Sunčev sistem

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Sunčev sistem ili Solarni sistem čini Sunce i sva nebeska tela koja su gravitaciono vezana za njega. Sunčev sistem je područje u vasioni gde je njegova gravitaciona sila dominantna, tj. veća od gravitacionih sila drugih zvezda i Galaksije. Nebeska tela koja pripadaju Sunčevom sistemu su: planete, njihovi prirodni sateliti i mala tela Sunčevog sistema. U mala tela Sunčevog sistema spadaju: asteroidi, objekti u Kojperovom pojasu, komete, meteoridi i međuplanetarna prašina.

Izraz solarni je izveden iz reči Sol, što je latinsko ime za Sunce. Sunčev ili Solarni sistem postoji samo jedan, jer je jedino u našem sistemu centralna zvezda Sunce.

Izraz Sunčev sistem se koristi i za naziv planetarnog sistema oko Sunca. A ponekad se, nepravilno, za druge planetarne i zvezdane sisteme upotrebljava izraz solarni ili sunčev sistem.

Svojstva Sunčevog sistema[uredi]

Nebeska tela koja čine Sunčev sistem[uredi]

Odnos veličina planeta Sunčevog sistema u poređenju sa veličinom Sunca

Regioni Sunčevog sistema[uredi]

  • Planetarni region u kojem se nalaze svih osam planeta. Prostire se 30 AJ od Sunca.
  • Glavni asteroidni pojas se nalazi između orbita Marsa i Jupitera. U njemu se nalazi većina asteroida u Sunčevom sistemu i jedna patuljasta planeta, Cerera.
  • Kojperov pojas je u obliku diska koji se prostire iza planete Neptun u širini od 30 AJ do 50 AJ od Sunca. U njemu se nalaze 3 patuljaste planete.
  • Rasejani disk se nastavlja na Kojperov pojas i proteže se do nekoliko hiljada astronomskih jedinica od Sunca. U njemu se nalazi jedna patuljasta planeta, mada je velika većina objekata u ovom delu Sunčevog sistema još uvek nepoznata. Ponekad se rasejani disk smatra delom Kojperovog pojasa.
  • Ortov oblak je sferični oblak koji se prostire od 10.000 AJ do 100.000 AJ od Sunca. Veruje se da je ova oblast izvor kometa.
  • Heliosfera je oblast u kojoj je pritisak Sunčevog vetra jači od pritiska čestica međuzvezdanog prostora. Ovaj mehur oko Sunca ima poluprečnik nešto više od 100 astronomskih jedinica i završava se negde u rasejanom disku.

Osobine planeta[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Planete Sunčevog sistema (tabela)

Sve osobine i mere u donjoj tablici su relativne u odnosu na planetu Zemlju, što znači znači da je: masa data u masama Zemlje, velika poluosa u astronomskim jedinicama, orbitalni period u godinama, a period rotacije u danima.

Planeta Prečnik
ekvatora
Masa Velika
poluosa
Orbitalni
period
Period
rotacije
Merkur 0.382 0.06 0.38 0.241 58.6
Venera 0.949 0.82 0.72 0.615 243
Zemlja 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
Mars 0.53 0.11 1.52 1.88 1.03
Jupiter 11.2 318 5.20 11.86 0.414
Saturn 9.41 95 9.54 29.46 0.426
Uran 3.98 14.6 19.22 84.01 0.718
Neptun 3.81 17.2 30.06 164.79 0.671

Osobine patuljastih planeta[uredi]

Kao i u prethodnoj tabeli, sve osobine i mere su relativne u odnosu na Zemlju.

Patuljasta
planeta
Prečnik
ekvatora
Masa Velika
poluosa
Orbitalni
period
Period
rotacije
Pluton* 0.24 0.0017 39.5 248.5 6.5
Erida 0.074 0.0028 67.7 557
Cerera 0.19 0.00016 2.8 4.6 0.378
Haumea 0.154 0.0007 43.3 285.4 0.167
Makemake 0.12 0.0007 45.8 309.9


*Međunarodna astronomska unija je svrstavala Pluton u planete od njegovog otkrića 1930. do 2006. godine.

Poreklo[uredi]

Sunčev sistem, redosled planeta

Pre oko 4.600 miliona godina Sunčev sistem je nastao iz oblaka međuzvezdane prašine i gasa. Oni su jednim delom vodili poreklo od zvezde koja je prethodno eksplodirala u vidu supernove. Sav ovaj materijal je počeo da se zgušnjava zahvaljujući gravitacionoj sili i tako je formirano gusto jezgro u kome je bio okupljen najveći deo celokupne mase, i na taj način je nastalo sunce. Preostali materijal je obrazovao neku vrstu diska oko ove zvezde. Sudari čestica prašine i malih stena takođe su doveli do njihovog zgušnjavanja oko određenih tačaka, pa su tako stvorene mase koje nazivamo planetama.

Sunce i planete[uredi]

Sunce je veće od svih planeta Solarnog sistema. Najveća od njih Jupiter, ima deset puta manji prečnik od sunca. Pored toga masa od koje je formiran Sunčev sistem skoncentrisana je 99,8‰ u Suncu. Planete se obrću oko suncapo manje više kružnim putanjama, orbitama. Vreme koje je potrebno planetama da opišu tu orbitu nazivamo sideričkom revolucijom, sto je u slučaju zemlje 365 dana i 6 sati. Siderička revolucija je različita za različite planete i zavisi od toga koliko je svaka planeta udaljena od Sunca. Najkraća je Merkurova, koja traje samo 88 dana, dok je najduža Neptunova od 165 godina.

Tipovi planeta[uredi]

Postoje dve glavne grupe planeta. Planete Zemljinog tipa (Markur, Venera, Zemlja i Mars) su male, struktura im je metalno–stenovita, a gustina relativno velika, a sa druge strane tu su gasoviti džinovi (Jupiter, Saturn, Uran i Neptun) koje su veoma velike, imaju malu gustinu i sastoje se velikim delom od vodonika, helijuma i vodoničnih jedinjenja, u raznim agregatnim stanjima.

Sunce[uredi]

Sunce u X-Ray-u

Sunce pripada spektralnoj klasi G2V. G2 označava da je temperatura na površini približno 5.500 °C što mu daje belu boju, mada se Sunce čini žuto zbog atmosferskog rasipanja. Slovo V (rimski broj 5) u oznaci spektralne klase pokazuje da je Sunce zvezda glavnog niza. Ovo znači da ono generiše svoju energiju nuklearnom fuzijom jezgara vodonika u helijum.

Sunce delimo na veći broj slojeva, prema uslovima koji u njima vladaju. Granice među njima nisu jasno ocrtane i postoje prelazna područja. Sunce nema čvrstu površinu, pa se kao granicu na kojoj počinje atmosfera uzima najviši sloj koji je još uvek optički neproziran.

Do četvrtine poluprečnika Sunca prostire se jezgro, područje visoke temperature, oko 15,6 miliona K i pritiska 1016 Ra. U takvim uslovima odvija se fuzija vodonika u helijum. Spajanjem 4 protona (jezgra atoma vodonika) nastaje jedno jezgro atoma helijuma (2 protona i 2 neutrona), pri čemu se oslobađaju subatomske čestice i energija u obliku gama-zračenja.

Sunčev vetar (solarni vetar) je struja čestica izbačenih velikom brzinom iz gornjih slojeva sunčeve atmosfere, uglavnom elektrona i protona. Iako je ovaj gubitak mase Sunca gotovo beznačajan i gustina sunčevog vetra mala, čestice se kreću velikim brzinama i izazivaju vidljive učinke na telima u sunčevom sistemu. Poznatiji učinci sunčevog vetra su polarna svetlost i usmeravanje repa kometa suprotno od Sunca.

U blizini Zemlje zemljino magnetsko polje zarobljava čestice sunčevog vetra i usmerava ih prema magnetnim polovima. Budući da se čestice sunčevog vetra kreću brzinama od više stotina km/h, pri sudaru sa česticama u Zemljinoj atmosferi dolazi do jonizovanja gasa i pojave svetlosti. Ova pojava se uočava u polarnim područjima, zbog čega je dobila ime polarna svetlost ili Aurora borealis.

Zemlja[uredi]

Rotating earth (large).gif

Zemlja je jedna od osam planeta u Sunčevom sistemu. Treća je planeta po udaljenosti od Sunca i najveća Terestrička planeta u Sunčevom sistemu. Planeta Zemlja ima jedan prirodni satelit, Mesec. Za sada je jedina poznata planeta na kojoj ima života. Naučnici su uspeli da rekonstruišu detaljne informacije o prošlosti planete. Zemlja i druge planete Sunčevog sistema su se formirale pre 4,6 milijardi godina od solarne magline, mase prašine i gasa oblika diska koji su zaostali nakon formiranja Sunca. Zemlja je prvobitno bila rastopljena masa, da bi se potom formirao spoljni omotač planete Zemlje (Zemljina kora) usled hlađenja. Istovremeno sa formiranjem kore počela se akumulirati voda u atmosferi. Mesec je nastao ubrzo nakon toga, verovatno kao rezultat sudara objekta veličine Marsa sa masom veličine 10 % mase Zemlje , poznat kao Teja. Nešto od mase se spojilo sa masom Zemlje a deo je izbačen u svemir, ali dovoljno da bi se formirao Mesec.

Literatura[uredi]

  • D. Rabrenović, S. Knežević, Lj. Rundić. Istorijska geologija sa praktikumom. Zavod za grafičku tehniku TMF Beograd, 1996 ISBN 86-81019-17-1
  • Ahrens, Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants, pp. 8
  • Basu, Sarbani; Antia, H. M. (2008). „Helioseismology and Solar Abundances“ (PDF). Physics Reports 457: 217. DOI:10.1016/j.physrep.2007.12.002. arXiv:0711.4590.
  • Than, Ker (30. 1. 2006.). „Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single“. SPACE.com Pristupljeno 1. 8.
  • Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Školski Astronomski atlas, 2005g.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :