Srem

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga


Koordinate: 45° 10' 10.3" SG Š, 19° 17' 18.2" IGD

Disambig.svg
Za drugo značenje, pogledajte članak Srem (višeznačna odrednica).
Mapa Srema
Okruzi i geografski regioni u Vojvodini
Satelitski snimak Srema
Grb Srema

Srem (lat. Syrmia ili Sirmium, hrv. Srijem, mađ. Szerém ili Szerémség, nem. Syrmien, svk. Sriem, rus. Срим, tur. Sirem) je geografski region u Panonskoj niziji između Dunava, na severu i istoku; reke Save do ušća u Dunav, na jugu i reke Bosut na zapadu.

Geografija[uredi]

Administrativna podela[uredi]

Region je administrativno podeljen između Srbije i Hrvatske. Hrvatski deo Srema obuhvata veći deo županije Vukovarsko-sremske, dok je srpski deo Srema uglavnom u Autonomnoj Pokrajini Vojvodini (sem istočnog dela, koji je deo Beogradskog okruga (centralna Srbija)). Na teritoriji Vojvodine, Srem je najvećim delom u Sremskom okrugu, dok je severni deo deo Južnobačkog okruga.

Međunarodne granice srpskog i hrvatskog dela Srema nacrtao je 1945. godine Milovan Đilas, po demografskim kriterijumima. Granice su slične unutrašnjnim granicama Kraljevine Jugoslavije (1929-1939).

Šta se nekada podrazumevalo pod Sremom[uredi]

Srem je nazvan po rimskom gradu Sirmijumu (današnjoj Sremskoj Mitrovici) pa je prvobitno pod ovim nazivom podrazumevana samo oblast sa obe strane reke koja je gravitirala ovom gradu. Zbog toga je i kralj Dragutin, iako je vladao samo oblašću južno od Save bio „Sremski kralj“. Oblast severno od Save oko Sremske Mitrovice je Srem u najužem smislu reči a taj naziv se kod tamošnjeg življa zadržao do nedavno pa se uvek razlikovao od „planine“ tj. Fruške gore.

U srenjovekovnoj Ugarskoj državi Sremsku županiju činio je samo istočni deo današnjeg Srema sa zapadnom granicom koja se protezala između Laćarka i Suseka.

Početkom 18. veka ponovo su oformljene ugarske županije ali za razliku od zvanične teritorijalne podele Srbi Sremom nisu smatrali Županju i vinkovački kotar u kojima su većinu stanoviništva činili katolici (oblast je u prostom govoru zvana „Šokadija“), ali su zato u Srem ubrajali Osečko polje na kojem je ležalo tzv. Daljsko dobro koje je bilo deo Virovitičke županije.

Fruška gora[uredi]

Fruška gora kod Vrdnika

Fruška gora je najveća planina u Sremu, čiji je najviši vrh Crveni Čot (539 m).

Susedni geografski regioni[uredi]

Istorija[uredi]

Antički period[uredi]

Ostaci carske palate Sirmijuma

Srem je dobio ime po antičkom gradu Sirmijumu (današnja Sremska Mitrovica). Tokom istorije, Sremom su vladali Rimljani, Huni, Avari, Gepidi, Vizantinci, Bugari, Mađari, Turci i Austrijanci. Od 1918. godine, Srem je deo Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca.

Sirmijum je prvobitno bio ilirski grad, a osvojili su ga Rimljani u prvom veku pre nove ere. Protiveći se rimskoj vlasti, ilirska plemena su podigla veliki ustanak 6. godine nove ere. Vođe ovog ustanka bili su Baton i Pines.

Sirmijum je bio veoma važan grad u Rimskom carstvu. Bio je to glavni grad rimske pokrajine Panonije i jedan od četiri glavna grada Rimskog carstva. U Sirmijumu ili njegovoj okolini rođeno je šest rimskih careva: Decije Trajan (249-251), Aurelijan (270-275), Prob (276-282), Maksimijan (285-310), Konstancije II (337-361) i Gracijan (367-383). Ovi carevi su po poreklu bili romanizovani Iliri.

Srednji vek[uredi]

Stefan Dragutin, sremski kralj

U 6. veku je na teritoriji Srema postojala vizantijska pokrajina Panonija, čiji je glavni grad bio Sirmijum. U 11. veku, na teritoriji Srema je vladao Sermon, vazal cara Samuila. Sermon je kovao svoje zlatnike na području današnje Sremske Mitrovice. Pošto je Samuilovo carstvo poraženo od Vizantije, Sermon biva uhvaćen i ubijen, jer se nije hteo pokoriti novoj vlasti. Vizantinci su na teritoriji Srema formirali pokrajinu, nazvanu tema Sirmijum.

Između 1282. i 1316. godine, srpski kralj Stefan Dragutin je vladao Sremskom kraljevinom, koja je obuhvatala Mačvu, Usoru i Soli. Dragutinova rezidencija se nalazila u gradu Debrcu u Mačvi (između Beograda i Šapca). U to vreme, imenom Srem su nazivane dve teritorije: Gornji Srem (današnji Srem) i Donji Srem (današnja Mačva). Dragutinova Sremska kraljevina je u stvari obuhvatala Donji Srem. Neki istorijski izvori govore da je Stefan Dragutin takođe vladao i Gornjim Sremom i Slavonijom, ali drugi izvori pominju drugog lokalnog vladara, koji je vladao Gornjim Sremom. Ime ovog vladara je bilo Ugrin Čak, a rezidencija mu se nalazila u gradu Iloku. Stefan Dragutin je umro 1316. godine, a posle njegove smrti, Sremskom kraljevinom je vladao njegov sin, kralj Vladislav II (1316-1325), dok je Ugrin Čak umro 1311. godine.

Posle turskog osvajanja Srpske despotovine (1459. godine), srpski despoti su nastavili da vladaju na teritoriji Srema kao vazali mađarskih kraljeva. Rezidencija srpskih despota nalazila se u gradu Kupiniku (današnje Kupinovo), a zanimljivo bi bilo i pomenuti imena ovih despota: Vuk Grgurević (1471-1485), Đorđe Branković (1486-1496), Jovan Branković (1496-1502), Ivaniš Berislav (1504-1514) i Stevan Berislav (1520-1535). Poslednji despoti Srbije, Radič Božić (1527-1528) i Pavle Bakić (1537), nisu vladali na teritoriji Srema, nego su imali posede na teritoriji današnje Rumunije i Mađarske.

Novi vek[uredi]

Zgrada Srpske patrijaršije u Sremskim Karlovcima, 19. vek
Sremska županija u okviru Austrougarske, nakon 1882. godine

Od 1527. do 1530. godine Sremom je kao turski vazal upravljao srpski vojvoda Radoslav Čelnik. Pošto je raskinuo savez sa Turcima i prešao Habsburzima, Čelnik je 1530. godine napustio Srem i otišao na habsburšku teritoriju, što je bio kraj njegovog Sremskog vojvodstva. Tokom turske vladavine, na teritoriji Srema je postojao Sremski sandžak, a posle uspostavljanja austrijske vlasti, Srem je uključen u sastav Vojne granice, a kasnije je formirana Sremska županija (1745. godine).

Između 1849. i 1860. godine, Srem je bio deo austrijske pokrajine nazvane Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, sa sedištem u Temišvaru. Ova pokrajina je ukinuta 1860. godine i ponovo je uspostavljena Sremska županija.

Nakon 1918. godine[uredi]

Ulaz u spomen-kompleks „Sremski front“

Srem se 1918. godine priključuje Kraljevini Srbiji (videti: Veliki narodni zbor u Rumi), i od tada je deo Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. Između 1918. i 1922. godine, Srem je imao status okruga odnosno županije, zatim između 1922. i 1929. status oblasti, da bi 1929. godine postao deo Dunavske banovine, sa sedištem u Novom Sadu. U periodu od 17. marta 1938. godine do 11. aprila 1941. godine u Sremskoj Mitrovici je izlazio informativni nedeljni list Srem.

Srem su okupirali hrvatski i nemački fašisti 1941. godine, i priključili ga takozvanoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Tokom Drugog svetskog rata Srem je bio jedno od glavnih žarišta Narodnooslobodilačke borbe u Vojvodini. Posle oslobođenja, Srem postaje deo Autonomne Pokrajine Vojvodine 1945. godine.

Godine 1991. zapadni deo Srema ulazi u sastav međunarodno nepriznate Republike Srpske Krajine. 1998. godine ta teritorija je na miran način integrisana u Hrvatsku.

Demografija[uredi]

U Sremu živi oko milion stanovnika sa obe strane granice. Većina stanovnika se nalazi na krajnjem istoku regiona, na ušću reke Save u Dunav kod Beograda, kao i na severu, kod Novog Sada.

Veći gradovi su:

Etnička struktura[uredi]

Srbin vojnik u Sremu 1742. godine

Prema popisu stanovništva iz 2002. godine, srpski deo Srema ima 790.697 stanovnika (uključujući teritorije koje pripadaju Beogradu). Većinu čine Srbi (84%). Veće nacionalne manjine su Hrvati, Slovaci, Rusini i Mađari.[1]

Prema popisu iz 2001. godine, u hrvatskom delu Srema većinu čine Hrvati (78,27%). Zatim slede Srbi (15,45%) te manji broj Mađara, Rusina, Slovaka i dr.[2]

Demografska istorija[uredi]

Vidi još: Demografska istorija Srema.

1437. godine najveći deo Srema je bio naseljen Srbima.[3]

Prema popisu iz 1857. godine Srbi su činili 59,4% stanovništva civilne administracije Srema i 63,2% stanovništva vojne administracije (Petrovaradinski regiment). Osim Srba, značajniji deo stanovništva činili su Hrvati, a zatim i Nemci i Mađari.[4]

Prema popisu iz 1910. godine regija Srem imala je 414.234 stanovnika. Za 44,20% stanovništva maternji jezik je bio srpski, za 25,64% hrvatski, za 16,44% nemački, za 7,13% mađarski, za 3,34% slovački i za 1,12% rusinski.[5]

1931. godine etnička struktura Srema bila je sledeća: 210.000 Srba, 117.000 Hrvata, 68.300 Nemaca, 21.300 Mađara, 15.300 Slovaka i 5.300 Ukrajinaca.[6]

Prema popisu iz 1971. godine srpski deo Srema imao je 313.926 stanovnika (ne računajući teritorije koje pripadaju Beogradu), od toga 228.609 Srba, 38.389 Hrvata, 14.056 Slovaka, 9.376 Mađara, 9.086 Jugoslovena, 3.406 Rusina, 1.512 Ukrajinaca, 1.400 Crnogoraca, 1.065 Slovenaca, 1.023 Makedonaca i ostalih.[7]

Poznati Sremci[uredi]

Privreda[uredi]

Srem je poljoprivredni kraj sa obuhvatnom proizvodnjom žitarica i industrijskog bilja. U dolinama Fruške gore razvijeno je vinogradarstvo. Važno je i stočarstvo. Rudno blago sastoji se od ugljena (Vrdnik) i cementnog lapora (Beočin). U okolini Vukovara i Vinkovaca nalaze se ležišta nafte i prirodnog gasa. Sve veću privrednu ulogu ima industrija koja je u hrvatskom delu Srema dobrim delom uništena u ratovima 90-ih, a u istočnom delu staradala od sankcija SR Jugoslavije. Ipak, primećuju se pomaci na bolje.

Još jedan veliki problem su minirana područja iz rata, ali i to se polako rešava. Južnim delom Srema prolazi železnička pruga dvostrukog koloseka i moderni auto-put Beograd - Zagreb (Hrvatska je završila poslednji deo od Županje do graničnog prelaza Lipovac početkom leta 2006. godine), a istočnim delom železnička pruga i auto-put Beograd - Novi Sad. Još jedna od važnih saobraćajnih veza je i deo Podravske magistrale koja vodi od Osijeka, preko Vukovara uz Dunav pa sve do Iloka i dalje do Novog Sada. Znatan je robni transport Savom i Dunavom.

Takođe se ponovo počinje razvijati turizam, krstarenje putničkim brodovima na Dunavu, pošto su uklonjeni ostaci srušenih mostova u Novom Sadu srušenih u NATO bombardovanju Jugoslavije 1999. godine. Za međunarodni vazdušni saobraćaj služi Aerodrom „Nikola Tesla“ u Surčinu.

Fotografije Srema[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2002. Knjiga 1: Nacionalna ili etnička pripadnost po naseljima. Republika Srbija, Republički zavod za statistiku Beograd 2003. ISBN 86-84443-00-09
  2. ^ http://www.dzs.hr/Hrv/Popis%202001/popis20001.htm
  3. ^ Dr Aleksa Ivić, Istorija Srba u Vojvodini, Novi Sad, 1929.
  4. ^ Vasilije Krestić, Iz prošlosti Srema, Bačke i Banata, Beograd, 2003.
  5. ^ Homepage - www.talmamedia.com, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  6. ^ Jovan Pejin, Kolonizacija Hrvata na srpskoj zemlji u Sremu, Slavoniji i Baranji, Sremska Mitrovica, 1992.
  7. ^ Dr Branislav Bukurov, Bačka, Banat i Srem, Novi Sad, 1978.

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Srem