Stara Srbija

Iz projekta Википедија

Nije utvrđeno kad se prvi put javlja ime Stara Srbija, bar ne u pisanim izvorima iako je, po svoj prilici, taj naziv postojao duže vreme u narodu. Pretpostavlja se da je u narodnoj komunikaciji, u verbalnom međuopštenju, nastao od vremena Velike seobe Srba 1690. godine kod izbeglica i preseljenika na prostore istorijske Ugarske, gde se inače - kao na primer, u Slavoniji, Baranji i Banatu u 18. veku predeli naseljeni Srbima nazivaju Rackom zemljom (Ratzenland, Rassorzag) zemljom Rašana - Srba. Ovo je proisteklo za razliku od prave, stare, otadžbine odakle je potekla seoba pod patrijarsima Arsenijem III i Arsenijem IV. U delima Jakova Ignjatovića na nekim mestima - vek i po posle Velike seobe - upravo se apostrofirao ovaj pojam stare otadžbine u Srbiji - od nove domovine u Ugarskoj, i to pod opštim nazivom Stare Srbije.

Međutim pravi istorijski smisao pojma i termina Stara Srbija nastao je tek početkom 19. veka posle stvaranja nove srpske države pod Karađorđem i knezom Milošem, Srbije, odnosno Kneževine Srbije, za razliku od neoslobođenog dela nekadašnje (srednjovekovne) Stare Srbije, koja je i dalje ostala pod turskom vlašću, do 1877/78. godine (jednim, njenim severnim, delom), odnosno do 1912. godine, do konačnog oslobođenja.

Postojale i izvesne razlike u poimanju opsega i teritorijalnog prostranstva Stare Srbije, i tu se mogu, uglavnom, izneti tri gledišta.

Najopštije uzev, to je - ponajpre - iskazano u Vukovoj misli da je Stara Srbija ona teritorija „našega naroda" koja je pripadala srpskoj državi pre turskog osvajanja Balkanskog poluostrva. Po nekim drugim piscima to bi odgovaralo stanju stvorenom pod carem Dušanom, a po nekima, opet, pod Starom Srbijom trebalo bi podrazumevati teritoriju Srpske kraljevine pod Milutinom i Stefanom Dečanskim, dakle, pre Dušanovih imperijalnih osvajanja.

U najužem smislu, Stara Srbija uzimala se kao zemlja etničkog jezgra i centra srpske srednjovekovne države nemanjićkog perioda, tj. predela: Stara Raška, Kosovo, Metohija, sliv Binačke Morave i severno Povardarje sa Skopljem. U 19. veku to bi bila teritorija koja se nalazila pod turskom vlašću omeđena na severu i zapadu granicama slobodnih srpskih država Srbije i Crne Gore, a na jugu i jugoistoku granicama srpske Pećke arhiepiskopije (pre 1346. godine), odnosno međama turskog Skopskog sanddžaka (kasnije Kosovskog vilajeta sa sedištem u Prištini, odnosno u Skoplju).

Naučnu verifikaciju narodnog predanja - kritički proverenu, i na licu mesta iz autopsije posvedočenu, prvi je dao francuski (nemački) naučnik Ami Bue koji je pojam Stare Srbije definisao: „Prischtine... est a present la plus considerable de l’ancienne Serbie (Stara Serbia), dans laquelle les Serbes comprennent les districts de Novipazar, la Metochie et la Haute Moesie Occidentale jusqu’a la frontiere macedonienne". Po Bueu, stanovništvo u ovim predelima Stare Srbije u ogromnoj većini govorilo je srpskim jezikom, gde se računao i jedan znatan broj pomuslimanjenih Srba, odnosno - kasnije - „poalbanašenih".

Jedan od prvih koji je kompetentno izneo shvatanje o teritoriji i granicama Srbije bio je Marin Bici, nadbiskup barski i primas Srbije. U izveštaju iz 1618. godine (Relatio Status Ecclaesiae Antebarensis) Rimskoj kuriji (Sanctae Sedis Apostolicae). Bici je celu Prizrensku arhidijecezu teritorijalno računao u granicama Srpskog kraljevstva (in limitibus Regni Serviae). Osim Skoplja (in Serviam preter Scopiam) i Prizrena, u Srbiju su spadale i katoličke župe Janjeva i Novog Brda, zatim Prokuplje i Novi Pazar. U svim ovim mestima, osim u Janjevu, Turci muslimani (infidelii) sačinjavali su većinu stanovništva, iza kojih su, u znatno manjem broju, dolazili pravoslavni Srbi (Schismatici), pa katolici (Latini).

Han (Hahn) navodi da su Kosovo i Metohija, koji su nekad bili središte (Schnjerpunkt) srednjovekovne Kraljevine Raške (des alten Königreichs Rascien), zajedno sa novopazarskim krajem u narodu bili poznati kao Stara Srbija (Alt-Serbien), da su znatni doseljeni (kasnije) Albanci (zahlreiche albanesische Einwanderer) došli iz svoje matične zemlje (Mutterland), iz Malesije i Dukađina, poglavito od početka 18. veka.

Za Kosovo, po Bueu (Ami Bue) , islamizacija i (vremenom) albanizacija vršili su snažan pritisak na versko-nacionalni identitet kosovskih Srba, i uz prinude uzimanja seljačkih baština i nasilno iseljavanje u Kneževinu Srbiju, uticali na promenu etničkog, verskog i demografskog stanja.

[uredi] Prvi sabor Srbo-Makedonaca

Prvi sabor je održan u Beogradu 23. februara 1885. 10. marta iste godine je održana sednica Pobratimstva, gde se sastaju srpski đaci rodom iz Makedonije.