (na reci Drini, 12,4 km²) i jezero Gazivode (na reci Ibru, površine 11,9 km²). Najveća prirodna jezera su Palićko jezero površine 5,6 km² i Belo jezero površine 4,8 km², koja se nalaze u Vojvodini. Na visokim planinama juga Srbije, javljaju se glacijalna jezera, poput Đeravičkog na Prokletijama ili jezera na Šar-planini[14], dok se na krajnjem severu javljaju, inače retka[14], eolska jezera, Palićko (5.6 km²) i Ludoško[14]. Pored njih, u Srbiji danas postoje još dve grupe prirodnih jezera i to su: kraška (Žagubičko vrelo) i rečna jezera (Rusanda, Carska bara), dok su tektonska jezera, koja su postojala u prošlosti, tokom vremena nestala. U nekim pećinama Srbije, javljaju se podzemna tj. pećinska jezera, kakva su na primer, jezera u Ravaničkoj pećini.

Najviši vodopad u Srbiji je Jelovarnik (71 metar) na Kopaoniku[15], koji sačinjavaju tri uzastopne kaskade, a drugi po visini je Piljski na Staroj planini (64 metra[16]). Najveći i najduži kanjon Srbije i Evrope je Đerdap na Dunavu[15], dok je najveće ada (rečno ostrvo) Srbije Ostrvo u Dunavu kod Kostolca, površine 60 km².[15]

Klima[uredi]

Klimatski dijagram Beograda

Srbija se nalazi na kopnenoj masi Balkanskog poluostrva koja je okružena toplim morima (jadranskim, egejskim i crnim) dok se na severu naslanja na evropski kontinent. Dodatni važan faktor koji određuje klimu Srbije je reljef. Grubo se može reći da u Srbiji vlada kontinentalna klima na severu, umerenokontinentalna na jugu, i planinska klima na visokim planinama. Zime u Srbiji su kratke, hladne i snežne, dok su leta topla. Najhladniji mesec je januar, dok je najtopliji jul. Najniža temperatura zabeležena u Srbiji je –39,5 °C (13. januara 1985. u naselju Karajukića Bunari na Pešteru), a najviša 44,9 °C (24. jula 2007. u Smederevskoj Palanci)[17]. Prosečna godišnja temperatura u Srbiji je: 10.9 °C (predeli ispod 300 metara nadmorske visine), 10 °C (300—500 metara), 6 °C (1000—1500 metara), 3 °C (iznad 1500 metara)[17]. Prosečna godišnja količina padavina je 896 mm. Najviše kiše ima u junu i maju, dok su najsuvlji februar i oktobar.

Najznačajniji vetrovi Srbije su:

  • košava (hladan i suv vetar karakterističan za sever Srbije)
  • severac (hladan i suv severni vetar)
  • moravac (hladan i suv; dolazi sa severa i duva dolinom Morave)
  • južni vetar (topao i suv; duva sa juga dolinom Morave)
  • jugozapadni vetar (topao i vlažan; dolazi sa Jadrana i dopire do Zapadne Srbije)

Biljni i životinjski svet[uredi]

Biogeografski, na teritoriji Srbije nalaze se dve zonalne vegetacije (odnosno, dva bioma) — veći deo površine pripada biomu širokolisnih i mešovitih šuma umerenih predela, dok predeli iznad gornje šumske granice pripadaju biomu tundri (alpijske tundre). U okviru šumskog bioma prisutna su četiri ekoregiona: balkanske mešovite šume (zauzimaju najveći deo teritorije južno od Save i Dunava), panonske mešovite šume (zauzimaju Panonsku niziju sa obodnim predelima), dinarske mešovite šume (mala površina u jugozapadnom delu Srbije) i rodopske planinske mešovite šume (mala površina u jugoistočnom delu Srbije). U okviru bioma tundri razvijena je visokoplaninska zeljasta vegetacija alpijskih livada i kamenjara. Pored zonalne vegetacije, zastupljeni su i drugi vegetacijski oblici, u zavisnosti od lokalnih uslova, npr. nizijske livade, tresave, stepski fragmenti.

Nacionalni parkovi[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nacionalni parkovi Srbije
Ime Osnovan Površina (ha) Mapa Slika
Nacionalni park Đerdap 1974. 93.968
Srbija na mapi Srbije
{{{alt}}}
IronGate.jpg
Nacionalni park Kopaonik 1981. 11.810
Srbija na mapi Srbije
{{{alt}}}
Smrce na Kopaoniku.jpg
Nacionalni park Tara 1981. 22.000
Srbija na mapi Srbije
{{{alt}}}
Planina tara.jpg
Nacionalni park Šar-planina 1986. 39.000
Srbija na mapi Srbije
{{{alt}}}
Šar Mountains, view from the Republic of Macedonia.jpg
Nacionalni park Fruška gora 1960. 25.393
Srbija na mapi Srbije
{{{alt}}}
Fruska Gora.JPG

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije
Istorija Srbije
Coat of arms of Serbia.svg

Ovaj članak je deo serije o
istoriji Srbije

Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi
Kategorija: Istorija Srbije

Praistorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Praistorija na tlu Srbije

Najstariji tragovi ljudskog postojanja, na tlu današe Republike Srbije, datiraju u vreme poslednjeg glacijala, oko 40.000. godine pne[18]. Najznačajniji lokaliteti iz ovog perioda su pećine kod sela Gradac, ispod Jerininog brda nedaleko od Kragujevca i Risovača na Venčacu kod Aranđelovca[18].

Lepenski Vir: Praroditeljka, skulptura iz svetilišta XLIV

Krajem ledenog doba, tokom holocena, velike promene klime, ali i flore i faune, dovele su do stvaranja ljudskih zajednica koje će stvoriti jednu od najkompleksnijih praistoriskih kultura[18], kulturu Lepenskog Vira. Karakterišu je naseobine građene po utvrđenom obrascu, sa sahranjivanjem unutar njih i karakterističnim kućama trapezaste osnove, usavršena izrada alata i oružja, a smatra se da je u njoj postojala društvena hijerarhija i privatno vlasništvo, kao i razvijena religija (sa kultnim mestima i sakralnim objektima) i umetnost (javljaju se prve skulpture ribolikih ljudi, riba i jelena). Toplija klima, dovela je do stvaranja nove kulture u Podunavlju, koja se po lokalitetu Starčevo kod Pančeva, naziva Starčevačkom kulturom, a prostirala se na prostoru od Bosne do Makedonije tokom 5. milenijuma p. n. e. Njene kuće koriste drvo kao armaturu i blato i plevu kao građu, dok im je osnova kvadratno-trapezasta.

Figurina iz Vinče, danas u Britanskom muzeju

Starčevačku kulturu zamenila je u srednjem neolitu Vinčanska kultura, koja je svoj naziv dobila po lokalitetu Vinča - Belo brdo, nedaleko od Beograda na obali Dunava i predstavlja tehnološki najnapredniju praistorijsku kulturu na svetu[19]. Njeni lokaliteti iz poznog neolita Pločnik kod istoimenog sela pored Prokuplja odnosno Belovode i Belolice kod Petrovca, na osnovu pronađenih bakarnih nalaza, predstavljaju najstarije evropske centre metalurgije, što pomera početke metalnog doba u još dalju prošlost. Kuće Vinčanske kulture su građene od istih materijala i istih su oblika, kao one iz Starčevačke kulture, ali su za razliku od njih, masivnije sa dve prostorije i ognjištima, dok su u poznom periodu bile poređane u redove sa svojevrsnim ulicama između njih, pa bi se njihova naselja mogla smatrati urbanim. Pored zemljoradnje i stočarstva kao osnovnih zanimanja, ljudi u ovom periodu su se bavili i lovom, ribolovom i sakupljanjem plodova, zatim pravljenjem grnčarije, alatki od kamena, ali i pletenjem asura od like i trske, pa čak i preradom vune. Grnčariju karakteriše zaobljenost, dok antropomorfne i zoomorfne figurine (Lady of Vinča, Vidovdanka, Hajd vaza, Boginja na tronu), kao i prosopomorfni poklopci i žrtvenici predstavljaju izuzetne umetničke domete ove kulture. Posebnu odliku Vinčanske kulture predstavljaju urezani znaci, poznati kao vinčansko pismo, o čijoj funkciji ima mnogo pretpostavki (oznake vlasništva, kaucije, piktogrami ili slikovno pismo, fonetsko pismo...)[20].

Kulture bronzanog doba, počinju da se javljaju na tlu Srbije oko 1900. p. n. e. i to na području Banata (moriška), Srema (vinkovačka), severozapadne Srbije (Belotić-Bela Crkva) i južnog Pomoravlja (Bubanj-Hum III-Slatina). Njihov mirni život je poremećen oko 1425. godine pne, kada sa severa nadire nova kultura (kultura grobnih humki) sa bronzanim oružjem (mačevi, sekire, bodeži), što dovodi do pokretanja naroda, koja su doprla i do Egipta[18]. Između 1200. p. n. e. i 1000. godine pne, na prostoru Kosova, Pomoravlja, Bačke i Banata, postoje ljudske zajednice koje imaju ista naselja, posuđe, oblik sahranjivanja, bave se uzgajanjem ječma i pšenice, uzgajaju goveda, svinje i konje, a ređe koze i ovce. Krajem drugog i početkom prvog milenijuma pne (period od 1125. p. n. e. do 750. p. n. e.), dolazi do nastanka gvozdenog doba i formiranja prvih etničkih zajednica na Balkanskom poluostrvu (Dardanaca, Tribala, Ilira i Tračana). Za gvozdeno doba je vezan i dolazak Trako-kimeraca oko 725. p. n. e. iz Kavkasko-pontskih predela, koji sa sobom donose svoje gvozdeno oružje i nakit. Tokom naredna dva veka dolazi do formiranja etničkog razgraničenja među plemenima na Balkanu, počinje da se razvija razmena dobara (o čemu svedoče luksuzni helenski predmeti pronađeni na ovom prostoru), a arheološka istraživanja ukazuju i na procese helenizacije Tribala i Dardanaca, dok se iz istorijskih izvora zna da su između 300. p. n. e. i 100. p. n. e. vodili ratove sa makedonskim kraljevima.

Konzervirani ostaci bedema (levo i desno) i kule (u sredini) rimskog kastruma u Singidunumu

Mlađe gvozdeno doba karakteriše pojava Kelta, koji se 335. p. n. e. sastaju sa Aleksandrom Makedonskim na Dunavu, da bi nakon njegove smrti prešli Savu i Dunav i otpočeli napade na celo poluostrvo, sve do poraza kod Delfa, 279. p. n. e. Oni se nakon toga povlače sa tla današnje Grčke i uspevaju da pokore Tribale i deo Autarijata, sa kojima formiraju moćno pleme Skordiska[18], koji na tlu današnje Karaburme podižu svoj grad Singidunum, koji se smatra pretečom prestonice moderne Srbije, Beograda.

Stari vek[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije u starom veku
Ulazna kapija Feliks Romulijane

Širenje Rimljana na Balkansko poluostrvo, otpočelo je krajem III veka p. n. e., sukobima sa Ilirima predvođenim kraljicom Teutom. Tokom tri ilirsko-rimska i makedonsko-rimska rata, Rimljani su pokorili Ilire i Antičke Makedonce. Nakon toga, započinje njihov prodor Panonskoj niziji i ratovi protiv Dardanaca i Skordiska. Početkom nove ere, gušenjem Batonovog ustanka, celokupno Balkansko poluostrvo se našlo pod rimskom vlašću. Veći deo današnje Srbije, ušao je u sastav provincije Gornja Mezija, dok su manji delovi ušli u sastav provincija Panonije, Dalmacije i Dakije. Na ovom prostoru su bile stalno stacionirane dve rimske legije IV Flavia (u Singidunumu, današnjem Beogradu) i VII Claudia (u Viminacijumu kod današnjeg Kostolca na Dunavu). Podignut je čitav niz gradova koji su bili povezani sistemom puteva koji su omogućavali laku komunikaciju između delova Rimskog carstva, koje je za vladavine cara Trajana, nakon dačkih ratova, bilo na svom teritorijalnom vrhuncu[18].

Upadi varvarskih plemena iz centralne Evrope i povlačenje Rimljana iz Dakije, tokom Aurelijanove vladavine, doveli su podizanja niza rimskih kastruma duž desne obale Dunava, koji su formirali Dunavski limes. Jedan od njegovih naslednika, Dioklecijan uveo je tetrarhiju kao oblik vladavine i izvršio reformu unutrašnje organizacije Rimskog carstva, čime je Sirmijum postao jedna od prestonica države. Varvarski napadi na Dunavsku granicu su se nastavili, a jednu od prekretnica čini prodor Gota 378. godine, nakon čega počinje i trajno naseljavanje varvara na tlu Rimskog carstva. Car Teodosije I je 395. godine podelio Rimsko carstvo na dva dela, pri čemu veći deo današnje Srbije ulazi u sastav Istočnog rimskog carstva, dok su manji delovi (severni i zapadni delovi Vojvodine i severozapadni deo uže Srbije) pripali Zapadnom rimskom carstvu.

Srednji vek[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Istorija Srbije u srednjem veku i Slovensko naseljavanje Balkanskog poluostrva

Sredinom V veka, Huni predvođeni Atilom stvaraju moćnu državu, koja propada nakon njegove smrti 453. godine, a na tlu današnje Srbije svoje države stvaraju Gepidi i Istočni Goti. Pljačkaškim upadima na teritoriju Istočnog rimskog carstva, pridružuju se u prvim decenijama VI veka i Sloveni, ponekad kao samostalni napadači, a ponekad udruženi sa drugim varvarskim narodima. Sredinom istog veka na Balkansko poluostrvo stižu Avari, koji, predvođeni kaganom Bajanom, tokom narednih pola veka šire svoju vlast i uticaj na okolne Slovene, uz čiju pomoć napadaju i pljačkaju vizantijske teritorije, a 582. godine zauzimaju i sam Sirmijum.

Krajem veka su Sloveni toliko ojačali da se već 584. godine pominje njihovo trajno naseljavanje na prostorima južno od Save i Dunava, a dve godine kasnije i njihov napad na Solun, u kome su korišćene i opsadne sprave.

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Naseljavanje Srba na Balkansko poluostrvo
Srpske kneževine na Balkanu

Prekretnicu u slovenskom naseljavanju, predstavlja dolazak na vlast cara Iraklija na vlast 610. godine. On procenjuje da rat sa Persijom na istočnim granicama carstva, predstavlja daleko veći problem i po stupanju na presto povlači sve preostale snage sa dunavske granice i prebacuje ih na istok, čime je otvoren put za trajno i neometano naseljavanje Slovena, koji će u narednim decenijama, preplaviti celo Balkansko poluostrvo. Posle neuspešne slovenske opsade Soluna 611. godine i kombinovane opsade Carigrada 626. godine, na prostor Balkana i današnje Srbije doseljavaju se Srbi. Prema rečima vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita (913959), oni su se, uz Iraklijevu dozvolu, naselili na prostorima Između reka Cetine i Vrbasa na zapadu, Bojane, Ibra i Morave na istoku, Dunava i Save na Severu i Jadranskog mora na jugu [21][22]. On takođe navodi da su došli iz Bojke odnosno Bele ili Nekrštene Srbije u kojoj su vlast od oca nasledila dva brata. Oni su podelili narod, tako da je jedan ostao na čelu Srba u Beloj Srbiji, dok je drugi sa delom naroda krenuo u seobu ka jugu.

Pola veka kasnije, tačnije 680. godine, na Balkan dolazi narod turskog porekla Protobugari, koji se naseljavaju istočno od Srba, među Slovenima na području nekadašnje Trakije. Tokom narednih vekova, oni će se stopiti sa okolnom slovenskom masom i izgubiti svoj jezik i običaje, ali će joj nametnuti svoje ime Bugari. Njihova država obuhvatiće istočnu Srbiju sa Moravskom dolinom, Beogradom i Sremom. Varvarska najezda je uništila stare rimske gradove i uređenje, tako da par narednih vekova karakteriše potpuno odsustvo bilo kakvih podataka o zbivanjima u unutrašnjosti Balkanskog poluostrva.

Kneza koji je predvodio Srbe u seobi na Balkan, nasledio je posle smrti njegov sin, tako da je vlast, tokom vekova, ostala u istoj porodici, a prvi knez čije ime je zabeleženo, bio je Višeslav, za koga se pretpostavlja da je vladao krajem VIII veka. Njegov unuk Vlastimir, koji je vladao u prvoj polovini IX veka, smatra se utemeljivačem srpske države u srednjem veku. Srbija se tokom njegove vladavine našla na udaru susednih Bugara predvođenih Presijamom (832852), koji su u trogodišnjem ratu doživeli potpun poraz, izgubivši pri tome i veći deo vojske. Posle njegove smrti, oko 851. godine, Bugari su ponovo napali Srbiju, ali su njegovi sinovi Mutimir (851—891), Strojimir i Gojnik ponovo potukli Bugare. Tokom borbi je zarobljen i najstariji sin hana Borisa (852—889) Vladimir (889—893) sa 12 uglednih bojara. Nakon toga je zaključen mir i prijateljstvo između Srba i Bugara, a zarobljenici su oslobođeni i otpraćeni do granice u Rasu. Kasnije je među Vlastimirovim sinovima došlo do borbe oko vlasti, u kojoj je pobedio najstariji Mutimir, koji je zarobio mlađu braću i poslao ih u Bugarsku kao zarobljenike. Tokom njegove vladavine je vladarska porodica primila hrišćanstvo[23], a papa Jovan VIII (872882) je zatražio od njega 873. godine da se, nakon uspeha moravsko-panonske misije, podloži Metodiju, kao slovenskom episkopu, sa sedištem u Sirmijumu. Posle njegove smrti 891. godine, Srbiju su ponovo zahvatili sukobi oko vlasti iz kojih je kao pobednik izašao Mutimirov bratanac Petar (892917). On je kao kum kneza Bugarske i tada najmoćnijeg vladara na Balkanu Simeona Velikog (knez 893—913, car 913—927), bio u mogućnosti da skoro dve decenije vlada Srbijom u miru. Njegovu vladavinu je okončao sam Simeon, koji je od zahumskog kneza Mihajla dobio izveštaje o Petrovim kontaktima sa njegovim protivnicima Vizantincima, nakon čega je Petra na prevaru zarobio, a za novog kneza Srbije postavio Mutimirovog unuka Pavla (917—923).

Približne granice Srbije u doba kneza Časlava

Njega su, par godina kasnije, pokušali da zbace sa vlasti Vizantinci, pomoću njegovog brata od strica Zaharija, ali je on zarobljen i poslat u Bugarsku[21]. Jačanje Bugarske pod Simeonom je primoralo Pavla, da pređe na stranu Vizantije, nakon čega je bugarski car protiv njega poslao 923. godine Zahariju, koji ga je zbacio sa vlasti[21]. Međutim, sam Zaharija je vrlo brzo prešao na stranu Vizantije, zbog čega Simeon biva primoran da pošalje svoju vojsku protiv njega. Bugarska vojska je potučena, a glave i oružje dvojice bugarskih vojvoda su poslati u Carigrad kao ratni trofeji[21]. Bugarski car je nakon toga poslao na Srbiju novu vojsku, sa kojom je poslat i Vlastimirov praunuk Časlav (931— oko 960), koji je trebalo da bude postavljen za novog kneza[21]. Pred novom bugarskom vojskom, Zaharija je pobegao u Hrvatsku, dok su Bugari pozvali srpske župane da dođu i potčine se novom knezu[21]. Umesto postavljanja novog kneza, srpski župani su zarobljeni, a cela Srbija je opljačkana i pripojena Bugarskoj[24]. Nakon Simeonove smrti 927. godine, Časlav je pobegao iz Bugarske i uz vizantijsku pomoć, obnovio Srbiju u kojoj su najveći gradovi bili: Dostinika (prva prestonica Srbije), Černavusk, Međurečje, Drežnik, Lesnik i Salines, dok su u oblasti Bosne, koja se tada nalazila u sastavu Srbije, bili gradovi Kotor i Dresnik[21]. Sredinom X veka, severne granice Srbije počeli su da ugrožavaju Mađari, sa kojima je Časlav vodio borbe, u kojima je, prema narodnoj tradiciji sačuvanoj u „Letopisu Popa Dukljanina“, poginuo tako što je zarobljen i u okovima bačen u Savu sa svojom pratnjom. Njegovom smrću se gasi prva srpska vladarska dinastija koja je vladala Srbima od dolaska na Balkan do sredine X veka.

Temnićki natpis sa kraja X ili početka XI veka, pronađen kod Varvarina

Nekoliko decenija kasnije 971. godine Bugarska država propada i ulazi u sastav Vizantije[24]. Okrutna vizantijska uprava na delovima Balkana naseljenim Slovenima, dovela je 976. godine do pobune u Makedoniji na čijem su se čelu našli sinovi kneza Nikole. Ustanak se brzo proširio, a na njegovom čelu se, usled pogibije ostale braće, našao Samuilo[24]. Posle prodora u Grčku, do Korinta i Peloponeza, on, oko 998. godine, pokreće pohod ka zapadnim delovima Balkana i do 989. godine osvaja veći deo današnje Srbije i okolnih srpskih kneževina[24]. Početkom XI veka, Vizantija predvođena carem Vasilijem II počinje da potiskuje ustanike i posle velike pobede u bici na Belasici 1014. godine, Samuilo umire od srčanog udara, a njegova država se praktično raspala usled dinastičkih borbi oko vlasti[24]. Već 1018. godine, udovica poslednjeg cara se sa porodicom predala Vasiliju, ali su pojedine Samuilove vojskovođe nastavile da pružaju otpor[25]. Poslednji od njih bio je Sermon koji je vladao Sremom[25]. Njega je na prevaru ubio vizantijski zapovednik Beograda 1019. godine, čime je i poslednji ostatak Samuilove države pokoren.

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Slovenski ustanci protiv Vizantije

Vizantijska uprava na prostorima naseljenim slovenskim stanovništvom je posle sloma Samuilovog ustanka, započela proces helenizacije stanovništva i uvođenje plaćanja poreza u novcu, umesto, kao do tada, u naturi. Ove promene su, uz povećanje poreza usled krize u samoj Vizantiji, doveli do podizanja dve nove slovenske pobune. Prvo je u leto 1040. godine u Pomoravlju izbio ustanak na čijem se čelu našao, navodni Samuilov unuk, Petar Deljan, koji je u Beogradu proglašen za cara. Iako se ustanak brzo proširio na prostor današnje Srbije, Makedonije i severne Grčke, on je već 1041. godine ugušen. Tri decenije kasnije, 1072. godine dolazi do novog ustanka pod vođstvom Đorđa Vojteha, a ustanici za cara u Prizrenu proglašavaju zetskog princa Konstantina Bodina. Pod njegovim vođstvom oni osvajaju Niš, ali krajem godine bivaju potučeni kod Pauna na Kosovu, čime je ustanak ugušen.

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Raška
Granice kraljevine Zete u doba kralja Bodina

Početkom naredne decenije, Bodin je, kao kralj Zete, zauzeo Rašku u kojoj je za vladare postavio župane Vukana (oko 10831112) i Marka, a potom i Bosnu u kojoj je postavio kneza Stefana. Borbe sa Vizantijom od 1091. godine vodi isključivo raški župan Vukan koji iz Zvečana više puta prodire na Kosovo spaljujući Lipljan, a kasnije stiže i do Vranja, Skoplja i Pologa. Na vlasti ga smenjuje njegov bratanac Uroš I koji ulazi u savez sa Mađarima u borbama sa Vizantijom. Njegova ćerka Jelena postaje žena budućeg kralja Mađarske Bele II, a njegov sin Beloš kraljevski palatin. Mađari će tokom celog XII veka ratovati sa Vizantijom, prvo oko Srema i Beograda, a zatim i oko Moravske doline, a raški župani će u gotovo svakom od tih ratova učestvovati kao mađarski saveznici. Oni uspevaju da, na kratko, osvoje Beograd, a kasnije i Niš, ali ih Vizantinci, predvođeni moćnim carem Manojlom I Komninom potiskuju, tako da se svi sukobi okončavaju bez značajnijih teritorijalnih proširenja. Istovremeno Rašku potresaju i unutrašnji sukobi oko vlasti između Uroševih sinova Uroša II i Dese u kome učešće uzima i sam Manojlo. Vizantijski car na kraju postavlja za novog velikog župana Tihomira, sina velmože Zavide.

Veliki župan Stefan Nemanja

Protiv njega će se, 1166. ili 1168. godine, pobuniti njegov najmlađi brat Stefan Nemanja koji će potisnuti stariju braću iz zemlje, a kasnije će kod Pantina na Kosovu potući vizantijsku vojsku predvođenu njegovom braćom, koja ga nakon toga priznaju za vladara. Nemanja će tokom naredne tri decenije voditi uspešne ratove protiv Vizantije u kojima će značajno proširiti svoju državu. Pripaja joj Neretvljansku oblast, Zahumlje, Travuniju, Zetu, delove Kosova, Metohije, a na kratko osvaja i Niš u kome se sastaje sa svetim rimskim carem i vođom krstaša III krstaškog pohoda Fridrihom Barbarosom, kome predlaže savez protiv Vizantije. Na prestolu ga, u dogovoru sa vizantijskim carem, nasleđuje srednji sin Stefan, koji početkom svoje vladavine biva potisnut od starijeg brata Vukana, ali na kraju uspeva da se održi na vlasti. Koristeći se političkom situacijom na Balkanu nastalom posle krstaškog zauzeća Carigrada 1204. godine, on je nastavio širenje svoje države (osvaja Prizren, Vranje i Niš), koju 4. januara 1217. godine uzdiže na rang kraljevine, dobivši od pape Honorija III kraljevski venac. Dve godine kasnije, njegov mlađi brat Sava je od vaseljenskog patrijarha u Nikeji izdejstvovao uzdizanje raške episkopije na nivo arhiepiskopije čiji je postao prvi arhiepiskop, čime je srpska crkva stekla autokefalnost i udareni su temelji današnjoj Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

Sveti Sava, prvi srpski arhiepiskop i prosvetitelj

Stefana nasleđuju sinovi Radoslav (12231234) i Vladislav (1234—1242) koji vladaju pod uticajem svojih moćnih tastova epirskog despota i bugarskog cara, posle kojih na vlast dolazi najmlađi sin Uroš I (1242—1276). Iako nije uspeo da proširi granice svoje države, Uroš je uspeo da ekonomski ojača državu tako što je iz Transilvanije doveo rudare Sase, čime je započela eksploatacija rudnika u Srbiji, što će njegovim naslednicima pružiti finansijsku osnovu za dalja osvajanja. Bio je oženjen Jelenom Anžujskom koja je igrala značajnu ulogu u tadašnjoj Srbiji, a slikarstvo njegove zadužbine Sopoćana spada u sam vrh evropske srednjovekovne umetnosti. Njega je sa vlasti, usled neuspešnih ratova i nezadovoljstva u zemlji, zbacio 1276. godine stariji sin Dragutin (kralj Srbije 1276—1282, kralj Srema 1282—1316), koji će, svega nekoliko godina kasnije 1282. godine, prepustiti vlast mlađem sinu Milutinu (1282—1321), koji spada u red najznačajnijih srpskih vladara[26]. Tokom nekoliko narednih godina, Milutin će proširiti Srbiju ka jugu, osvajajući veći deo današnje Makedonije sa Skopljem koje mu postaje prestonica i severne delove Albanije, a na kratko će držati i sam Drač. Kasnije će osvojiti Braničevo, koje predaje Dragutinu, kome je mađarski kralj i njegov tast dodelio na upravu Mačvu sa Beogradom i severnu Bosnu. Sam Milutin 1299. godine zaključuje mir sa Vizantijom, prema kome mu car Andronik II (1282—1328) priznaje osvajanja i daje za ženu petogodišnju ćerku Simonidu.

Kralj Milutin

Početak XIV veka obeležava građanski rat između braće oko prava nasleđivanja prestola koji se okončava ponovnim prihvatanjem Deževskog ugovora, kojim je Dragutin 1282. godine predao vlast Milutinu i prema kome ga nasleđuje Dragutinov sin. Milutina je sa vlasti 1314. godine pokušao da zbaci sin Stefan (13221331), koji je uhvaćen i po njegovom naređenju oslepljen, posle čega je poslat u izgnanstvo u Carigrad. Nakon Dragutinove smrti 1316. godine on zarobljava njegovog sina i naslednika Vladislava i zauzima njegovu državu, posle čega vodi trogodišnji rat sa kraljem Mađarske Karlom Robertom (13101342) u kome gubi Beograd, ali zadržava Mačvu i Braničevo. Posle njegove smrti 1321. godine, državu zahvata građanski rat između njegovih sinova Konstantina i Stefana, u koji se nakon Konstantinove pogibije uključuje Vladislav, ali Stefan i njega pobeđuje. On nastavlja da širi svoju državu ka jugu na račun, Vizantije, ali ne uspeva da povrati primorje od Cetine do Dubrovnika koje se nakon Milutinove smrti otcepilo, nakon čega ga osvaja ban Bosne Stefan II Kotromanić (1322—1353). Protiv njega je stvoren savez Vizantije i Bugarske, koji je Stefan uništio, potukavši do nogu Bugare u bici kod Velbužda 1330. godine. Samo godinu dana kasnije, njegov sin Dušan (kralj 1331—1346, car 1346—1355) koristi nezadovoljstvo vlastele i u Nerodimlju zarobljava oca, koji iste godine umire u kao zatvorenik u Zvečanu, a Dušan postaje novi kralj.

Bitka na Kosovu, Adam Stefanović

Godine 1217, tokom vladavine Stefana Prvovenčanog, Srbija postaje nezavisna kraljevina, a 1346. dostiže vrhunac moći kao carstvo Stefana Dušana, koji se proglasio za „Cara Srba i Grka“. Turci Osmanlije su porazili srpsko plemstvo 1389. u bici na Kosovu polju, dok su konačno zagospodarili Srbijom posle pada Smedereva 1459. godine.

Osmanska vladavina[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije u Osmanskom carstvu

Delovi teritorije današnje Srbije su bili u sastavu Osmanskog carstva u periodu od XV do XX veka. U sastav Osmanskog carstva su najpre, početkom 15. veka, uključeni jugoistočni delovi današnje Srbije (okolina Niša), zatim, sredinom 15. veka (1459. godine), celo područje Srpske despotovine, i konačno, između 1521. i 1552. godine i celo područje današnje Vojvodine. Od kraja 17. veka, u severnim delovima današnje Srbije (Bačka, zapadni Srem) osmansku će vlast zameniti habzburška, koja će se između 1718. i 1739. proširiti i na druge delove teritorije današnje Srbije (istočni Srem, Banat, Mačvu, Šumadiju, Braničevo, Timočku Krajinu). Posle 1739. godine, granica osmanskog i habzburškog domena se nalazi na Savi i Dunavu. Srbija će svoju državnost početi da obnavlja u 19. veku, nakon Prvog (1804. godine) i Drugog srpskog ustanka (1815. godine), najpre u vidu vazalne kneževine, da bi potpunu nezavisnost stekla 1878. godine. Neki južni i zapadni delovi današnje Srbije ostaće pod osmanskom vlašću sve do 1912. godine. Period osmanske uprave trajao je različito u delovima današnje Srbije; najkraće su pod turskom vlašću bili neki delovi Vojvodine (oko 150. godina), a najduže neki delovi južne Srbije (oko 5. vekova).

Moderna Srbija[uredi]

Srpska revolucija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srpska revolucija
Karađorđe Petrović, vođa Prvog srpskog ustanka

Srbija je svoju borbu za nezavisnost počela tokom Srpske revolucije, a ta borba je trajala nekoliko decenija.

Karađorđe je umakao Seči knezova i sa šumadijskim prvacima je februara 1804. organizovao zbor u selu Orašac, na kom je odlučeno da se podigne buna. Na ovom zboru Karađorđe je izabran za „vožda“. Buna je počela paljenjem turskih hanova po Šumadiji i proterivanjem Turaka iz hanova i sela u utvrđene gradove. Da bi smirio situaciju u Beogradskom pašaluku, turski sultan je jula 1804. poslao bosanskog vezira Bećir-pašu. Karađorđe je kao prvi uslov za uspostavljanje mira tražio likvidaciju dahija, koje je Milenko Stojković u noć između 5. i 6. avgusta, po Karađorđevom naređenju i uz saglasnost Bećir-paše, pogubio na ostrvu Ada Kale.

Međutim, ovo nije smirilo situaciju u pašaluku. Sultan je 1805. poslao u Beograd za vezira Hafis-pašu, kog su ustanici dočekali na Ivankovcu i naneli mu težak poraz. Ovim je buna protiv dahija prerasla u ustanak protiv turske vlasti i srpsku nacionalnu revoluciju. Sledeće godine ustanici su porazili tursku vojsku na Mišaru i Deligradu i osvojili beogradsku varoš.

Ustanici su pokušali da uspostave mir sa Osmanskim carstvom. Pregovore sa Portom u ime srpske strane je vodio trgovac Petar Ičko i uspeo od nje da izdejstvuje Ičkov mir. Najvažnije odredbe Ičkovog mira su bile da se iz Srbije proteraju janičari i da Srbi obavljaju javne služne i čuvaju granicu. Mir nije ostvaren jer su Srbi nastavili rat kada je na njihovu stranu u rat ušla Rusija. Sledeće godine (1807), Srbi su zauzeli beogradsku tvrđavu, a udružena srpsko-ruska vojska je odnela pobede kod Štubika i Malajnice. U narednim godinama ustanici su ratovali radi oslobođenja srpskog naroda izvan Beogradskog pašaluka.

1808. godina je prošla bez bećih okrašaja, a za sledeću godinu Karađorđe je planirao da se u Raškoj sastane sa vojskom crnogorskog vladike Petra I i odatle da se uputi u oslobađanje Stare Srbije. Karađorđe je odneo pobede nad Turcima kod Suvodola, Sjenice i Novog Pazara. Međutim, morao je da odustane od pohoda jer mu se crnogorski vladika nije pridružio i zato što su ustanici poraženi u bici na Čegru. Srpski ustanici su 1810. godine odneli pobede kod Loznice i Varvarina (zajedno sa ruskom vojskom).

Pohod Napoleona na Rusiju je prinudio jednog saveznika Srba da okonča rat sa Turskom. 1812. Rusija je sklopila sa Osmanskim carstvom Bukureški mir i povukla svoju vojsku iz ustaničke Srbije. Rusija je Bukureškim mirom pokušala da ustanicima osigura autonomiju i amnestiju za učešće u ratu. Ustanici su do tada ostvarili nezavisnost i nisu želeli da prihvate samo autonomiju i nastavili su da se bore. Ogromna turska vojska, predvođena velikm vezirom Hursid-pašom je opkolila ustaničku državu sa zapada, juga i istoka. Ustanička Srbija bila je pokorena da kraja oktobra 1813. Karađorđe je napustio Srbiju sa većim brojem ustaničkih starešina, a veliki broj Srba se iselio na teritoriju susedne Austrije.

Ustaničke starešine koje nisu izbegle počele su da se dogovaraju kako da zaustave turski zulum. 23. aprila 1815. u Takovu je održan tradicionalni sabor. Okupljeni prvaci su odlučili da podignu ustanak, pa su ponudili predvodništvo Milošu Obrenoviću, što je on prihvatio, ali nakon izvesnog kolebanja. Drugi srpski ustanak je podignut i vođen protiv legalne turske vlasti. Ustanici su imali sreće da sve bitke vode protiv vojske beogradskog vezira. Najvažnije bitke su bile kod Čačka, Paleža, Požarevca, na Ljubiću i Dublju.

Kada su protiv pobunjenih Srba pošle još i dve sultanove vojske iz Bosne i Rumelije, Miloš Obrenović je započeo pregovore, uveren da ne može pružiti otpor na tri strane. Na Drini je započeo pregovore sa bosanskim vezirok Huršid-pašom, a nastavio je rumelijskim vezirom Marašli Ali-pašom. Sa Marašlijom je sklopio usmeni sporazum kojima je Srbima u beogradskom pašaluku osigurao poluautonomni položaj. Prema postignutom dogovoru, Srbi su imali pravo da skupljaju porez, da učestvuju u suđenju Srbima, da spahije ubiraju prihode po zakonima i da u Beogradu zaseda Narodna kancelarija sastavljena od srpskih knezova. Tako je okončan Drugi srpski ustanak, odnosno ratni period Srpske revolucije. Miloš Obrenović se odmah po završetku Drugog srpskog ustanka odrekao titule vožda, a prihvatio je titulu kneza.

Kneževina Srbija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kneževina Srbija
Knez Miloš Obrenović

Knez Miloš je vladao Srbijom samovoljno i imao je brojne protivnike, koji su često podizali bune, ali su se one sve one završavale neuspešno. Na spoljnopolitičkom planu, Miloš je, uz pomoć Rusije izdejstvovao Akermansku konvenciju (1828), Jedrenski mir (1829) i Hatišerif iz 1830. kojima je jačala autonomija Srbije sa Milošem Obrenovićem kao njenim naslednim knezom.

Nezadovoljstvo Miloševom vladavinom u Srbiji rezultovala je Miletinom bunom. Knez Miloš je pod pritiskom nezadovoljnih knezova savzao skupštinu 15. februara 1835. na kojoj je donet Sretenjski ustav, prvi ustav među na Balkanu. Sretenjski ustav je je bio vrlo libelaran, njime je u Srbiji konačno ukinut feudalizam i ograničena prava kneza. Kako je ustav najviši pravni akt jedne zemlje, a da je Srbija tada bila vazalna kneževina Osmanskog carstva, Porta se protivila njenom donošenju. Austrija i Rusija su takođe bile protiv ustava jer ga ni same nisu imale, i zbog straha od širenja ideja Francuske revolucije. Pod inostranim pritiskom knez Miloš je, na svoje zadovoljstvo, ukinuo ustav.

1867. godine, poslednje osmanske trupe napuštaju Srbiju, a knez Mihailo Obrenović dobija ključeve većih srpskih gradova, čime država postaje de fakto nezavisna. Na Berlinskom kongresu 1878. Srbija je dobila međunarodno priznanje.

Srbi u Habzburškoj Monarhiji[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Vojna krajina i Srbi u Vojvodini

Srbi u Habsburškoj Monarhiji su sredinom 19. veka imali krunsku zemlju unutar Austrijske carevine pod imenom Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat.


Kraljevina Srbija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kraljevina Srbija

Kraljevina Srbija obuhvata istorijski period od 1882. do 1918. godine, dok se u širim okvirima pod nazivom Novovekovna srpska država smatra period od 1804. godine

U ovom periodu su se oko vlasti nadmetale i smenjivale dve dinastije, čiji su rodonačelnici bili Đorđe Petrović — Karađorđe, vođa Prvog srpskog ustanka i Miloš Obrenović, vođa Drugog srpskog ustanka. Dalji razvoj Srbije je bio obeležen opštim napretkom u ekonomiji, kulturi i umetnosti, čemu je pre svega doprinela mudra državna politika, koja je slala mlade ljude na školovanje u evropske metropole, odakle su donosili novi duh i novi sistem vredosti. Jedan od spoljnih izraza transformacije kroz koju je sada prolazila nekadašnja osmanska provincija bilo je i proglašenje kraljevine, 1882. godine.

Srbija je proglašena kraljevinom odlukom Narodne skupštine i knjaževom porklamacijom 7. marta 1882. godine, dok je ukinuta 1. decembra 1918. godine kada se ujedinila sa Državom Slovenaca, Hrvata i Srba stvorivši Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Majskim prevratom 1903. i ubistvom kralja Aleksandra i kraljice Drage, na vlast ponovo dolazi dinastija Karađorđević, potomci Karađorđa Petrovića, a za novog kralja je postavljen Petar Karađorđević. Srbija je znatno proširila svoju teritoriju na jug posle pobeda u Balkanskim ratovima. Uz velike ljudske i materijalne žrtve, Srbija je doprinela velikoj pobedi Saveznika u Prvom svetskom ratu.

Jugoslovenske države[uredi]

Posle 1918. Srbija je jedina unoseći svoju državnost i suverenost, bila osnivač Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, preimenovane 1929. u Kraljevina Jugoslavija.

Srbija u Drugom svetskom ratu i period posle rata do danas[uredi]

U Drugom svetskom ratu, delovi Srbije su bili pod okupacijom Sila Osovine, odnosno nacističke Nemačke i njenih saveznika Italije, Bugarske, Mađarske, Albanije, kao i marionetske profašističke državne tvorevine pod nazivom Nezavisna Država Hrvatska (NDH), u Srbiji je vladala Vlada narodnog spasa pod generalom Nedićem do 1944. godine. U Srbiji su tokom okupacije postojala dva suprostavljena pokreta koji su se borili za vlast u posleratnoj Jugoslaviji: Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije i Jugoslovenska vojska u otadžbini. Ustanak protiv okupatora izbio je u leto 1941.

Tokom Drugog svetskog rata zabeležena su velika stradanja srpskog naroda. Procenjuje se da je stradalo preko milion Jugoslovena, među kojima je najviše pripadnika srpskog naroda.

Neposredno posle rata, 1945, kao naslednica Kraljevine Jugoslavije, formirana je država pod imenom Demokratska Federativna Jugoslavija koja je bila pod novom vlašću komunističkog režima na čelu sa Josipom Brozom-Titom. Iste godine (1945) država menja ime u Federativna Narodna Republika Jugoslavija, dok je 1963. konačno promenila ime u Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija.

Ustavom SFRJ iz 1974. godine pokrajine u sastavu SR Srbije (SAP Vojvodina i SAP Kosovo) dobile su daleko veću autonomiji i prava nego što su imala ranije. Pokrajine su dobila svoja državna i partijska Predsedništva.

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Republika Srbija (1990—2006)

Od 1992, posle raspada SFRJ, sve do 2003. Srbija je činila, zajedno sa Crnom GoromSaveznu Republiku Jugoslaviju. Od 2003. ustavnom poveljom Srbija je sastavni deo Državne zajednice Srbija i Crna Gora. Dana 21. maja 2006. godine, održan je referendum na kome su se građani Crne Gore izjasnili za nezavisnost.

Od 5. juna 2006. godine Republika Srbija deluje kao nezavisna i suverena država (kao naslednica Državne zajednice SCG).

Dana 8. novembra 2006. godine proglašen je u Narodnoj skupštini Republike Srbije, posle izvršenog uspešnog referenduma, Ustav Republike Srbije.

Ustavno uređenje i politički sistem[uredi]

Republika Srbija je sekularna država sa republikanskim oblikom vladavine.

Teritorijalna organizacija Republike Srbije[uredi]

Srbija Republika Srbija
  Autonomne Pokrajine:
    - Vojvodina
    - Kosovo i Metohija

Zbog velike etničke, kulturne i ekonomske neujednačenosti, a u cilju zadovoljenja i lakšeg ostvarivanja prava čoveka i građanina, na teritoriji Republike Srbije formirane su dve autonomne pokrajine:

Ove pokrajine imaju jasno utvrđene nadležnosti i za svoj rad su odgovorne republičkoj vlasti.

Napomena: Do formiranja statističkih regiona u Srbiji 2009. godine, deo teritorije Republike Srbije koji se nalazio izvan područja autonomnih pokrajina nazivao se kolokvijalno Centralna Srbija. Centralna Srbija nije predstavljala posebnu administrativno-upravnu jedinicu, već je bila pod neposrednom upravom Republike. Ustavom iz 1990. teritorija Republike je jedinstvena i nedeljiva. Na istom stanovištu je i Ustav iz 2006. godine.

Statistički regioni[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Statistički regioni Srbije

U februaru 2010. godine, skupštini Srbije predložen je zakon kojim je formirano pet statističkih regiona na teritoriji Srbije.[27] Statistički regioni Srbije su:

Okruzi[uredi]

Okruzi Republike Srbije
Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Okruzi Srbije

Teritorija Srbije je podeljena na 29 upravnih okruga i teritoriju grada Beograda, upravni okruzi su oblik dekoncentracije vlasti tzv. deataširani centri, na čelu upravnog okruga nalazi se načelnik, koji nema velike nadležnosti, ali je odgovoran Vladi za sprovođenje propisa Vlade na području okruga, praktično on ima položaj emisara, no njegove nadležnosti su znatno veće u slučaju velikih nesreća ili elementarnih nepogoda. Okrug se sastoji od nekoliko jedinica lokalne samouprave — opština (komuna), koje za razliku od okruga predstavljaju vid decentralizacije vlasti, i kao takve imaju svoje originerne prihode i organe lokalne vlasti.

Gradovi[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Gradovi u Srbiji

U Srbiji i njenim pokrajinama nalazi se 6.167[28] naselja.

Na teritoriji Srbije službeno postoji 24 grada i glavni grad Beograd (koji ima poseban status). To su gradovi:

Beograd (1.154.589, sa okolinom 1.639.121), Kragujevac (147.473, sa okolinom 180.252), Niš (213.230, sa okolinom 257.867), Novi Sad (286.157, sa okolinom 335.000), Priština (198.214, sa okolinom 250,186), Valjevo, Vranje, Zaječar, Zrenjanin, Jagodina, Kraljevo, Kruševac, Leskovac, Loznica, Novi Pazar, Pančevo, Prokuplje, Požarevac, Smederevo, Sombor, Sremska Mitrovica, Subotica, Užice, Čačak i Šabac

Dok su Beograd, Novi Sad, Kragujevac, Niš, Vranje i Požarevac svoju teritoriju podelili na 2 ili više gradskih opština, ostali gradovi su organizovani kao jedinstvena jedinica lokalne samouprave.


Demografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Demografija Srbije, Demografska istorija Srbije, Demografija Kosova i Metohije i Realni broj stanovnika opština i gradova Republike Srbije 2008. godine
Etnički sastav stanovništva Srbije 2002. godine

Prema popisu iz 2002. godine, koji nije izvršen na celoj teritoriji Republike Srbije, jer nije izvršen na jugu Srbije, u AP Kosovo i Metohija, popisani deo teritorije Republike Srbije imao je 7.498.001 stanovnika. 52% stanovništva živi u gradovima.

Procenat pismenog stanovništva je 97,8%.[29] (muškarci 98,9%, žene 94,1%).

Stopa rađanja je 1,78 dece u proseku po svakoj ženi. Prosečna dužina života stanovnika Srbije je 75,3 godine (muškarci 71,25; žene 77,1).

Prema popisu iz 2011. godine, koji ni ovog puta nije sproveden na teritoriji Kosova i Metohije, a nije obuhvatio ni Albance sa juga Srbije koji su ga bojkotovali, broj stanovnika Srbije bez Kosova i Metohije iznosio je 7.186.862. Taj broj predstavlja pad od 311.139 popisanih u odnosu na prethodni popis iz 2002.

Prema odvojenom kosovskom popisu, koji nije sproveden na Severnom Kosovu, na Kosovu su 2011. živela 1.733.872 stanovnika.

Procenjuje se da na jugu Srbije živi još oko 36.000 Albanaca koji nisu učestvovali u popisu, a da na Severnom Kosovu živi još oko 68.000 stanovnika.

Narodi i nacionalne manjine[uredi]

Srbi čine većinu od 83,32% stanovništva, slede Mađari 3,53%, Romi 2,05%, Bošnjaci 2,02%, Hrvati 0,80%, Slovaci 0,73%, Crnogorci 0,54%, Vlasi 0,49%, Rumuni 0,41%, zatim Jugosloveni, Makedonci, Muslimani, Bugari, Bunjevci, Rusini, Ukrajinci, Slovenci, Goranci, Nemci, Rusi, Česi, Turci i drugi.

Srbija Centralna Srbija Beograd Vojvodina
ukupno % ukupno % ukupno % ukupno %
ukupno 7 186 862 100 3 595 613 100 1 659 440 100 1 931 809 100
Srbi 5 988 150 83,32 3 193 067 88,80 1 505 448 90,72 1 289 635 66,75
Mađari 253 899 3,53 953 0,02 1810 0,10 251 136 13,00
Romi 147 604 2,05 77 888 2,16 27 325 0,01 42 391 2,19
Bošnjaci 145 278 2,02 142 902 3,97 1596 0,09 780 0,04
Hrvati 57 900 0,80 3115 0,08 7752 0,46 47 033 2,43
Slovaci 52 750 0,73 325 0 2104 0,12 50 321 2,60
Crnogorci 38 527 0,53 6484 0,18 9902 0,59 22 141 1,14
Vlasi 35 330 0,49 34 978 0,47 182 0,01 170 0
Rumuni 29 332 0,40 2640 0,07 1282 0,07 25 410 1,31
Jugosloveni 23 303 0,32 3066 0,08 8061 0,48 12 176 0,63
Makedonci 22 755 0,31 5393 0,14 6970 0,42 10 392 0,53
Muslimani 22 301 0,31 14 945 0,41 3996 0,24 3360 0,17
Bugari 18 543 0,25 15 866 0,44 1188 0,07 1489 0,07
Bunjevci 16 706 0,23 65 0 172 0,01 16 469 0,85
Rusini 14 246 0,19 73 0 245 0,01 13 928 0,72
Goranci 7767 0,10 1260 0,03 5328 0,32 1179 0,06
Albanci 5809 0,08 2306 0,06 1252 0,07 2251 0,11
Ukrajinci 4903 0,06 283 0 418 0,02 4202 0,21
Slovenci 4033 0,05 679 0,01 1539 0,9 1815 0,09
Nemci 4064 0,05 294 0 498 0,03 3272 0,16
Rusi 3247 0,04 773 0,02 1301 0,07 1173 0,06
Ostali 17 558 0,24 3765 0,10 7083 0,42 6710 0,34
Regionalna pripadnost 30 771 0,42 915 0,25 1289 0,07 28 567 1,47
Neizjašnjeni i neopredeljeni 160 346 2,23 40 357 1,12 38 971 2,34 81 018 4,19
Nepoznato 81 740 1,20 43 221 1,20 23 728 1,42 14 791 0,76
Srbija 2011.
Srbi
  
83,32%
Mađari
  
3,53%
Romi
  
2,05%
Bošnjaci
  
2,02%
Hrvati
  
0,80%
Crnogorci
  
0,53%
Jugosloveni
  
0,32%
Albanci
  
0,08%
ostali
  
7,35%

Jezik[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srpski jezik

Službeni jezik je srpski pisan ćiriličnim pismom. Na području AP Vojvodine i AP Kosova i Metohije u skladu sa Ustavom pored srpskog koriste se i jezici nacionalnih manjina mađarski, slovački, hrvatski, rumunski, rusinski i albanski.

Popis 2002 Popis 2011
ukupno % ukupno %
REPUBLIKA SRBIJA 7 498 001 100 7 186 862 100
Srpski 6 620 699 88,30 6 330 919 88,09
Mađarski 286 508 3,82 243 146 3,38
Bošnjački 134 749 1,80 138 871 1,93
Nisu se izjasnili i nepoznato 63 877 0,85 128 191 1,78
Romski 82 242 1,10 100 668 1,40
Slovački 57 498 0,77 49 796 0,69
Vlaški 54 818 0,73 43 095 0,60
Ostali jezici 83 775 1,12 39 463 0,55
Rumunski 34 515 0,46 29 075 0,40
Hrvatski 27 588 0,37 19 223 0,27
Bugarski 16 459 0,22 13 337 0,19
Makedonski 14 355 0,19 12 706 0,18
Rusinski 13 458 0,18 11 340 0,16
Albanski 63 835 0,85 10 040 0,14
Bunjevački - - 6 835 0,10
Ruski 2 199 0,03 3 179 0,04
Crnogorski - - 2 519 0,04
Slovenački 3 024 0,04 2 269 0,03
Nemački 2 279 0,03 2 190 0,03

Modalitet „Ostali jezici“ sadrži zbirne podatke za jezike koje manje od dve hiljade lica smatra svojim maternjim (ukrajinski, goranski, kineski, češki i sl.).

Modalitet „Nisu se izjasnili i nepoznato“ sadrži zbirni podatak za broj lica koja nisu želela da se izjasne, zatim ukupan broj nečitkih odgovora, odgovora koji ne predstavljaju izjašnjavanje o maternjem jeziku (domaći, ljudski, bilingvista, poliglota, ćirilica, niški, lalinski itd.) i ukupan broj neupisanih odgovora.

Popis 2011. godine nije sproveden na teritoriji AP Kosovo i Metohija, dok je u opštinama Preševo i Bujanovac i delimično u Opštini Medveđa zabeležen smanjen obuhvat jedinica popisa usled bojkota od strane većine pripadnika albanske nacionalne zajednice.[30]

Religija[uredi]

Glavni članak: Religija u Srbiji.
Konfesionalni sastav stanovništva Srbije 2002. godine

Najveći broj vernika u Srbiji je pravoslavne vere (84,59%). Za njima slede katolici (4,97%), muslimani (3,1%), koji su velikom većinom suniti, i protestanti (0,99 %), dok su druge religije slabije zastupljene. Stanovništvo čini i 1,11% ateista.[31]

Ustav i zakoni Srbije dozvoljavaju slobodu veroispovesti, što se u praksi i poštuje, iako sloboda veroispovesti nije ostvarena u potpunosti. Primeri ovoga su postojanje dve islamske zajednice u Srbiji i njihov međusobno napet odnos, pitanje nacionalizovane imovine verskih zajednica, kao i sporadični napadi na vernike, službenike i objekte manjih verskih zajednica.[32]

Srbija nema državnu religiju, pa se tako ni verski praznici ne tretiraju kao državni, ali je građanima dozvoljeno da proslavljaju verske praznike, kao i određen broj neradnih dana za najznačajnije praznike za svaku veroispovest (prvi dan Božića, Uskrs, krsne slave, Ramazanskog i Kurban-bajrama i Jom kipura).[33]

Uredbom Vlade Srbije o organizovanju i ostvarivanju verske nastave, od školske 2001/2002. godine se kao izborni predmet u svim osnovnim i srednjim školama Srbije uči veronauka.[34] Postoji više vrsta verske nastave, koja se inače odvoja kroz jedan čas sedmično — pravoslavna (katihizis), islamska, katolička, protestantska i judaistička (jevrejska). Osim pohađanja ovog predmeta, drugi izbor je građansko vaspitanje.

Genetika[uredi]

Prema rezultatima genetskih istraživanja, među stanovništvom Srbije su najzastupljenije sledeće patrilinearne (Y-DNK) haplogrupe:[35]

Državni simboli[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Zastava Srbije, Grb Srbije i Himna Srbije
Zgrada Narodne skupštine u Beogradu

Himna Republike Srbije je ujedno i stara himna nekadašnje Kraljevine SrbijeBože pravde“, uz neznatno izmenjen tekst.

Grb Republike Srbije je stari grb Kraljevine Srbije iz doba Obrenovića iz 1882. godine i čini ga dvoglavi beli orao sa štitom na grudima na kome su krst i četiri ocila, a iznad glava orla se nalazi kruna Nemanjića.

Republika Srbija ima narodnu zastavu koja je trobojka sa vodoravno položenim bojama: crvenom, plavom i belom. Pored narodne, postoji i državna zastava koja je u osnovi ista kao i narodna s tim što na trećini dužine gledano sa leva na desno na plavom polju stoji i mali grb Srbije.

Politika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Politika Srbije i Spoljni odnosi Srbije
Tomislav Nikolić, predsednik Republike Srbije

Sadašnji predsednik Republike Srbije je Tomislav Nikolić koji je pobedio u drugom krugu predsedničkih izbora 2012. godine.

Posle parlamentarnih izbora održanih 6. maja 2012., Srbija je 24. jula 2012. dobila koalicionu Vladu liste Pokrenimo Srbiju, okupljene oko Srpske napredne stranke, liste okupljene oko Socijalističke partije Srbije, Ujedinjeni regioni Srbije, Socijaldemokratska partija Srbije, Stranka demokratske akcije Sandžaka na čelu sa predsednikom Vlade Ivicom Dačićem.

Trenutni predsednik Narodne skupštine Republike Srbije je Maja Gojković iz SNS-a.

Međunarodna politika[uredi]

Republika Srbija je i članica više međunarodnih organizacija kao što su: Organizacija ujedinjenih nacija (OUN), Organizacija za evropsku bezbednost i saradnju (OEBS), Pakt za stabilnost jugoistočne Evrope, Savet Evrope (SE), NATO program Partnerstvo za mir, Međunarodna organizacija za migracije, Crveni krst.

Zalaže se za pristupanje Evropskoj uniji, status kandidata je dobila 2012.

Narodna skupština Republike Srbije je 26. decembra 2007. godine usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije kojom je proglašena „vojna neutralnost Republike Srbije u odnosu na postojeće vojne saveze do eventualnog raspisivanja referenduma na kojem bi se donela konačna odluka o tom pitanju“.[36]

Pravosuđe[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Ministarstvo pravde i državne uprave Republike Srbije

Ustav Srbije određuje da su sudovi samostalni i nezavisni državni organi koji štite slobode i prava građana, zakonom utvrđena prava i interese pravnih subjekata i obezbeđuju ustavnost i zakonitost.

Sudska vlast pripada sudovima i nezavisna je od zakonodavne i izvršne vlasti. Sudske odluke se donose u ime naroda i zasnivaju se na Ustavu, zakonu, potvrđenom međunarodnom ugovoru i propisu donetom na osnovu zakona. Sudske odluke su obavezne za sve i ne mogu biti predmet vansudske kontrole. Sudsku odluku može preispitivati samo nadležni sud u zakonom propisanom postupku. Svako je dužan da poštuje izvršnu sudsku odluku.

Sudovi republičkog ranga: Ustavni sud, Vrhovni kasacioni sud, Privredni apelacioni sud, Prekršajni apelacioni sud, Upravni sud

Sudovi opšte nadležnosti:
- Osnovni sudovi — za teritoriju grada, odnosno jedne ili više opština
- Viši sudovi — za područje jednog ili više osnovnih sudova
- Apelacioni sudovi — za područje više viših sudova
- Vrhovni kasacioni sud

Sudovi posebne nadležnosti:
- Privredni sudovi — za teritoriju jednog ili više gradova, odnosno više opština
- Privredni apelacioni sud — neposredno viši sud za privredne sudove
- Prekršajni sudovi — za teritoriju grada, odnosno jedne ili više opština
- Prekršajni apelacioni sud — neposredno viši sud za prekršajne sudove
- Upravni sud

Ustavni sud je samostalan i nezavisan državni organ koji štiti ustavnost i zakonitost i ljudska i manjinska prava i slobode. Odluke Ustavnog suda su konačne, izvršne i opšteobavezujuće.

Vrhovni kasacioni sud je najviši sud u Republici Srbiji, koji je neposredno viši sud za Privredni apelacioni sud, Prekršajni apelacioni sud, Upravni sud i apelacione sudove.

Apelacioni sud je neposredno viši sud za više sudove i osnovne sudove.

Viši sud je neposredno viši sud za osnovne sudove kada je to određeno zakonom.

Napomena: novi sistem uređenja sudova primenjuje se od 1. januara 2010.

Privreda[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Privreda Srbije
Zgrada Narodne banke Srbije u blizini Slavije

Privreda na teritoriji Srbije se nalazila u kolapsu tokom 1990ih. Prosečna plata u decembru 1993. iznosila je 21 nemačku marku (DM). Hiperinflacija, u ukupnom trajanju od 24 meseca[37] je dostigla vrhunac u januaru 1994. godine, kada je prosečna inflatorna stopa iznosila 313.563.558, odnosno dnevna stopa je iznosila 62,2%, na sat – 2, 03%. U najkritičnijim momentima dolazilo je i do nestašica hrane.[38] Srbiji su uvedene opšte sankcije Saveta bezbednosti OUN 1992. Veći deo sankcija je ukinut 1996, 2000, 2001. i 2005. kada je u potpunosti normalizovana trgovina sa SAD.

Poljoprivreda čini 16,6% nacionalnog BDP-a, industrija 25,5% i uslužne delatnosti 57,9%. Ukupni BDP za 2007. je bio oko 44,8 milijardi dolara. Dok je BDP-PPP za 2007. po stanovniku iznosio 10,375 dolara[39].

Srbija se nalazi na površini od ukupno 8.840.000 hektara (vidi još: Poljoprivreda Srbije). Površina poljoprivrednog zemljišta obuhvata 5.734.000 hektara (0,56 ha po stanovniku), a na oko 4.867.000 hektara te površine prostire se obradivo zemljište (0,46 ha po stanovniku). Oko 70% ukupne teritorije Srbije čini poljoprivredno zemljište, dok je 30% pod šumama. Najveći ratarski kraj je Vojvodina. Gaji se žito, kukuruz, suncokret i soja, te u manjoj meri povrtarske kulture. Najpoznatiji krompir je iz Ivanjice, paprika iz Leskovca, a kupus iz Futoga. Šumadija je poznata po voćarstvu; Vršac, obronci Fruške gore, Aleksandrovačka Župa i deo Metohije po vinogradima. Stočarstvo je razvijeno u Raškoj i u istočnoj Srbiji.

Srbija raspolaže sa oko 2 971 220 radno-sposobnog stanovništva, sa stopom nezaposlenosti od 22,4%[40]. Najniža stopa nezaposlenosti zabeležena je u Beogradskom regionu (17,9%), a najviša u Regionu Južne i Istočne Srbije (27,3%).[41] (Kosovo i Metohija oko 50%). U poljoprivredi radi oko 30%, industriji 46% i uslužnim delatnostima 24% (2002, bez Kosova i Metohije)[7].

Ukupna spoljnotrgovinska robna razmena Republike Srbije za period januar-decembar 2007. godine iznosila je 19.790,9 miliona evra. Izvoz je iznosio 6432,2 miliona, a uvoz 13358,7 miliona. Spoljnotrgovinska robna razmena bila je najveća sa članicama Evropske unije, oko 60%. U izvozu, glavni spoljnotrgovinski partneri, pojedinačno, bili su: Italija (1.094,2 miliona dolara); Bosna i Hercegovina (1.042,1 miliona dolara) i Crna Gora (950,9 miliona dolara).[42]

Turizam[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Turizam u Srbiji
Turistički centar „Sunčani vrhovi“ na Kopaoniku je jedan od najvećih turističkih centara u Srbiji.

Seoski turizam se u Srbiji tretira kao prioritetan u okviru onih vidova turizma koji su vezani za posebna interesovanja (naročito se potencira razvoj eko-turističkih sela na brdsko-planinskim područjima, koja nude zdravu sredinu, ekološku hranu, ugodan ambijent, aktivan odmor u prirodi, etnografske i druge kulturno-istorijske vrednosti). U dosadašnjem razvoju brdsko-planinskih sela dominantnu, a često i jedinu funkciju privređivanja imala je poljoprivreda (uglavnom stočarstvo i ratarstvo).

Takođe, u Srbiji su razvijeni i banjski, planinski i urbani (gradski) turizam.

Saobraćaj[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Saobraćaj u Srbiji

Srbija ima razvijen drumski, železnički, vazdušni i vodni saobraćaj.

Putna mreža Srbije ima 40.845 kilometara, od toga su oko 5.500 kilometara putevi prvog reda. U mreži je 498 kiliometara auto-puta pod naplatom putarine i 136 kilometara poluauto-puteva pod naplatom putarine.[traži se izvor od 03. 2014.]

Železnice Srbije A. D. obavljaju glavnu delatnost prometa roba i putnika na nacionalnoj mreži pruga. Ukupna dužina železničke mreže u Srbiji je 3.619 km a ukupna dužina puteva je 42.692 km (asfaltni) i 24.860 km (betonski).[43]

Najznačajnija saobraćajnica je drumsko-železnički evropski koridor 10 (auto-put A1, SuboticaBeogradNišPreševo; sa svojim krakovima auto-put A4 NišDimitrovgrad kao i auto-put A3 ŠidBeograd), koji je kroz istoriju bio put koji je povezivao istok i zapad, koji je spajao Bliski istok i srednju Evropu.

Kroz Srbiju teče reka Dunav, važan plovni put (koridor 7) koji povezuje srednju Evropu sa Crnim morem. Pored Dunava, plovne reke su: Sava, Morava i Tisa, kao i kanal Dunav—Tisa—Dunav.

Aerodromi za međunarodni putnički saobraćaj u Srbiji su aerodrom Nikola Tesla u Beogradu, aerodrom Kοnstantin Βeliki u Nišu, aerodrom Slatina u Prištini i aerodrom Morava u Kraljevu.

Energetika[uredi]

Hidroelektrana Bajina Bašta
Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Energetika u Srbiji

Najveći deo energije u Srbiji se proizvodi u termo- i hidroelektranama, pri čemu se 25,4% proizvodi u hidroelektranama, što je samo 34 % od ukupnih instalisanih elektroenergetskih potencijala za proizvodnju struje. Termoelektrane u Srbiji rade na ugalj. Najveća termoelektrana u Srbiji je Termoelektrana Nikola Tesla koja sa 14 blokova čini trećinu proizvodnog potencijala Elektroprivrede Srbije i najveći je proizvođač u jugoistočnoj Evropi.

Najveći proizvođač nafte i gasa je kompanija Naftna Industrija Srbije, koja se nalazi u većinskom vlasništvu ruske kompanije Gazprom njefta. NIS i Gazprom njeft zajdno sa Republikom Srbijom planiraju da naprave srpski deo gasovoda Južni tok. Takođe, gradi gasno skladište Banatski Dvor, koje se nalazi 60 kilometara severoistočno od Novog Sada.

Mada energetski resursi u Republici Srbiji nisu u dovoljnoj meri istraženi, poznato je da Srbija raspolaže energetskim potencijalom u nafti, prirodnom gasu, kvalitetnom uglju i nuklearnim mineralnim sirovinama. Nafta i gas čine manje od 1%, a ostalo su različite vrste uglja, od čega dominira niskokalorični ugalj (lignit), u Kolubarskom, Kostolačkom i Kovinskom i Kosovsko-Metohijskom basenu. Eksploatacija kvalitetnijih vrsta uglja (mrkih i kamenih) se vrši uglavnom jamskim putem. Od većeg značaja su rudnici sa podzemnom eksploatacijom uglja u „Soko“ (Sokobanja[44]), „Rembas“ (Resavica[45]), Lubnica[46] i „Štavalj“ (Sjenica[47]), uz moguće održavanje proizvodnje, do iscrpljenja rezervi u Bogovini[48], „Jasenovcu“ (Krepoljin[49]), Vrškoj Čuki (Grljan[50]) i „Ibarskim rudnicima“ (Baljevac[51]). Znatno uvećanje proizvodnje, moglo bi se postići velikim ulaganjima i savremenijim tehničko-tehnološki pristup, te otvaranjem novih rudnika u Melnici, Poljani, Ćirikovcu i u okviru Despotovačkog ugljenog basena.[52]

Najveće rezerve nafte i gasa otkrivene su na teritoriji Vojvodine, a u manjem značaju u Podunavlju i Pomoravlju. Rudne pojave uljni škriljci, najbolje su istraženi u Aleksinačkom i Vranjskom basenu, ali za njih trenutno nije obezbeđena ekonomična tehnologija prerade.[52]

Članom 267 krivičnog zakona Republike Srbije zabranjena je svaka izgradnja nuklearnih postrojenja[53], a Srbija je šesta zemlja u svetu koja je uklonila visokoobogaćeni uranijum sa svoje teritorije.[54] U skladu sa tim, sistematska geološka istraživanja nuklearnih mineralnih sirovina (urana i torijuma) u novije vreme su prekinuta.[52]

U pogledu korišćenja energije vetra, Srbija u odnosu na zemlje EU kasni oko 20 godina. Još prema prvoj studiji za potrebe Elektroprivrede Srbije iz 2002. godine, na teritoriji Srbije procenjen je potencijal energije vetra na instalisanu snagu od oko 1300 MW, a moguća godišnja proizvodnja električne energije iz vetra na 2.3 TWh.[55] Kao najperpektivnije lokacije za izgradnju elektrana na vetar procenjene su Midžor na Staroj Planini, sa prosečnom brzinom od 7.66m/s, Vršački breg 6.27m/s, Krepoljin 6.18 m/s, Deli Jovan 6.13m/s, Juhor i Jastrebac, kao i oblasti u dolini Dunava, Save i Morave.[56] Ovo kašnjenje u izgradnji vetroelektrana, pruža Srbiji mogućnost da iskoristi više od dve decenije iskustva zemalja sa razvijenom vetroenergetikom, kao što su Danska, Nemačka i Španija.[55]

Intenzitet sunčevog zračenja na teritoriji Srbije se kreće od 1,1 kWh/m²/dan na severu do 1,7 kWh/m²/dan na jugu tokom januara, a tokom juna se intenzitet kreće od 5,9 do 6,6 kWh/m²/dan. Ovi podaci ukazuju na činjenicu da je potencijal sunčevog zračenja u Srbiji za oko 30% viši nego u Srednjoj Evropi, a intenzitet sunčeve radijacije među najvećim u Evropi. Instalacioni potencijali za fotonaponske sisteme do 2012. godine iznosili su oko 20 МW. Trenutno se oseća potreba za podsticanjem naučnih institucija da organizuju projekte koji obuhvataju osnovna i primenjena istraživanjaa, čiji se rezultati mogu koristiti u fotonaponskoj tehnologiji, kao i upoznavanjem šire javnost sa sadržajem novih uredbi o povlašćenim proizvođačima električne energije i podsticajnim otkupnim cenama električne energije proizvedenim u takvim sistema.[57]

Energetski potencijal biomase u poljoprivredi procenjuje se u ratarstvu na oko 3 miliona tona, a u voćarstvu i vinogradarstvu oko 1,1 milion tona. Postoji i mogućnost gajenja tzv. energetskih šuma na oko 200.000 hektara neobrađenog zemljišta, na kojem bi se mogle zasaditi brzorastuće šume (topola) i ostvariti prinosi između 3 i 4 miliona tona drvne biomase, koje bi se dalje koristile u energetske svrhe. Upotreba biomase do sada je našla primenu u zagrevanju domaćinstava, korišćenjem briketa i paleta od biomase.[58] Upotreba biomase, drvnih otapadaka i poljoprivrednih kultura za sagorevanje i proizvodnju struje postaje sve popularnija[59], ali trenutno za njihovu široku primenu nema dovoljno investicija.[60]

Kultura[uredi]

Likovne umetnosti[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Srpsko slikarstvo, Srpska arhitektura i Srpska umetnost
Nadežda Petrović: Autoportret, 1907, Narodni muzej, Beograd
Narodni muzej u Beogradu

Na teritoriji Srbije postoje ostaci kulturne zaostavštine još iz praistorije. Najpoznatija neolitska kultura na tlu Srbije je kultura Lepenskog Vira. U Srbiji su se nalazili raskošni carski gradovi i palate u doba poznog Rimskog carstva i rane Vizantije, čiji se ostaci mogu videti u Sirmijumu, Gamzigradu i Caričinom gradu (Justiniana Prima).

Srpski srednjovekovni spomenici koji su se očuvali do danas uglavnom su crkve i manastiri. Većina ovih spomenika ima freskama ukrašene zidove. Najoriginalniji spomenik srpske srednjovekovne umetnosti je manastir Studenica (oko 1190). Ovaj manastir je bio model za kasnije manastire Mileševa, Sopoćani i Visoki Dečani. Verovatno najpoznatija srpska srednjovekovna freska je prikaz „Mironosnice na grobu“ (ili Beli anđeo) iz manastira Mileševa.

Ikonoslikarstvo je takođe deo srpskog srednjovekovnog kulturnog nasleđa.

Uticaj vizantijske umetnosti se pojačao nakon pada Carigrada u ruke krstaša 1204, kada su mnogi umetnici utekli u Srbiju. Njihov uticaj je vidljiv u izgradnji crkve Bogorodica Ljeviška, manastira Staro Nagoričane i manastira Gračanica.

Manastir Visoki Dečani je sagrađen između 1330. i 1350. Za razliku od drugih srpskih manastira, ovaj je sagrađen u romaničkom stilu pod nadzorom majstora Vite iz Kotora. Na freskama ovog manastira nalaze se 1.000 portreta koji opisuju sve najvažnije epizode iz Novog zaveta. U katedrali se nalaze ikonostas, igumanov presto i dekorisani sarkofag kralja Stefana III Dečanskog.

Još jedan stil crkvenog građevinarstva se razvio u Srbiji krajem 14. veka, i to u dolini reke Morave (Moravska škola). Odlika ovog stila je bila bogata dekoracija spoljnih crkvenih zidova. Freske u manastiru Manasija prikazuju religijske scene u kojima učestvuju ljudi u srpskim srednjovekovnim odorama.

Za vreme turske vladavine uglavnom je zamrla umetnička aktivnost u Srbiji. Neke barokne tendencije vidljive su kod srpskih umetnika sa kraja 18. veka u južnoj Ugarskoj (Teodor Kračun, Jakov Orfelin).

Mnogi mladi umetnici iz novoustanovljene srpske države 19. veka su se školovali u inostranstvu, posebno u Francuskoj i Nemačkoj, i doneli su sa sobom avangardne stilove. Pored Pariza i Minhena, Beograd je bio u prvoj polovini 20. veka jedan od centara impresionizma. Nadežda Petrović je slikala u stilu fovizma, dok je Sava Šumanović bio pod uticajem kubizma. Ipak u tom periodu srpsko slikarstvo je obeležio Paja Jovanović.

Značajni srpski slikari 20. veka bili su: Milan Konjović, Marko Čelebonović, Petar Lubarda, Vladimir Veličković i Mića Popović.

Srbija je poznata po slikarima naive, kao što su Janko Brašić, Sava Sekulić, Martin Jonaš i Zuzana Halupova. Slovačko selo Kovačica u Vojvodini je centar naivnog slikarstva.

Književnost[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srpska književnost

Početak srpske pismenosti vezuje se za aktivnost braće Ćirila i Metodija na Balkanu. Postoje spomenici rane srpske pismenosti iz 11. veka, pisani glagoljicom. Već u 12. veku, pojavljuju se tekstovi pisani ćirilicom. Iz ove epohe je najstarija ćirilična knjiga srpske redakcije, jevanđelje zahumskog kneza Miroslava, brata Stefana Nemanje. Miroslavljevo jevanđelje je i najstarija i najlepše ilustrovana srpska knjiga srednjeg veka.

Za vreme turske vladavine, u Srbiji se razvijala usmena lirska i epska književnost.

U doba nacionalnog preporoda, tokom prve polovine 19. veka, Vuk Stefanović Karadžić je preveo Novi zavet na srpski narodni jezik i reformisao srpski jezik i pravopis. Time je udaren temelj srpskoj književnosti novijeg vremena. Najznačajniji srpski pesnici 19. veka bili su Branko Radičević, Petar Petrović Njegoš, Laza Kostić, Đura Jakšić i Jovan Jovanović Zmaj. U 20. veku primat imaju prozni pisci: Ivo Andrić, Isidora Sekulić, Miloš Crnjanski, Meša Selimović, Dobrica Ćosić, Borislav Pekić, Danilo Kiš, Aleksandar Tišma, mada ima i vrednih pesničkih dostignuća: Milan Rakić, Jovan Dučić, Desanka Maksimović, Miodrag Pavlović, Miroslav Antić, Branko Miljković i Vasko Popa.

U poslednjoj deceniji 20. veka i u prvoj deceniji 21. veka, najznačajniji su autori: David Albahari, Milorad Pavić, Goran Petrović, Svetlana Velmar-Janković, Svetislav Basara ...

Muzika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srpska muzika

Srbija ima dugu tradiciju folklora i narodne muzike. Igra grupe plesača, pod imenom kolo, je najomiljeniji vid folklora u Srbiji i razlikuje se od regiona do regiona. Najpopularnija kola su užičko kolo i moravac.

Umetnička muzika[uredi]

Najznačajniji srpski kompozitor umetničke muzike bio je Stevan Stojanović Mokranjac (18561914). On je bio i muzikolog, sakupljač narodne muzike i direktor prve muzičke škole u Srbiji. Njegovo najpoznatije muzičko delo su horske pesme Rukoveti. Ostali značajni srpski kompozitori su: Kornelije Stanković, Stevan Hristić i Stanislav Binički.

Narodna muzika[uredi]

U 19. veku i ranije, karakteristični narodni instrumenti su bile gusle i frula, dok su u Vojvodini korišćene tambure i gajde. Znatno kasnije, a i danas, glavni instrumenti u novokomponovanoj narodnoj muzici su harmonika i violina.

Trubački orkestri su veoma popularni u Srbiji. Festival trubača u Guči je centralna manifestacija ove vrste muzike. Najpoznatiji trubač Srbije je Boban Marković.[traži se izvor od 07. 2013.]

Najvažniji predstavnici srpske narodne muzike su: pevači Predrag Cune Gojković, Predrag Živković Tozovac, Toma Zdravković, Olivera Katarina, Lepa Lukić, Vasilija Radojčić, Miroslav Ilić i Šaban Šaulić, kao i kompozitori Milutin Popović-Zahar, Radoslav Graić, Dragan Aleksandrić. Tu su još Zvonko Bogdan i Janika Balaž čija je muzika vezana za vojvođanske muzičke tradicije, a u novije vreme i grupa Legende. Mnogi današnji srpski pevači su popularni u celoj jugoistočnoj Evropi, kao na primer: Lepa Brena, Svetlana Ražnatović – Ceca, Željko Joksimović, Indira Radić, Dragana Mirković, Seka Aleksić, Jelena Karleuša i Aca Lukas.

Period turske vlasti ostavio je orijentalni trag u muzici celog Balkana, pa i Srbije. Primetan je i uticaj romske muzike. U poslednjih 20-ak godina, razvijen je trend kombinovanja narodne muzike, orijentalnih uticaja i dens muzike pod imenom turbo-folk.

Zabavna, pop i rok muzika[uredi]

U zabavnoj i pop muzici, velike zvezde estrade sa prostora Srbije (tada kao dela Jugoslavije) bili su Đorđe Marjanović[61] i Lola Novaković.[62] Još uvek su aktivni Đorđe Balašević i Zdravko Čolić.

Rok grupe su se pojavile u Srbiji krajem 1960e-ih. Veliku popularnost su postigle 1980e-ih, sa grupama novog talasa: Idoli, Električni orgazam i Ekatarina Velika. U to vreme, a i danas, aktivne su grupe Riblja čorba, Bajaga i Instruktori i Van Gog.

Legenda jugoslovenskog roka, Goran Bregović, poslednjih desetak godina stekao je međunarodnu popularnost svojom muzikom obojenom etnomuzičkim motivima. Sličnom kategorijom muzike bave se Biljana Krstić, Slobodan Trkulja & Balkanopolis i Nele Karajlić sa grupom No Smoking Orchestra.

Srbija je pobedila na takmičenju za Pesmu Evrovizije 2007. u Helsinkiju sa pesmom „Molitva“ u izvođenju pop-pevačice Marije Šerifović.[63]

Pozorište i film[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Film u Srbiji i Pozorište u Srbiji
Narodno pozorište u Beogradu

Joakim Vujić je osnivač savremenog srpskog pozorišta. On je osnovao Knjažesko-srbski teatar u Kragujevcu 1835. Značajni srpski pisci pozorišnih komada bili su Jovan Sterija Popović u 19, i Branislav Nušić u 20. veku. U Beogradu se od 1967. održava međunarodni festival savremenog teatra BITEF. Tradicionalno najkvalitetnije pozorišne scene u Srbiji su Narodno pozorište u Beogradu, Atelje 212, Jugoslovensko dramsko pozorište i Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu.

Među pozorišnim radnicima koji su obeležili srpski teatar poslednjih decenija izdvajaju se Bojan Stupica, Mira Trailović i Jovan Ćirilov, a od pisaca Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, Ljubomir Simović i Biljana Srbljanović.

Srpska filmska umetnost je jedna od vodećih kinematografija istočne Evrope. Pre Drugog svetskog rata u Srbiji je proizvedeno 12 filmova. U posleratnom periodu, na međunarodnoj sceni su se istakli režiseri: Goran Marković, Aleksandar Petrović, Dušan Makavejev, Slobodan Šijan, Goran Paskaljević i drugi. Najnagrađivaniji srpski filmski režiser je Emir Kusturica koji je između ostalog dobitnik dve Zlatne palme na festivalu u Kanu.

Među glumcima, u prvoj polovini 20. veka su se istakli Čiča Ilija Stanojević, Žanka Stokić i Dobrica Milutinović. Novije doba srpskog pozorišta i filma su obeležili glumci: Miodrag Petrović Čkalja, Pavle Vujisić, Radmila Savićević, Ljubiša Jovanović, Zoran Radmilović, Ljuba Tadić, Danilo Bata Stojković, Dragan Nikolić, Milena Dravić, Velimir Bata Živojinović, Mira Stupica, Jelisaveta Seka Sablić, Ljubiša Samardžić, Mira Banjac, Bora Todorović, Mija Aleksić, Olivera Marković, Ružica Sokić, Miki Manojlović, Svetlana Bojković ...

Svetska kulturna baština UNESKO-a u Srbiji[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Spisak lokaliteta Svetske baštine u Srbiji
Manastir Studenica

Razvoj nauke i visokog školstva[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nauka u Srbiji

Uslovi za razvoj nauke i školstva u Srbiji nisu postojali za vreme turske vladavine. Prvi pokušaj osnivanja nacionalnog školstva bila je Velika škola iz 1808, potpomognuta Srbima iz Austrije. Tek u periodu 1835—1878. dolazi do institucionalizacije prosvete. Velika škola u Beogradu je otvorena 1863, a transformisana je u Univerzitet 1905. Osnivanjem institucija Narodnog muzeja (1844) i Društva srpske slovesnosti (1841), koje je preraslo u Srpsku akademiju nauka i umetnosti, ostvareni su uslovi za organizovano bavljenje naukom. Mnogi mladi i talentovani Srbi su u tom periodu školovani u inostranstvu o trošku države, da bi se dobili stručnjaci za dalji razvoj.

U Austriji, Srbi su organizovali Maticu srpsku (1826) kao svoju kulturnu instituciju. Kasnije je njeno sedište preseljeno iz Pešte u Novi Sad. Prilike u Austriji su bile znatno povoljnije za razvoj srpskog školstva i nauke.

Svetski vredni naučnici iz Srbije su, između ostalih: prirodnjak Josif Pančić, geograf Jovan Cvijić, matematičar Mihajlo Petrović, astronom Milutin Milanković, fizikohemičar Pavle Savić. Pored njih, mnogi srpski naučnici su radili i stvarali u inostranstvu. Takvi su na primer Mihajlo Pupin i Nikola Tesla.

Tokom druge polovine 20. veka, u Srbiji su otvoreni naučni instituti za nuklearne nauke u Vinči i institut za inženjerstvo „Mihajlo Pupin“. Ovo su danas dva najznačajnija naučna instituta u zemlji.

Obrazovanje[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Obrazovanje u Srbiji

Po zakonima Srbije, školovanje je svakom dostupno pod jednakim uslovima.

Osnovno školovanje je obavezno i traje osam godina. Deca u osnovnu školu polaze sa navršenih 6 ili 7 godina. Posle osnovne škole, dolazi do račvanja; neki učenici nastavljaju srednje školovanje u gimnazijama i tu 4 godine stiču opšte obrazovanje, dok drugi nastavljaju obrazovanje u srednjim stručnim školama, koje takođe traju četiri godine. Treća opcija su zanatske škole na kojima specijalističko obrazovanje (trgovina, zanati) traje tri godine.

Više i visoko obrazovanje se realizuje na višim školama, fakultetima i umetničkim akademijama. Danas u Srbiji deluje 7 državnih i 7 privatnih univerziteta. Državni imaju 84 fakulteta, a privatni 51 fakultet. Postoji i pet samostalnih privatnih fakulteta van univerziteta. Državni univerziteti Srbije su: Univerzitet u Beogradu, Univerzitet u Novom Sadu, Univerzitet u Nišu, Univerzitet u Kragujevcu, Univerzitet u Novom Pazaru, Univerzitet u Prištini (sadašnje sedište u Kosovskoj Mitrovici), Univerzitet umetnosti u Beogradu. Univerzitetski programi su prilagođeni Bolonjskoj deklaraciji, koja predviđa sticanje diploma tri nivoa: licenca, master i doktorat.

Za redovno školovanje, koje se finansira iz javnih prihoda budžeta Republike Srbije, građani ne plaćuju školarinu. Pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na obrazovanje na svom jeziku, u skladu sa zakonom[8].

Festivali i sajmovi[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Festivali i sajmovi u Srbiji

U Srbiji ima mnogo kulturnih festivala i sajmova. Najznačajniji su: Beogradski sajam knjiga, Vukov sabor i Beogradski internacionalni teatarski festival (BITEF). Od muzičkih manifestacija, najpopularnije su: međunarodni muzički festival Egzit (Exit) i trubački Sabor u Guči.

Sport[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Sport u Srbiji
Beogradska arena u Beogradu, jedna od najvećih u Evropi
Novak Đoković, prvi teniser sveta

Popularni sportovi u Srbiji su: fudbal, košarka, vaterpolo, odbojka, rukomet i tenis.

Beograd je bio domaćin Letnje univerzijade 2009. Beogradski maraton je najmasovniji sportski događaj u Srbiji.

Srbija se prvi put pojavila na Olimpijskim igrama 1912. Nakon toga, sportisti Srbije su bili deo tima Kraljevine SHS/Jugoslavije/SFRJ i Srbije i Crne Gore. Rezultati reprezentativaca državne zajednice Srbije i Crne Gore iz perioda 1992—2006. se računaju kao rezultati sportskih saveza Srbije. Od 2006, odnosno OI 2008, sportisti iz Srbije nastupaju kao reprezentativci Srbije.

Košarkaši Srbije su osvojili dve zlatne medalje na svetskim prvenstvima 1998. i 2002. Na evropskim prvenstvima osvojili su tri prva mesta (1995, 1997, 2001). Muški odbojkaški tim je na Olimpijskim igrama 2000. u Sidneju i na Evropskom prvenstvu 2001. osvojio zlatnu medalju. Vaterpolo reprezentacija Srbije (SR Jugoslavije, Srbije i Crne Gore) je 2005. i 2009. osvojila svetsko prvenstvo. Evropsko prvenstvo je osvajano 2001, 2003. i 2006. (kao domaćin).

Najpoznatija sportska društva u Srbiji su JSD Partizan i SD Crvena zvezda. Najveći uspeh klupskog fudbala u Srbiji bio je 1991. kada su fudbaleri Crvene zvezde osvojili Kup evropskih šampiona i Interkontinentalni kup. Najveći uspeh u košarci ostvarili su košarkaši Partizana, koji su bili prvaci Evrope 1992. Vaterpolisti Partizana su sedmostruki klupski prvaci Evrope, dok su vaterpolisti Crvene zvezde ovo takmičenje osvojili 2013.

Plivači Milorad Čavić i Nađa Higl su 2009. postali prvaci sveta u plivanju u disciplinama 50 metara delfin, odnosno 200 metara prsnim stilom.

Najuspešniji teniser Srbije je Novak Đoković, osvajač Otvorenog prvenstva Australije 2008, 2011, 2012 i 2013, Vimbldona 2011 i 2014, i Otvorenog prvenstva SAD 2011. Trenutno najuspešnije teniserke Srbije su Ana Ivanović (osvajač turnira Rolan Garos 2008) i Jelena Janković. U vreme dok je nastupala za SFRJ, Monika Seleš je osvojila Otvoreno prvenstvo Australije 1991, 1992. i 1993, Otvoreno prvenstvo Francuske 1990, 1991, i 1992, Otvoreno prvenstvo SAD 1991. i 1992.

Bokser Slobodan Kačar osvojio je zlatnu medalju na Olimpijadi u Moskvi 1980. Olimpijske medalje osvojili su: Tadija Kačar 1976. Montreal, srebrnu, Zvonko Vujin 1968. Meksiko i 1972. Minhen, Bronzane, kao i Mirko Puzavić 1984. Los Anđeles, bronzanu i Azis Salihu 1984. bronzanu medalju. Jasna Šekarić je osvojila zlatnu medalju u streljaštvu (disciplina vazdušni pištolj 10 metara) na Olimpijskim igrama 1988, još 4 olimpijske medalje u periodu 1988—2004, tri svetska i četiri evropska prvenstva.

Praznici[uredi]

Datum Naziv Napomene
1. i 2. januar Nova godina Neradni dani
7. januar Božić Neradni dan
14. januar Srpska Nova godina Neradni dan
27. januar Dan Svetog Save Radni dan, neradni u školama
15. i 16. februar Dan državnosti Republike Srbije Neradni dani
Veliki petak Neradni dan
Vaskrs Neradni dan
Vaskrsni ponedeljak Neradni dan
1. i 2. maj Praznik rada Neradni dan
9. maj Dan pobede Radni dan
28. jun Vidovdan Radni dan
21. oktobar Dan sećanja na srpske žrtve u Drugom svetskom ratu Radni dan
11. novembar Dan primirja u Prvom svetskom ratu Neradni dan

Pored navedenih praznika, zaposleni imaju pravo da ne rade za određene verske praznike, i to:

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ [1], Countries and Areas Ranked by Population: 2013
  2. ^ „International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2011: Nominal GDP list of countries. Data for the year 2010“. Imf.org. 14. 9. 2006. Приступљено 25. 1. 2013.. 
  3. ^ [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Field listing — GDP (PPP exchange rate), CIA World Factbook
  4. ^ Data refer to the year 2010. World Economic Outlook Database-April 2011, International Monetary Fund. Pristupljeno 11. 4. 2011.
  5. ^ „2013 Human development Report“. United Nations Development Programme Приступљено 22. maj 2013. 
  6. ^ United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  7. ^ a b Srbija na CIA The World Factbook-u
  8. ^ a b „Устав Србије“. Srbija.gov.rs Приступљено 25. 1. 2013.. 
  9. ^ a b v g d đ e ž z „Статистички годишњак Србије, 2009: Географски преглед (на српски) (PDF). Републички завод за статистику Србије Приступљено 18. 12. 2009.. 
  10. ^ Живковић, Љиљана; Алексић, Ана; Живковић, Ненад. Географија за осми разред основне школе. Фреска. стр. 24-. 
  11. ^ Vlahović 2004, стране 20
  12. ^ а б в Petar Vlahović, „Serbia: The Country, People, Life, Customs“ (2nd edition), Belgrade, 2006. ISBN 86-7891-031-3
  13. ^ „Влада Републике Србије: Положај, рељеф и клима (на српски) Приступљено 17. 12. 2009.. 
  14. ^ a b v g Snežana Štetić, „Nacionalna turistička geografija“, Beograd, 2004. ISBN 86-84887-03-4
  15. ^ a b v Tourist Destination Serbia ((en))
  16. ^ „Висина водопада“. Topirot.com Приступљено 25. 1. 2013.. 
  17. ^ a b „РХМЗ — Републички Хидрометеоролошки завод Србије Кнеза Вишеслава 66 Београд“. Hidmet.gov.rs Приступљено 25. 1. 2013.. 
  18. ^ a b v g d đ „Ilustrovana istorija Srba — Uvod“, Vladimir Ćorović, Beograd 1959.
  19. ^ Gradska opština Grocka: „Vinčanska kultura“, 16.7.2012, Pristupljeno 19.5.2013
  20. ^ „''„Винча — Праисторијска метропола“''“ (PDF) Приступљено 25. 1. 2013.. 
  21. ^ a b v g d đ e Konstantin VII Porfirogenit, De administrando imperio , (glava 32.)
  22. ^ Vizantološki institut SANU (Božidar Ferjančić), „Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije (II tom)“ (fototipsko izdanje originala iz 1957), Beograd 2007. ISBN 978-86-83883-08-0.
  23. ^ Smatra se da su Vlastimirovići primili hrišćanstvo između 870. i 873. godine, pošto se smatra da su u tom periodu rođeni prvi srpski prinčevi sa hrišćanskim imenima:najmlađi Mutimirov sin Stefan i Gojnikov sin Petar. U isto vreme pada i aktivnost vizantijskog cara Vasilija I (867886) na širenju vizantijskog uticaja i hrišćanstva među balkanskim Slovenima.
  24. ^ a b v g d Grupa autora, Istorija srpskog naroda I , Beograd 1981.
  25. ^ a b Vladimir Ćorović, „Istorija srpskog naroda“ (rukopis iz 1941) Beograd 1989. (Država maćedonskih Slovena)
  26. ^ Jovan Deretić, „Kulturna istorija Srba“, Beograd 2005. ISBN 86-331-2386-X
  27. ^ „Смањење броја статистичких региона кроз измене Закона о регионалном развоју“. Srbija.gov.rs Приступљено 25. 1. 2013.. 
  28. ^ Republička agencija za prostorno planiranje: Odluka o izradi Strategije prostornog razvoja Republike Srbije do 2020. godine, „Službeni glasnik RS“, br. 119/2008, Pristupanje 19.5.2013
  29. ^ „2011 Human development Report“. United Nations Development Programme. pp. 159- Приступљено 30. novembar 2012. 
  30. ^ „Попис становништва, домаћинстава и станова 2011. године у Републици Србији. Књига 4: Вероисповест, матерњи језик и национална припадност“ (на српски). Републички завод за статистику Приступљено 19.5.2013.. 
  31. ^ „Вероисповест, матерњи језик и национална“ (на српски) (PDF). Републички завод за статистику Приступљено 27. 05. 2013.. 
  32. ^ „Специјална известитељка УН за слободу религије и вероисповести Асма Јахангир, код Заштитника грађана Саше Јанковића“ (на српски). 30. 4. 2009. Приступљено 27. 5. 2013.. 
  33. ^ „Државни и верски празници Републике Србије“ (на српски). Министарство рада, запошљавања и социјалне политике Приступљено 27. 5. 2013.. 
  34. ^ „Веронаука у српским школама“ (на српски). Српска православна црква Приступљено 27. 5. 2013.. 
  35. ^ Serbia - Atlas of Genetic Genealogy
  36. ^ М. Ч.. „Политика: Како је утврђена војна неутралност, 13. јануар. 2010, приступљено децембра 2012“. Politika.rs Приступљено 25. 1. 2013.. 
  37. ^ G17plusBela knjiga Miloševićeve vladavine“, str. 43, Pristupanje 19.5.2013
  38. ^ Filozofski fakultet Univerziteta u Nišu: Mesto i domašaj „Dragačevskog sabora“ u kulturnom miljeu Srbije, Dragoslav B. Petrović, doktorska disertacija, Niš (2012), Pristupanje 19.5.2013
  39. ^ Međunarodni monetarni fond: Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP) per capita GDP BDP 2007—2013, Pristupanje 19.5.2013
  40. ^ Republički zavod za statistiku: Aktuelni pokazatelji — Republika Srbija, Pristupanje 19.5.2013
  41. ^ Republički zavod za statistiku: „Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2011. godine u Republici Srbiji Knjiga 7: Ekonomska aktivnost“, Pristpupanje 19.5.2013
  42. ^ Zemlje kandidati za članstvo u EU, PHAROS e.V. — Internationale Bildungsarbeit und humanitäre Hilfe
  43. ^ „www.srbija.gov.rs Статистике о Србији“. Srbija.gov.rs Приступљено 25. 1. 2013.. 
  44. ^ JP PEU Resavica: „Soko — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  45. ^ JP PEU Resavica: „Rembas — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  46. ^ JP PEU Resavica: „Lubnica — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  47. ^ JP PEU Resavica: „Štavalj — Istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  48. ^ JP PEU Resavica: „Bogovina — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  49. ^ JP PEU Resavica: „Jasenovac — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  50. ^ JP PEU Resavica: „Vrška čuka — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  51. ^ JP PEU Resavica: „Ibarski rudnici — istorijat“[mrtva veza od 01. 2014.], Pristupanje 20.5.2013
  52. ^ a b v Republička agencija za prostorno planiranje Republike Srbije: „Zakon o prostornom planu Republike Srbije od 2010 do 2020“, Pristupanje 20.5.2013
  53. ^ Vlada Republike Srbije - Uprava za Digitalnu agendu: „Krivični zakonik — Nedozvoljena izgradnja nuklearnih postrojenja, član 267“[mrtva veza od 01. 2014.], str. 95, format PDF, 1.1.2006, Pristupanje 19.5.2013
  54. ^ „Б92: Srbija uklonila obogaćeni uranijum, 25.10.2011“. B92.net. 25. 10. 2011. Приступљено 25. 1. 2013.. 
  55. ^ a b Jefferson institute: „Korišćenje energije vetra u Srbiji — prirodni uslovi i praktična primena“, prof. Miodrag Zlatanović, decembar 2009, Pristupanje 19.5.2013
  56. ^ Solarni paneli: „Energija vetra“, Pristupanje 19.5.2013
  57. ^ Jefferson institute: Korišćenje solarne fotonaponske energije u Srbiji, dr Ljubisav Stamenčić, decembar 2009, Pritupanje 19.5.2013
  58. ^ Blic: „Srbija može da pravi struju od sunca, biomase, vode i vetra“, 1.9.2008, pristup 19.5.2013
  59. ^ Vreme: „Moja elektrana i druge vetrenjače“, Slobodan Bubnjević, 27.7.2006, Pristupanje 19.5.2013
  60. ^ Politika: „Biomasa, struja bez investicija“, Predrag Radovanović, 16.1.2013, Pristupljeno 19.5.2013
  61. ^ Matić (2004), str. 243.
  62. ^ Matić (2004), str. 276.
  63. ^ ((en)) Eurovision.tv: „Eurovision Song Contest 2007 Final“, Pristupljeno 19. 5. 2013.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

title=Vikiputovanja

Vikiputovanja imaju više informacija na vezi: