Vrbas

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Титов Врбас)
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili nešto drugo, pogledajte članak Vrbas (višeznačna odrednica).
Vrbas

Vrbas centar.jpeg

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina Zastava Vojvodine Vojvodina
Upravni okrug Južnobački
Opština Vrbas
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 24112
Gustina stanovništva 244* st/km²
Položaj
Koordinate 45°34′10″N 19°38′16″E / 45.5695, 19.637833
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 78 m
Površina 107,0* km²
Vrbas na mapi Srbije
{{{alt}}}
Vrbas
Vrbas na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 21460
21463
21464
Pozivni broj 021
Registarska oznaka VS / ВС


Koordinate: 45° 34′ 10" SGŠ, 19° 38′ 16" IGD

Vrbas je gradsko naselje u Srbiji u opštini Vrbas u Južnobačkom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 24112 stanovnika.

Nazivi[uredi]

Vrbas je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: mađ. Verbász, rusinski: Вербас, nem. Werbass.

Geografija[uredi]

Geografski položaj Vrbasa karakteriše mnoštvo prirodno-geografskih i društveno-ekonomskih komponenti i međusobnih uticaja. Zauzima deo prostora koji se nalazi u geometrijskom središtu Bačke. U gradu se ukrštaju železničke pruge: Subotica-Vrbas-Beograd i Sombor-Vrbas. Kroz Vrbas vode važni drumski putevi sledećih pravaca: Sombor-Vrbas-Novi Sad, Vrbas-Bačka Palanka, Vrbas-Subotica. Vrlo značajnu ulogu imaju i vodeni tokovi, koji predstavljaju deo hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav. Graniči se sa opštinama: Kula, Mali Iđoš, Srbobran, Temerin, Novi Sad, Bačka Palanka i Odžaci.

Istorija Vrbasa[uredi]

Prvi pomen u pisanim izvorima o Vrbasu je iz 1387. godine. Međutim istorija Vrbasa seže mnogo dalje u prošlost. Zahvaljujući arheološkim ispitivanjima na lokalitetima: Čarnok, Šuvakov salaš i ciglana Polet, mnogo toga o prošlosti Vrbasa nam je jasnije. Na obalama Crne bare konstatovana su neolitska naselja. Na Šuvakovom salašu otkrivena je kuća koja potvrđuje dosadašnja saznanja o tome da su naselja delom ukopana u les, da su zidovi kuća od pletera i da su domaće životinje već tada bile svakodnevnica sela. Iz perioda bronzanog doba konstatovano je naselje sa nekropolom u neposrednoj blizini Čarnoka. Veoma značajno nalazište mlađeg gvozdenog doba na lokalitetu Čarnok-Bačko dobro polje uspešno se štiti i istražuje.

Dolaskom Kelta na ova područja u drugoj polovini 4. veka p. n. e, Čarnok postaje keltski opidum, i prvenstveno predstavlja trgovački centar a kasnije dobija i odbrambenu ulogu. Od 1. veka nove ere ovi prostori su deo tzv. barbarikuma koji se nalazi naspram Rimskog carstva i doživljava direktne uticaje Rimske civilizacije. Istovremeno dolazi do naseljavanja Sarmata, pripadnika iranskih naroda, koji donose i grčko-helenističke kulturne uticaje. Od 4. veka naše ere prostore zapljuskuju talasi naroda koji su nošeni velikom seobom naroda. Najduže se zadržavaju Avari, o čemu svedoči nekropola na lokalitetu ciglana Polet. Početak 9. veka označava kraj avarske dominacije i kontrolu Franaka a zatim Bugara nad ovim prostorima.

Za godinu osnivanja Vrbasa uzima 1213. kao sedište poseda dvojice plemića pod nazivom „Orbaspalotaja“. Prema pisanim izvorima ovde je uglavnom živelo slovensko stanovništvo, Srbi, koji su u više navrata zbog poplava, ratova ili bolesti napuštali naselje. Godine 1720. nastupaju ogromne etičke promene, Srbi se sele u Rusiju i Banat a počinje kolonizacija Nemaca, Rusina i Mađara na ove prostore. U 19. veku zahvaljujući prokopavanju kanala i izgaradnji pruge Pešta-Subotica-Novi Sad, Vrbas je izrastao u industrijsko-zanatski trgovinski centar. Otvaraju se nove osnovne škole, zanatska škola i gimnazija.

Kao posledicu fašističke okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu i činjenice da je 95% jugoslovenskih Nemaca bilo učlanjeno u profašističku organizaciju "Kulturbund" [1] i da je sebe deklarisalo kao državljane Trećeg rajha, [1] nove posleratne jugoslovenske vlasti su većinu nemačkog stanovništva tadašnje Jugoslavije (uključujući i Nemce iz Vrbasa) lišile građanskih prava i konfiskovale im imovinu. Veći deo jugoslovenskih Nemaca (oko 200.000) napustio je teritoriju Jugoslavije zajedno sa okupacionom nemačkom vojskom u povlačenju, dok je manji deo Nemaca koji je ostao na jugoslovenskoj teritoriji logorisan.[2] Nemci iz Vrbasa odvedeni su u sabirne logore u Bačkom Jarku, Gakovu i Kruševlju, gde su neki od njih umrli od gladi, hladnoće i bolesti.[traži se izvor od 10. 2010.] Posle ukidanja logora, i većina preostalih Nemaca se iselila iz zemlje.

Godine 1983.[3] Vrbas dobija ime Titov Vrbas da bi početkom 90-ih godina bio vraćen stari naziv.

Kultura i obrazovanje[uredi]

Bolnica u Vrbasu

Povoljan geografski položaj i migracije omogućili su da se na teritoriji Vrbasa jave rani oblici prosvetnog života. Tako da se:

  • 1735. otvara Srpska crkvena osnovna škola
  • 1790. otvara se narodna osnovna škola
  • 1765. Rusinska osnovna škola

Ubrzo zatim otvaraju se i jevrejska, nemačka, državna mešovita i druge škole. U Vrbasu postoji i gimnazija Žarko Zrenjanin.

Narodna biblioteka „Danilo Kiš“ Osnovana je 1962. sa sedam odeljenja, dva u Vrbasu i po jedno u okolnim opštinama. Poseduje oko 103.000 knjiga, učestvuje u većini kulturnih manifestacija opštine. Dom kulture „Vrbas“ osnovan je 1968, u okviru njega radi i bioskop „Jugoslavija“. Izgoreo je u požaru početkom 90-ih posle čega je počeo sa gradnjom novi.

Demografija[uredi]

U naselju Vrbas živi 20355 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,1 godina (36,6 kod muškaraca i 39,5 kod žena). U naselju ima 8379 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,08.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednjem popisu primećen je značajan pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 14837 [4]
1953. 15470
1961. 19316
1971. 22496
1981. 25143
1991. 25858 25610
2002. 26198 25907
2011. 24112
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[5]
Srbi
  
10.670 41,18%
Crnogorci
  
7.785 30,04%
Mađari
  
2.003 7,73%
Rusini
  
1.478 5,70%
Ukrajinci
  
745 2,87%
Jugosloveni
  
529 2,04%
Hrvati
  
427 1,64%
Nemci
  
106 0,40%
Slovaci
  
89 0,34%
Makedonci
  
84 0,32%
Slovenci
  
46 0,17%
Rusi
  
44 0,16%
Romi
  
40 0,15%
Muslimani
  
40 0,15%
Česi
  
17 0,06%
Bunjevci
  
16 0,06%
Bugari
  
14 0,05%
Albanci
  
13 0,05%
Bošnjaci
  
10 0,03%
Rumuni
  
7 0,02%
Goranci
  
1 0,00%
nepoznato
  
682 2,63%


Saobraćaj[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.
Železnička stanica u Vrbasu

Galerija[uredi]

Napomene[uredi]

→ * - Podaci za površinu i gustinu naseljenosti dati su zbirno za katastarsku opštinu Vrbas, na kojoj se nalaze dva naselja Vrbas i Kosančić.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b Jelena Popov, Vojvodina i Srbija, Veternik, 2001, pp. 72.
  2. ^ Z. Janjetović, Logorisanje vojvođanskih Nemaca od novembra 1944. do juna 1945. godine, Tokovi istorije, br. 1-2, Beograd, 1997.
  3. ^ Opća enciklopedija – dopunski svezak, Jugoslavenski leksikografski zavod, Zagreb, 1988, str. 694.
  4. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  5. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  6. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :