Antička Grčka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Стара Грчка)
Idi na: navigaciju, pretragu
Partenon, hram boginje Atine. Danas se smatra jednom od ikona Antičke Grčke.

Antička Grčka (često nazivana kao Stara Grčka ili Helenska civilizacija) je termin koji se u širokom kontekstu upotrebljava da bi opisao civilizaciju koja se razvila nad plemenima koji su govorili grčkim jezikom tokom starog veka. Specifičnije, termin Antička Grčka se odnosi na civilizaciju koja je počela da se uzdiže tokom 8. veka p. n. e. i periodom koji je usledio nakon propasti Mikenske civilizacije, i koja se razvila na području kontinentalne Grčke, Male Azije, Mediterana i obalama Crnog mora sve do 146. p. n. e. kada je Grčka osvojena od strane Rimske republike. Civilizacija Starih Grka se razvila širom područja istočnog Mediterana i danas se smatra uglavnom kao najvažnija civilizacija starog veka. Istorija Antičke Grčke, hronološki se deli na četiri glavna dela. Prvi je arhajska era koja je trajala otprilike od sredine 8. veka p. n. e. sve do 5. veka p. n. e. Drugi je klasična era, koja je trajala od početka 5. veka p. n. e. i kao tradicionalni datum završavanja tog perioda se smatra smrt Aleksandra Velikog, 323. p. n. e. Treći je helenistička era koja je trajala od smrti Aleksandra Makedonskog do osvajanja Grčke od strane Rima 146. p. n. e. I četvrti period je onaj koji se uglavnom upotrebljava između Rimskog osvajanja Grčke i propasti Rimskog carstva.

Nakon propasti Mikenske civilizacije u 12. i 11. veku p. n. e. u Grčkoj je usledio period poznat kao Mračni vek. Taj naziv je korišćen iz razloga zašto istorijski i arheološki podaci o tom periodu su veoma oskudni. Tokom početka Mračnog veka na prostoru kontinentalne Grčke usledila je velika migracija helenskih plemena. Glavna četiri helenska plemena iz tog doba su bila Dorci, Eolci, Jonci i Ahajci. Posle propasti mikenskih centara usledila je velika seoba grčkog plemena Doraca na jugu Grčke što je izazvalo velike pometnje u stanovništvu Grčke. Tokom 10. i 9. veka p. n. e. usledila je prva velika kolonizacija Helena. Tada su helenska plemena Eolaca, Jonjana i Doraca naselila zapadne obale Male Azije. Krajem Mračnog veka, tokom 8. veka p. n. e. usledilo je formiranje institucije grada-države na helenskim prostorima što će obeležiti potonji tok helenske istorije. Krajem 8. i tokom 7. veka p. n. e. usledila je druga helenska kolonizacija. U to doba Heleni su kolonizovali područja širom Mediterana i pogotovu južnu Italiju i Siciliju, koja će ostati poznata kao Velika Grčka. Nakon neuspešnog pokušaja Persije da pokori Grčku, početkom 5. veka p. n. e. Helenska civilizacija će doživeti svoj vrhunac sredinom 5. veka p. n. e. To će se naročito izjasniti u Atini, koja će postati kulturni centar helenskog sveta. Narastajuće suparništvo izmeću Atine i Sparte dovešće do Peloponeskog rata koji će podeliti i oslabiti helenski svet. Tokom 4. veka p. n. e. grčki gradovi-države pašće pod uticaj Makedonije koja će pokoriti Persijsko carstvo. Osvajanje Persijkog carstva omogućiće proširivanje helenske kulture do Indije. Nakon makedonskog osvajanja Persije, na prostoru Bliskog istoka i severne Afrike procvetaće helenistička kultura koja će biti dominantna sledećih vekova. Nakon rimskog osvajanja grčke doći će do uskog povezivanja grčke i rimske kulture koja će ostati poznata kao grčko-rimska.

Danas Antička Grčka se smatra kolevkom Zapadne civilizacije i civilizacijom sa prema većini procena najznačanijim doprinosom u istoriji čovečanstva. Grčka civilizacija je dala odsudan doprinos modernom svetu u gotovo svim aspektima života. Stari Grci se smatraju zaslužnim za otkrića u poljima filozofije, literature, matematike, fizike, biologije, astronomije, arhitekture, istorije kao i za ispostavljanje osnovnih normi modernog društva. Dodatno Stari Grci su bili zaslužni za ispostavljanje demokratije i slobode govora. Uticaj helenske civilizacije je imao naročit uticaj u doba Renesanse i Prosvetiteljstva. U moderno doba uticaj helenske civilizacije se izražava naročito kroz kulturnu struju Neoklasicizma tokom 18. i 19. veka, a nauke koje se bave izučavanjem Antičke Grčke se zovu Klasične nauke.

Istorija[uredi]

Grčko poreklo[uredi]

Veruje se da su se Grci, krećući se prema jugu, doselili na grčko poluostrvo u nekoliko talasa pred kraj tri hiljade godina pre nove ere, a zadnja je bila Dorska najezda. Razdoblje od 1600. p. n. e. do oko 1100. p. n. e. je doba mikenske Grčke, a poznato je po vladavini kralja Agamemnona i ratovima protiv Troje kao što je prikazano u Homerovim epovima. Razdoblje od 1100. godine do 8. veka pre Hrista naziva se "mračnim dobom" jer iz tog razdoblja nema nikakvih zapisa, a arheološki dokazi su oskudni. Istorija antičke Grčke se završava vladavinom Aleksandra Velikog koji je umro 323. p. n. e. Sledeći događaji čine doba helenističke Grčke. U pregledavanju izvora iz istorije antičke Grčke potrebna je velika opreznost. Grčki istoričari i politički pisci čija su dela preživela, a među kojima su posebno ugledni Herodot, Tukidid, Ksenofon, Demosten, Platon i Aristotel bili su uglavnom Atinjani ili njeni simpatizeri, a svi su bili politički konzervativci. Stoga znamo daleko više o istoriji i politici Atine od bilo kojeg drugog grada i njegove istorije. Štaviše, ovi su se pisci usredsredili gotovo samo na celokupnu političku vojnu i diplomatsku istoriju, a zanemarili su ekonomsku i socijalnu. Sva se istorija antičke Grčke mora boriti s tim pristrasnostima u svojim izvorima.

Uspon Grčke[uredi]

Akropolj, u ruševinama, još je uvek u centru moderne Atine. Ona je bila najveće arhitektonsko delo 5. veka u Grčkoj.

Grčka je u 8. veku pre Hrista počela izlaziti iz mračnog doba koje je sledilo nakon propasti Mikenske civilizacije. Pismenost se izgubila i mikensko pismo je zaboravljeno, pa su Grci prilagodili feničansko pismo grčkome i od oko 8. veka počinju se pojavljivati pisani zapisi. Grčka je bila podeljena na mnogo malih zajednica, polisa.

Dok se Grčka ekonomski oporavljala, njeno se stanovništvo povećalo više nego što je bilo obradive zemlje. Zbog toga su Grci oko 750. p. n. e. započeli širenje koje je potrajalo 250 godina, naseljavajući kolonije u svim pravcima. Na istoku su prvo kolonizovali egejsku obalu Malu Aziju, a onda Kipar i obale Trakije, Mramorno more i obale Crnog mora. Na zapadu su naseljene obale Albanije, Dalmacije, Sicilije i južne Italije, a onda i južna obala Francuske, Korzika pa čak i severoistočna Španija. Grčke kolonije su osnovane i u Libiji. Današnji gradovi Sirakuza, Napulj, Marselj i Istanbul u svom početak su bili grčke kolonije Surakuza, Neapolis, Masilija i Vizant.

Do 6. vek p. n. e. Helada (kako Grci zovu svoju zemlju) je postala kulturno i jezičko područje mnogo veće od geografskog područja Grčke. Grčki gradovi nisu politički nadzirali kolonije koje su osnivali, ali su često ostajali povezani s njima u religiji i trgovini.

Socijalni i politički sukobi[uredi]

Grčki su gradovi u početku bili monarhije, iako su mnogi gradovi bili jako mali pa naziv „kralj“ za njihove vladare lako može zavarati zbog današnjeg značenja te reči. U unutrašnjosti zemlje, uvek blizu obradivih površina, mali sloj zemljoposednika je imao moć. Oni su oblikovali ratničku aristokratiju boreći se često u malim međugradskim ratovima oko zemlje. Međutim uspon trgovačkog sloja (koji se pojavio uvođenjem kovanog novca oko 680. p. n. e.) započinje klasni sukob u većim gradovima. Od 650. p. n. e. pa nadalje, aristokratije su zbačene i zamenjene narodnim vođama nazvanim tiranima (τγρρανοι), reč koja nije imala današnje značenje za okrutne diktatore.

Do 6. veka pojavilo se nekoliko dominantnih gradova u grčkim poslovima. To su bili gradovi Atina, Sparta, Korint i Teba. Svaki od njih je stavio okolna seoska područja i manje gradove pod svoju upravu, a Atina i Korint su pak postali glavna pomorska i trgovačka sila.

U Sparti se aristokratija održala na vlasti, a Likurgov ustav (oko 885. p. n. e.) koji je dodatno učvrstio njenu snagu, dao je Sparti trajni militaristički režim pod dualnom monarhijom. Sparta je dominirala nad ostalim gradovima na Peloponezu, pa je stvorila savez s Korintom i Tebom.

Suprotno u Atini je monarhija zabranjena 683. p. n. e., a Solonove reforme uvele su polu ustavni sastav aristokratske vladavine. Aristokrate je zamenila tiranija Pizistrata i njegovih sinova, koji su grad učinili velikom pomorskom i trgovačkom silom. Kad su Pizistrati zbačeni, Klisten je utemeljio prvu svetsku demokratiju (500. p. n. e.) čiju vlast je imalo veće svih muških građana. Ovo nije bila prava demokratija kakvu poznajemo iz kasnijeg doba Perikla, Delskog saveza i Atinskog Pomorskog saveza, ali je definitivno bila klica ideje koja će se kasnije razviti u čitav sistem.

Grčko-persijski ratovi[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčko-persijski ratovi
Temistokle

U Joniji (današnja egejska obala Turske) grčki gradovi, koji su uključivali velika središta poput Mileta i Halikarnasa, nisu mogli održati svoju nezavisnost i došli su pod vlast Persijskog carstva sredinom 6. veka. Grci su 499. p. n. e. podigli Jonski ustanak, pa su im Atina i Eretrija pristigle u pomoć sa po 20 (Atina) i 5 (Eretrija) trijera pomoći, koje će u kasnijem pohodu na kopnenu Grčku Persija iskoriistiti kao izgovor za napad.

Persijski Veliki vladar, Darije I, ugušio je 490. p. n. e. pobunu jonskih gradova, poslavši flotu da kazni Grke. Persijanci su se iskrcali na Atici, ali ih je grčka vojska pod vodstvom atinskog vojskovođe Miltijada porazila u Maratonskoj bici. Posmrtni grob atinskih poginulih boraca još se uvek može videti na Maratonskom polju.

Deset godina kasnije Darijev naslednik Kserks I poslao je kopnom znatno veću silu. Spartanski kralj Leonida zaustavio ga je kod Termopila. Leonida je poražen, a Kserks je nastavio napredovanje prema Atici gdje je osvojio i spalio Atinu. Atinjani su prethodno napustili grad sklonivši se na ostrvo Salaminu i pod vodstvom Temistokla su porazili persijsku mornaricu u bici kod Salamine. Godinu dana kasnije Grci su pod vođstvom Spartanca Pausanija porazili persijsku vojsku kod Plateje, zahvaljujući veštoj taktici Pausanije da pošalje ostatak flote koji je Grčka imala na ostrvu Delosu, na Jonsku obalu, da podbuni Jonske Grke, kako bi naterao persijskog vojskovođu Mardonija, da deo trupa odmah pošalje kući da to spreče, a sa ostatkom da što brže pobedi Grke. Međutim, nije uspeo ni u jednom od ova dva nauma.

Atenska se mornarica tada okrenula goneći Persijance sa Egejskog mora i 478. p. n. e. Atinjani su zauzeli Vizant. Dok su napredovali stvorili su Delski savez u kojem su bile sve ostrvske i neke kontinentalne države. Savez je nazvan po svetom ostrvu Delu na kojem se čuvala zajednička riznica. Spartanci, iako su odigrali važnu ulogu u ratu, povukli su se nakon toga u izolaciju dopuštajući Atinjanima da uspostave pomorsku i trgovačku silu kojoj nije bilo ravne.

Prevlast Atine[uredi]

Grčko-persijski ratovi su najavili vek atinske prevlasti u grčkim poslovima. Atina je bila neizazvan gospodar mora i takođe vodeća trgovačka sila, iako je Korint ostao njen ozbiljni protivnik. Vodeći državnik tog perioda bio je Perikle koji je iskoristio porez koji su plaćali članovi Delskog saveza za izgradnju Partenona i ostalih velikih spomenika klasične Atine. Do sredine 5. veka Savez je preimenovan u Atinski pomorski savez, simbolizujući Periklov prenos zajedničke riznice s Dela u Atinu 454. p. n. e..

Bogatstvo Atine je privlačilo mnoge talentovane ljude iz svih delova Grčke, te je stvorilo bogati besposleni sloj koji su postali zaštitnici umetnosti. Atinska država je podupirala i nauku i umetnost, a naročito arhitekturu. Atina je postala centar grčke književnosti, filozofije (vidi grčku filozofiju) i umjetnosti (vidi grčko pozorište). Neka od najvećih imena zapadnoevropske kulturne i intelektualne istorije živela su u Atini tokom toga perioda: dramatičari Eshil, Aristofan, Euripid i Sofokle, filozofi Aristotel, Platon i Sokrat, istoričari Herodot, Tukidid i Ksenofon, pesnici Simonid i kipar Fidija. Grad je postao, po Periklovim rečima, „škola Helade“.

Ostale grčke države u početku su prihvatile Atinsko vođstvo u nastavku rata protiv Persijanaca, ali nakon pada konzervativnog političara Kimona 461. p. n. e., Atina je postala sve izraženije imperijalistička sila. Nakon grčke pobede u bici kod Eurimedonta 466. p. n. e., Persijanci više nisu bili pretnja, pa su neke države, poput Naksosa, pokušale istupiti iz saveza, ili su bili prisiljeni da se pokore. Nove atinske vođe, Perikle i Efijalt, pustili su da se odnosi između Atine i Sparte pogoršaju, pa je 458. p. n. e. izbio rat. Nakon nekoliko godina beskrajnog rata potpisan je 30-godišnji mir između Delskog i Peloponeskog saveza (Sparta i njeni saveznici). To se podudarilo sa pomorskom bitkom kod Salamine na Kipru, zadnjom bitkom između Grka i Persijanaca, a nakon koje je zaključen Kalijin mir (447. p. n. e.) između Grka i Persijanaca.

Peloponeski rat[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Peloponeski rat
Alkibijad

431. p. n. e. ponovo je izbio rat između Atine i Sparte i njenih saveznika. Povod ratu bio je spor oko Epidamna (Današnji Drač) koji je bio kolonija Korkire (danas ostrvo Krf) a Korkira kolonija Korinta, u kojem je Atina posredovala. Pravi uzrok bilo je rastuće nezadovoljstvo Sparte i njenih saveznika zbog atinske prevlasti u grčkim poslovima. Rat je trajao 27 godina, delom zbog Atine koja je kao pomorska sila imala prevlast na moru i Sparte koja je kao najjača kopnena sila pobeđivala na kopnu.

Spartanska početna strategija bila je invazija Atike, ali su se Atinjani sklonili iza svojih čvrstih zidina. Spartanci su ovo činili s namerom da isprovociraju Atinjane da izađu van svojih Dugih bedema videvši kako im neprijatelj pustoši useve. Nažalost po Spartance, Atinjani čak ni pred ovim nisu popustili. Tokom opsade u gradu je izbila kuga koja je prouzrokovala velike gubitke, a od koje je stradao i sam Perikle. U isto vreme atinska mornarica je iskrcala vojsku na Peloponez, te je pobedila u bitkama kod Naupakta (429. p. n. e.) i Pila (425. p. n. e.). Takav način ratovanja nijednoj strani nije uspeo doneti odlučujuću pobedu, pa je nakon nekoliko godina beskonačnog ratovanja umereni atinski vođa Nikija zaključio Nikijin mir (421. p. n. e.).

Neprijateljstvo između Sparte i atinskog saveznika Arga je ipak dovelo do nastavka borbe 418. p. n. e.. Sparta je porazila združene vojske Atine i njenih saveznika kod Mantineje (418. p. n. e.). Nastavak borbe donelo je radikalnu stranku, koju je vodio Alkibijad, ponovo na vlasti u Atini. 415. p. n. e. Alkibijad je uverio Atinsko veće da pokrene glavni pohod protiv Sirakuze, peloponeskog saveznika na Siciliji. Pohod je bio potpuni promašaj i ekspedicijska sila je izgubljena. Nikija je zarobljen, a Alkibijad je otišao u prognanstvo. To je bila prekretnica u ratovanju.

Sparta je tada sagradila mornaricu da izazove atensku pomorsku silu, te je pronašla odličnog vojskovođu Lisandra koji je iskoristio prvi strateški potez zauzevši Helespont, izvor atinskog uvoznog žita. Pod pretnjom gladi, Atinjani su poslali svoju zadnju mornaricu da se suoči s Lisandrom koji ih je odlučno porazio kod Egospotama (405. p. n. e.). Gubitak vlastite mornarice zapretila je Atini propašću. Zato je 404. p. n. e. Atina zatražila mir, a Sparta je to uslovljavala očekivano teškom pogodbom: Atina je izgubila vlastite zidine, mornaricu i sve prekomorske posede. Uz spartansku pomoć antidemokratska stranka je zavladala u Atini.

Prevlast Sparte i Tebe[uredi]

Kraj Peloponeskog rata učinio je Spartu gospodarom cele Grčke, ali uski vidokrug spartanskih elitnih ratnika nije se prilagodio toj ulozi. Tokom nekoliko godina demokratska stranka je povratila vlast u Atini i ostalim gradovima. Spartanske vođe su 395. p. n. e. oduzele službu Lisandru, pa je Sparta izgubila pomorsku nadmoć. Sparta je 387. p. n. e. zaprepastila grčko javno mnjenje zaključivši sporazum s Persijom kojim su Persijanci okružili grčke gradove u Joniji i na Kipru, tako poništavajući sto godina grčkih pobeda nad Persijom. Sparta je tada pokušala oslabiti moć njene bivše saveznice Tebe, što je dovelo do rata u kojem je Teba sklopila savezništvo sa starim neprijateljem, Atinom. Tebanske vojskovođe Epaminonda i Pelopida izvojevali su odlučujuću pobedu u bici kod Leuktre (371. p. n. e.).

Posledica te pobede bio je kraj spartanske i uspostavljanje tebanske nadmoći. Takođe je i Atina obnovila velik deo svoje prethodne moći. Prevlast Tebe bila je kratkog veka. Epaminondinom smrti kod Mantineje (362. p. n. e.) grad je izgubio svog najvećeg vođu, a njegovi naslednici učinili su veliku grešku započevši neuspešni desetogodišnji rat s Fokidom. Tebanci 346. p. n. e. su pozvali Filipa II Makedonskog da im pomogne protiv Fokiđana, te su tako po prvi put uvukli Makedonce u grčke poslove.

Uspon Makedonaca[uredi]

Filip II Makedonski

Kraljevstvo Makedonaca stvoreno je u 7. veku p. n. e. Neki Grci su smatrali Makedonce varvarima, ali bez obzira na njihovo etničko poreklo, oni su od 5. veka p. n. e. govorili grčkim jezikom i bili deo grčke kulture. Makedonci su imali neznatnu ulogu u grčkoj politici pre početka 4. veka p. n. e., te je Filip drugi, preduzimljiv čovek koji se školovao u Tebi, hteo imati veću ulogu. Naročito je hteo biti prihvaćen za novog grčkog vođu u vraćanju slobode grčkim gradovima u Aziji koji su bili pod persijskom vlašću. Zauzevši grčke gradove Amfipol, Metonu i Potideju, stekao je upravu nad makedonskim rudnicima zlata i srebra. To mu je dalo izvore da ostvari svoje namere.

Filip je uspostavio makedonsku prevlast nad Tesalijom (352. p. n. e.) i Trakijom, a do 348. p. n. e. je nadzirao sve severnije od Termopila. Koristio je svoje veliko bogatstvo da potkupi grčke političare i stvori „makedonsku stranku“ u svakom grčkom gradu. Njegova intervencija u ratu između Tebe i Fokide donela mu je prepoznatljivost grčkog vođe i dalo mu je mogućnost da postane vodeća sila u grčkim poslovima. Ali bez obzira što je njegovo iskreno divljenje bilo prema Atini, atinski je vođa Demosten u svojim slavnim govorima (filipikama) podsticao Grčke gradove da se odupru njegovoj moći.

Teba, Atina, Sparta i ostale grčke države stvorile su 339. p. n. e. savezništvo, da se odupru Filipu i da ga izbace iz grčkih gradova koje je zauzeo na severu. Međutim Filip je napao prvi, napredujući po Grčkoj gde je 338. p. n. e. kod Heroneje porazio združene grčke gradove. Taj događaj tradicionalno označava kraj ere grčkih gradova-država kao nezavisnih političkih jedinica, iako su Atina i ostali gradovi preživeli kao samostalne države sve do rimskih vremena.

Filip je pokušao pobediti Atinu dodvoravanjem i darovima, ali nije uspeo. Organizovao je gradove u Korintski savez i proglasio da će voditi napad na Persiju kako bi oslobodio grčke gradove i osvetio persijske invazije u prethodnom veku. Pre nego što je to mogao učiniti ubijen je 336. p. n. e..

Osvajanja Aleksandra Velikog[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Ratovi Aleksandra Velikog

Filipa je nasledio 20-godišnji sin Aleksandar koji je odmah nastavio sprovoditi očeve planove. Otputovao je u Korint gde su ga okupljeni grčki gradovi priznali za vođu Grka. Nakon toga krenuo je na sever da skupi vojsku. Vojska kojom je napao Persijsko carstvo je uglavnom bila sastavljena od Makedonaca, ali su se takođe prijavili i mnogi zanesenjaci iz grčkih gradova. Dok je Aleksandar ratovao u Trakiji, čuo je da su se grčki gradovi pobunili. Pojurio je ponovo na jug, osvojio i razorio Tebu do temelja kao upozorenje svim grčkim gradovima ako bi se pokušali odupreti njegovoj snazi.

334. p. n. e. Aleksandar je krenuo u Aziju gde je porazio Persijance na reci Granik. Time je stekao kontrolu nad jonskom obalom, te je napravio pobedničku povorku kroz oslobođene grčke gradove. Nakon što je dogovorio poslove u Anadoliji nastavio je napredovanje južno kroz Kilikiju do Sirije gde je porazio Darija III kod Isa (333. p. n. e.). Onda je nastavio kroz Fenikiju do Egipta kojeg je osvojio bez ikakvog otpora. Egipćani su ga dočekali kao osloboditelja od persijskog ugnjetavanja.

Darije je sada bio spreman da sklopi mir, gde bi se Aleksandar pobednički vratio kući, ali Aleksandar je odlučio da osvoji Persiju i postavi sebe za vladara čitavog sveta. Napredovao je severoistočno kroz Siriju i Mesopotamiju, te je opet porazio Darija kod Gaugamele (331. p. n. e.). Darije je krenuo u beg, ali su ga ubili vlastiti vojnici. Aleksandar se proglasio gospodarem Persijskog carstva, zauzevši Suzu i Persepolis bez otpora.

U međuvremenu grčki gradovi su pokušavali obnoviti napore da se oslobode makedonske moći. Kod Megalopola 331. p. n. e., Aleksandrov regent Antipater porazio je Spartance koji su odbili da se pridruže Korintskom savezu i priznaju makedonsku prevlast.

Aleksandar se žurio napredujući kroz današnji Avganistan i Pakistan do doline reke Ind i 326. p. n. e. je došao do Pendžaba. Mogao je lako napredovati sve do Ganga i Bengala ali je njegova vojska odbila da ide dalje, jer je bila uverena da su došli na kraj sveta. Aleksandar se nerado vratio nazad. Umro je od groznice u Vavilonu 323. p. n. e..

Aleksandrovo Carstvo se raspalo ubrzo nakon njegove smrti, ali njegova osvajanja zauvek su promenila grčki svet. Hiljade Grka je putovalo s njim ili za njim da se naseli u novim grčkim gradovima koje je osnovao dok je napredovao. Najvažniji grad bila je Aleksandrija u Egiptu. Kraljevstva u kojima se govorilo grčkim jezikom osnovana su u Egiptu, Siriji, Iranu i Baktriji. Započelo je helenističko doba.

Religija starih Grka[uredi]

Iako je obožavanje boga neba Zevsa počelo već u 2. milenijumu pre n. e, grčka religija u užem smislu reči javila se oko 750. p. n. e. i trajala oko hiljadu godina, šireći uticaj po mediteranskom svetu, a i dalje. Grci su imali mnogo bogova koji su upravljali raznim prirodnim ili društvenim silama (npr. Posejdon morem, Demetra žetvom, Hera brakom). Na raznim mestima poštovana su razna božanstva, ali su Homerovi epovi doprineli da se stvori jedinstvena religija, u kojoj su za glavne bogove verovalo da žive na planini Olimp pod vlašću Zevsa. Grci su poštovali i razne bogove iz prirode: Pana, Nimfe, Najade, Erinije, Nereide i satire, pored Furija i Suđaja. Klanjali se i herojima iz prošlosti, kao što su Herakle i Asklepije. Od velike važnosti je bilo žrtvovanje životinja, obično u hramu na oltaru boga. Druge kultne aktivnosti obuhvatale su molitve, žrtve livenice, povorke, atletska takmičenja i proricanja, posebno kroz proročišta i ptice. Od velikih religijiski festivala izdvajaju se Dionizijske igre u Atini, svetkovina Zevsa na zapadnom Peloponezu koja je obuhvatala i olimpijske igre.

Smrt je smatrana dostojna prezira. Mrtvi su živeli u Hadovom kraljevstvu, a samo su heroji uživali u Eliziju. Veliki grešnici trpeli su muke u Tartaru. Mistične religije su se pojavile da zadovolje potrebu za ličnim vođstvom, spasenjem i besmrtnošću. Grčka religija se izgubila kada je na scenu stupilo hrišćanstvo, pogotovo kada je 363. n. e. umro njen veliki zagovornik Julijan.

Starogrčka mitologija[uredi]

Grčka mitologija predstavlja usmena i pismena predanja starih Grka o njihovim bogovima i herojima i prirodi i istoriji. Za grčke mitove i legende danas se prvenstveno zna iz grčke književnosti, uključujući i takva klasična dela kao što su Homerova Ilijada i Odiseja, HesiodoviPoslovi i dani“ i „Teogonija“, OvidijeveMetarmofoze“ i drame Eshila, Sofokla i Euripida. Mitovi se bave stvaranjem bogova i sveta, borbom za prevlast među bogovima i pobedu Zevsa, ljubavne veze i svađe među bogovima i posledice njihovih pustolovina i moći koje se osećaju u svetu smrtnika, uključujući njihovu povezanost sa prirodnim pojavama kao što su grmljavina ili godišnja doba i njihovu vezu sa kultnim mestima i ritualima. U najveće grčke mitove i legende spadaju priče o Trojanskom ratu, lutanjima Odiseja, Jasonovoj potrazi za zlatnim runom, Herakleovim podvizima, Tezejevim avanturama i Edipovoj tragediji.

Proročišta[uredi]

Proricanje je praksa pronalaženja skrivenih značenja događaja i predskazivanja u budućnosti. Proricanje se sreće u svim društvima, antičkim i modernim, mada im se metode razlikuju. U antičkoj Grčkoj i Rimu postojala su mnoga proročišta. Najslavnije je bilo Apolonovo proročište u Delfima, gde je medijum preko 50 godina bila žena zvana Pitija. Nakon kupanja u Kastilijanom izvoru, ona je silazila u podzemnu prostoriju, sedala na sveti tronožac, i onda žvakala lišće lovora, koji je bio posvećen Apolonu. Ostala proročišta, uključujući ona u Klarosu (Apolonovo), Olimpiji (Zevsovo) i Epidaurusu (Asklepijevo) konsultovana su najrazličitije načine; na primer, najstarije od svih proročišta, Zevsovo u Dodoni, govorilo je šaputanjem lista svetog hrasta. U nekim hramovima molilac bi spavao u svetom gaju i dobijao odgovor u snu.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]