Srpska pravoslavna crkva

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Srpska pravoslavna crkva
Flag of the Serbian Orthodox Church.svg
Coat of arms of Serbian Orthodox Church.png
Cathedral of Saint Sava, Belgrade.jpg

Hram Svetog Save

Osnovne informacije
Osnivač Sveti Sava
Osnivanje 1219.
Autokefalnost Arhiepiskopija pećka (12191346)
Pećka patrijaršija (13461463)
Pećka patrijaršija (15571766)
Doba postojanja pokrajinskih crkava (17661920)
Pećka patrijaršija (od 1920)
Kanonsko priznanje Kanonski priznata
Predstojatelj Arhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski Irinej
Sjedište Peć i Beograd
Rezidencija predstojatelja Beograd
Kanonska jurisdikcija Zastava Srbije Srbija
Zastava Bosne i Hercegovine Bosna i Hercegovina
Zastava Republike Makedonije Republika Makedonija
Zastava Slovenije Slovenija
Zastava Hrvatske Hrvatska
Zastava Crne Gore Crna Gora
Dijaspora Evropa — Austrijsko-švajcarska, Britansko-skandinavska, Srednjoevropska i Zapadnoevropska eparhija
Amerika — Novogračaničko-srednjezapadnoamerička, Zapadnoamerička, Istočnoamerička, Kanadska i Buenosajreska eparhija
Australija — Mitropolija australijsko-novozelandska
Autonomne crkve Pravoslavna ohridska arhiepiskopija
Bogoslužbeni jezik Crkvenoslovenski i srpski
Kalendar Julijanski kalendar
Broj
Arhijereja 45
Eparhija 46
Zvanična stranica www.spc.rs
Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svgMap of Eparchies of Serbian Orthodox Church (Orthodox Ohrid Archbishopric)-sr.svgMap of Eparchies of Serbian Orthodox Church in Europe-sr.svgMap of Eparchies of Serbian Orthodox Church in North America-sr.svgMap of Eparchies of Serbian Orthodox Church in Latin America-sr.svgMap of Eparchies of Serbian Orthodox Church in Oceania-sr.svg

Srpska pravoslavna crkva je pomesna autokefalna crkva. Nalazi se na 6. mestu u diptihu pravoslavnih crkava. Ima rang patrijaršije.

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srpske pravoslavne crkve

Srbi su primili hrišćanstvo u 7. veku, ali tada još nisu imali sopstvenu crkvenu organizaciju, potpadali su pod jurisdikciju Ohridske arhiepiskopije. Sveti Sava (Rastko Nemanjić) je 1219. godine rukopoložen od strane carigradskog patrijarha Manojla I za „arhiepiskopa srpskih i primorskih zemalja“, a srpska crkva dobija autokefalnost i dostojanstvo Arhiepiskopija. Od tada se srpski arhiepiskop birao i posvećivao u srpskoj zemlji.

Osnivanju arhiepiskopije pećke ogorčeno se suprotstavio ohridski arhiepiskop Dimitrije Homatijan, ali bez uspeha. Na teritoriji današnje Makedonije, hrišćanstvo je poznato još od vremena apostola Pavla. Od 4. do 6. veka Ohridska arhiepiskopija je naizmenično zavisila od Rima i Carigrada. Krajem 9. i početkom 11. veka je imala autokefalni status, kao arhiepiskopija, a zatim i kao patrijaršija, s centrom u Ohridu.

Srpska arhiepiskopija postojala je sve do 1346. godine. Kako je zemlja bila bez gradskih naselja, eparhijska središta su bila u manastirima. Središte arhiepiskopije je bilo u manastiru Žiča, a od 1253. godine u Pećiarhiepiskopija pećka.

Stvaranjem Srpskog carstva, Srpska arhiepiskopija je uzdignuta na dostojanstvo patrijaršije godine 1346. na crkvenom saboru u Skoplju. Srpski arhiepiskop Joanikije II je uzdignut na rang patrijarha, a tom svečanom činu su prisustvovali bugarski patrijarh, ohridski arhiepiskop, srpski episkopi i svetogorsko monaštvo. Središte srpskog patrijarha se nalazilo u Peć i zbog toga je patrijaršija nazvana Pećka patrijaršija. Godine 1350, Carigradska patrijaršija je reagovala anatemom i odlučenjem od Crkve srpskog cara, patrijarha i naroda. Usled toga je nastao raskol koji je trajao sve do 1375. godine.

U unutrašnjem crkvenom razvitku nije bilo značajnijih promena. Patrijarh je, poput cara, nosio titulu „patrijarha Srba i Grka“, a patrijaršija je dobila položaj i privilegije po uzoru na Carigradsku patrijaršiju. Osnovano je nekoliko novih episkopija, a nekoliko episkopija je uzdignuto na rang mitropolije.

Sa osmanskim provalama nastaju teška vremena za Srpsku patrijaršiju. Mnogi srednjovekovni srpski manastiri su zapusteli ili im se čak gubi trag zbog turskih razaranja. Padom Srbije pod tursku vlast 1459, tadašnja Pećka patrijaršija je bila ukinuta, a zatim je obnovljena 1557. godine. Nestankom srpske države, srpska crkva postaje uz verski i nacionalno-politički centar srpskog naroda. Crkveni poglavari postaju i narodne vođe — etnarsi. Osnovna funkcija etnarha sastojala se u prikupljanju poreza namenjenih sultanu i centralnim organima carevine. U vreme patrijarha Makarija Sokolovića (1557—1571) jurisdikcija patrijaršije pokriva široku teritoriju od Ohrida do Budima. Crkveni poglavari su podizali ili podržavali mnoge bune protiv osmanlijskih vlasti. Sve će to uroditi ukidanjem srpske patrijaršije od strane sultana Mustafe III 1766. godine.

Od 1766. godine srpska crkva potpada pod jurisdikciju Carigradske patrijaršije, a većinu episkopa činili su GrciFanarioti. Veliki broj Srba je emigrirao na područje Austrije, a katedra arhiepiskopa pećkog je bila premeštena iz Peć u Sremske Karlovce, a zatim je 1848. godine uzdignuta na rang patrijaršije.

Nakon uspostave srpske autonomije 1832, u Beogradu je bila proglašena autonomna mitropolija pod jurisdikcijom Carigradske patrijaršije, a 1879. godine je dobila autokefalnost.

U toku balkanskih ratova (1912—1913) u sastav Beogradske mitropolije su ušle i eparhije: Skopska, Veleško-debarska i Prizrenska.

Sve do 1920. godine ne postoji jedinstvena crkvena organizacija kod Srba i taj period u istoriografiji se naziva dobom postojanja pokrajinskih crkava. Najznačajnija od svih pokrajinskih crkava bila je Karlovačka mitropolija sa sedištem u Sremskim Karlovcima.

Stvaranjem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1918) stvoreni su uslovi i za crkveno ujedinjenje, odnosno obnovu Pećke patrijaršije. Od 1920. godine središte srpske crkve je u Beogradu, a crkva ima dostojanstvo patrijaršije. Carigradska patrijaršija je ubrzo priznala ujedinjenje pokrajinskih srpskih crkava i stvaranje patrijaršije posebnim tomosom.

Ustrojstvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Ustrojstvo Srpske pravoslavne crkve

Ustrojstvo Srpske pravoslavne crkve je propisano Ustavom Srpske pravoslavne crkve. Sedište Srpske pravoslavne crkve je u patrijaršijskom dvoru u Beogradu.

Srpska pravoslavna crkva je jedna, nedeljiva i autokefalna i održava dogmatsko i kanonsko jedinstvo sa ostalim pravoslavnim crkvama.

Na čelu Srpske pravoslavne crkve, kao njen vrhovni poglavar, nalazi se patrijarh srpski sa titulom „arhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski“. On je prvi među episkopima Srpske pravoslavne crkve, i njegovo ime se prvo spominje na svim bogosluženjima u hramovima Srpske pravoslavne crkve. Patrijarh srpski je eparhijski arhijerej u Arhiepiskopiji beogradsko-karlovačkoj.

Najviša crkveno-jerarhijska tela su Sveti arhijerejski sabor, Sveti arhijerejski sinod i Veliki crkveni sud, a najviša crkveno-samoupravna tela su Patrijaršijski savet i Patrijaršijski upravni odbor. Na čelu svih ovih tela, osim Velikog crkvenog suda, nalazi se patrijarh srpski.

Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve je najviše jerarhijsko predstavništvo i crkvenozakonodavna vlast, kao i vrhovna sudska vlast u krugu svoje nadležnosti definisane Ustavom Srpske pravoslavne crkve. Sastavljaju ga svi eparhijski arhijereji i vikarni episkopi pod predsedništvom patrijarha.

Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve je najviša izvršna (upravna i nadzorna), kao i sudska vlast u svom delokrugu definisanim Ustavom Srpske pravoslavne crkve. Sastavljaju ga patrijarh srpski, kao predsednik i četiri eparhijska arhijereja, kao članovi.

Veliki crkveni sud Srpske pravoslavne crkve je viša crkvena sudska vlast za krivice sveštenika, monaha i svetovnjaka i za crkvenobračne sporove, kao i za sve crkvene sporove unutrašnje crkvene uprave koji ne spadaju u sudsku nadležnost Svetog arhijerejskog sabora i Svetog arhijerejskog sinoda.

Patrijaršijski savet Srpske pravoslavne crkve je vrhovno uredbodavno predstavništvo u poslovima spoljašnje (materijalno-finansijske) crkvene uprave.

Patrijaršijski upravni odbor Srpske pravoslavne crkve je vrhovna izvršna (upravna i nadzorna) vlast nad crkveno-samoupravnim organima i izvršni organ Patrijaršijskog saveta.

U Beogradu postoji Muzej Srpske pravoslavne crkve[1] čiji je najstariji eksponat Dečansko apokrifno jevanđelje iz 13. veka.[2] Obnovljena postavka Muzeja svečano je otvorena 31. maja 2013. godine.[3]

Srpska pravoslavna crkva dodeljuje Orden Svetog Save, a od 2009. uvedeno je i šest novih odlikovanja.[4]

Eparhije[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Eparhije Srpske pravoslavne crkve

Srpska pravoslavna crkva je episkopalna odnosno njena glavna administrativna podela je na eparhije, kako u crkvenojerarhijskom tako i u crkvenosamoupravnom pogledu.

Na čelu eparhije se nalazi eparhijski arhijerej, koji nosi neko od zvanja: episkop, mitropolit, arhiepiskop ili patrijarh.

Teritorija na kojoj deluje Srpska pravoslavna crkva podeljena je na:

Eparhije se dalje dele na arhijerejska namesništva, od kojih se svako sastoji iz nekoliko crkvenih opština. Parohija je najmanja jedinica u crkvenoj organizaciji. To je zajednica vernika koja se okuplja na svetoj liturgiji koju vodi sveštenik.

Ohridska arhiepiskopija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Pravoslavna ohridska arhiepiskopija

Od 17. maja 2002, nakon potpisivanja Niškog dogovora[5] između Srpske pravoslavne crkve i pet od sedam episkopa nepriznate Makedonske pravoslavne crkve, uspostavljena je Ohridska arhiepiskopija s pravima autonomne crkve unutar Srpske pravoslavne crkve.

Svetitelji Srpske pravoslavne crkve[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Spisak svetitelja Srpske pravoslavne crkve

Najznačajniji svetitelji Srpske pravoslavne crkve su:

i još veliki broj svetitelja, prepodobnih, velikomučenika i mučenika koji su postradali ispovedajući pravoslavnu veru.

Hramovi i manastiri[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Spisak manastira Srpske pravoslavne crkve

Srpska pravoslavna crkva ima veliki broj hramova i manastira. Među najpoznatije i najznačajnije spadaju:

Mnogi od ovih manastira i crkava su nastali u vreme Nemanjića (12. vek) i imaju ikone i freske od izuzetnog značaja i vrednosti za celokupnu svetsku kulturu, a naročito za hrišćansku kulturu i civilizaciju. Stoga je UNESKO na listu svetske kulturne baštine do sada uvrstio manastire: Visoki Dečani, Studenica i Sopoćani, dok se u postupku nalaze i manastiri: Gračanica i Pećka patrijaršija, kao i crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :