Trg republike (Beograd)

Trg REPUBLIKE
Opština	Gradska opština Stari grad (Beograd)
Početak	Francuska ul. i Vasina ul. i Čika Ljubina ul.
Kraj	Knez-Mihailova ul. i Kolarčeva ul. i Makedonska ul.
Dužina	120 m
Širina	100 m
Stvorena	krajem 19. veka
Nazvana
Stari nazivi	Pozorišni trg
Pogled na spomenik knezu Mihailu i Narodno pozorište

Spomenik knezu Mihailu

Trg republike je centralni gradski trg u gradu Beogradu. Obuhvata prostor između „Gradske kafane“, bioskopa „Jadran“, Narodnog pozorišta i Doma Vojske Srbije.

Istorija

Sadašnji trg formiran je posle rušenja Stambol-kapije (1866) i podizanja zgrade Narodnog pozorišta (1869). Stambol-kapija, koju su sagradili Austrijanci početkom 18. veka, nalazila se između (tada još neizgrađenih) spomenika knezu Mihailu i Narodnog pozorišta. To je bila najveća i najlepša kapija u vreme dok je grad bio opasan šancem. Kroz nju je vodio put za Carigrad (Istanbul), po kome je i dobila ovaj naziv. U narodu je Stambol-kapija ostala zapamćena po tome što su Turci na prostoru ispred nje vršili egzekuciju „sirotinje raje“ nabijanjem na kolac. Prilikom zauzimanja Beograda (1806) pred ovom kapijom smrtno je ranjen Vasa Čarapić, poznati vojskovođa iz Prvog srpskog ustanka. U spomen na ovaj događaj ulica u blizini ovog mesta dobila je njegovo ime, a podignut je i spomenik.

Posle uspostavljanja srpske vlasti i rušenja Stambol-kapije, prostor današnjeg Trga Republike dugo je ostao neizgrađen. Narodno pozorište stajalo je više od 30 godina kao jedina velika zgrada. Kada je 1882. podignut spomenik knezu Mihailu, počelo je postepeno urbano formiranje ovog trga. Na mestu današnjeg Narodnog muzeja bila je podignuta dugačka prizemna zgrada u kojoj se, između ostalog, nalazila poznata kafana „Dardaneli“, stecište umetničkog sveta. Zgrada je srušena da bi se na njenom mestu 1903. podigla Uprava fondova (sadašnja zgrada Narodnog muzeja). U malom parku pored Narodnog pozorišta, sve do Drugog svetskog rata, nalazili su se poznata kafana i bioskop „Kolarac“ (zgrada je bila vlasništvo trgovca i dobrotvora Ilije Milosavljevića Kolarca). Palata "Riunione", u kojoj se nalazi bioskop „Jadran“, sagrađena je 1930. godine.

Na prostoru današnjeg Doma štampe, sve do Drugog svetskog rata, stajale su stare prizemne i jednospratne zgrade sa trgovačkim radnjama. Većina ovih zgrada porušena je prilikom nemačkog bombardovanja 6. aprila 1941. godine. Posle Drugog svetskog rata uklonjene su tramvajske šine (između dva rata ovde je bila tramvajska okretnica) i premešten skver na kojem su kratko vreme posle oslobođenja bili grobnica i spomenik borcima Crvene armije palim u borbi za oslobođenje Beograda 1944. (njihovi posmrtni ostaci preneseni su na Groblje oslobodilaca Beograda). Kasnije je podignuta i najveća zgrada na ovom trgu, Dom štampe, u kojoj se nalaze Kulturni centar Beograda sa dve galerije (Likovna i „Artget“), Međunarodni pres-centar, knjižara „Stubovi kulture“, „Gradska kafana“ i dr.

Galerija

• 

  Pozorišni trg 1895.

• 

  Pozorišni trg sredinom 30-ih 20. veka u vreme Kraljevini Jugoslavije.

• 

  Trg pred Prvi svetski rat. (Razglednica)

Literatura

Milan Leko, Beogradske ulice i trgovi : 1872-2006, Beograd : Zavod za udžbenike, 2006.

Spoljašnje veze

Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Trg republike (Beograd)