Treća krajiška proleterska udarna brigada
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
| Treća krajiška proleterska udarna brigada | |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Deo Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije | |||||||||||||||||||||||||
 Orden narodnog heroja |
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
Treća krajiška proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada formirana je 22. avgusta 1942. godine u selu Kamenici kod Drvara, od Drvarskog i Petrovačkog bataljona Petog krajiškog partizanskog odreda. Krajem oktobra u sastav brigade je ušao i samostalni bataljon Zdravko Čelar, posle čega je brigada preformisana u četiri bataljona sa oko 1.000 boraca.
Prvi komandant brigade bio je Nikola Karanović, narodni heroj, a politički komesar Simo Tadić. Do 14. novembra 1942. godine brigada je bila pod komandom Operativnog štaba za Bosansku krajinu, a potom do kraja rata se nalazila u sastavu Prve proleterske divizije.
Za svoje zasluge tokom borbi protiv neprijatelja Treća krajiška brigada je 13. septembra 1943. godine proglašena proleterskom. A od Štaba Prvog proleterskog korpusa za postignute borbene uspehe dobila je naziv „uzor-brigada“. Tokom Narodnooslobodilačkog rata pohvaljivana je pet puta od Vrhovnog komandanta NOV i POJ Josipa Broza Tita, a više puta od drugih štabova. Odlikovana je Ordenom narodnog oslobođenja Ordenom partizanske zvezde i Ordenom bratstva i jedinstva, a povodom petnaestogodišnjice bitke na Sutjesci, juna 1958. godine i Ordenom narodnog heroja.
Devet boraca Treće krajiške brigade proglašeno je za narodne heroje.
Sadržaj |
[uredi] Borbeni put Treće krajiške brigade
Brigada je u septembru 1942. godine zauzela Cazin i četrnaest sela u njegovoj okolini. Od 2. do 4. novembra učestvovala je u Bihaćkoj operaciji i oslobođenju ovog grada. Do kraja novembra delovala je na planini Manjači, oko Ključa, Vrpolja i Sanskog Mosta. Od pristizanja u sastav Prve proleterske divizije, 14. novembra, pa sve do kraja 1942. godine učestvovala je u uništenju četničkog uporišta Čađavica i u oslobođenju Jajca, pa u borbama oko Kotor Varoši i Teslića. Zajedno s Prvom proleterskom udarnom brigadom, 1/2. januara 1943. godine zauzela je Teslić, koji je branilo više od 2.000 vojnika. Od tada do početka bitke na Neretvi delovala je u gornjem toku reke Vrbasa.
[uredi] Bitka na Neretvi
 |
Za više informacija pogledajte Bitka na Neretvi |
U vreme bitke na Neretvi, od sredine februara 1943. godine, vodila je višednevne žestoke obrambene borbe na pravcu Bugojno-Gornji Vakuf. Učestvovala je s Četvrtom proleterskom crnogorskom udarnom brigadom u borbi na Vilića Guvnu, 2. marta 1943. godine. U protivudaru Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ, kod Gornjeg Vakufa, od 3. do 5. marta vodila je žestoke borbe sa snagama 717. i 718. nemačke divizije. Dvadeset pet dana zatvarala je pravac Bugojno-Prozor i Kupres-Ravno-Prozor. Bila je jedna od glavnih zaštitnica povlačenja ranjenika na pravcu Glavatičevo, Bjelinići i Kalinovik. Od 31. marta do 19. aprila 1943. godine bila je angažovana u žestokim borbama u bici na Drini (Čelebić, Ifsar). Narednih tridesetak dana učestvovala je u razbijanju četničkih i italijanskih snaga u Sandžaku, Šahovićima, Bijelom Polju i Mojkovcu.
[uredi] Bitka na Sutjesci
|
Za više informacija pogledajte Bitka na Sutjesci |
U vreme bitke na Sutjesci do 20. maja 1943. godine vodila je borbu s Prvom brdskom nemačkom divizijom na širem sektoru Bijelog Polja i Mojkovca. Kada su snage 118. nemačke divizije i Sedme ustaško-domobranske brigade ostvarile dubok prodor od Foče prema Čelebiću i ugrozile Centralnu bolnicu. Vrhovni štab NOV i POJ je na ovaj sektor prebacio grupu brigada, među kojima i Treću krajišku. S Drinskom operativnom grupom ove snage prvo su zadržale neprijatelja, a zatim u saradnji s Prvom i Drugom proleterskom udarnom brigadom potisnule ga prema Foči i do 26. maja pokušale da ostvare proboj obruča jugoistočno od Foče. Posle ovih borbi, do 3. juna brigada je branila prelaze na Drini kod Šćepan-polja i Uzlupa, a zatim je angažovana u borbi između reka Sutjeske i Drine. U proboju na Zelengori prvo je podržala proboj Prve proleterske udarne brigade na Balinovcu, a potom je nastavila nastupanje prema komunikaciji Kalinovik-Foča. 14. juna 1943. godine probila se preko ovog puta i nastavila nastupanje prema istočnoj Bosni.
[uredi] Borbe u zapadnoj i centralnoj Bosni
Krajem juna i tokom jula 1943. godine brigada je učestvovala u više borbi u istočnoj Bosni. U avgustu, po naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ, prebačena je u zapadnu Bosnu. Do sredine septembra vodila je borbe za Turbe, oslobodila Gornji Vakuf i istakla se u borbama za Bugojno. Za ove poduhvate pohvaljena je od Vrhovnog komandanta NOV i POJ Josipa Broza Tita, a 13. septembra 1943. godine proglašena je proleterskom. U drugoj polovini septembra oslobodila je Duvno i vodila žestoke borbe u Dalmaciji. Do kraja godine najviše je delovala u dolini reke Vrbasa i centralnoj Bosni; u oktobru je zauzela Kupres i izvršila diverziju u Zenici; u novembru je vodila borbe u dolini Vrbasa, u decembru je delovala na sektoru Šujice; učestvovala je u Prvoj banjalučkoj operaciji (31. decembra/1. januara 1944), prodrla u grad i zarobila 408 neprijateljskih vojnika. Od tada do kraja maja brigada je izvela brojne akcije i učestvovala u više borbi.
U drvarskoj operaciji od 25. do 27. maja 1944. godine razbila je jake neprijateljske snage koje su nadirale pravcem Livno-Glamoč. Posle toga, vodila je žestoke borbe na pravcu Lisina-Milinište (na Crnom vrhu slomila je dvadeset neprijateljskih juriša).
[uredi] Prodor u Srbiju
|
Za više informacija pogledajte Prodor NOVJ u Srbiju 1944. |
U sastavu Prve proleterske divizije, brigada je počela prodor na istok i pod borbom prešla put: Zec-planina-Planinica-Bitovnja-Kalinovik-Foča-Čajniče-Brodarevo. Učestvovala je u Durmitorskoj operaciji. S ove teritorije, krajem avgusta počeo je njen prodor u Srbiju. Od kraja avgusta do polovine oktobra učestvovala je u borbama za oslobođenje zapadne Srbije i Šumadije; učestvovala je u razbijanju četnika na Zlatiboru i Bugara na Palisadu i u oslobođenju Ivanjice, Arilja, Užičke Požege i Kosjerića; posle toga učestvovala je u razbijanju četnika na Ravnoj i Jelovoj gori i u oslobođenju Valjeva.
Učestvovala je u Beogradskoj operaciji, pa u borbama na Sremskom frontu. U završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije učestvovala je u proboju Sremskog fronta i oslobođenju dela Slavonije, a 8. maja u oslobođenju Zagreba.
[uredi] Narodni heroji Treće krajiške brigade
- Vlado Bajić, komandant brigade
- Nikola Karanović, prvi komandant brigade
- Milan Ćup, politički komesar Četvrtog bataljona
[uredi] Literatura
 |
Deo isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi. |
- Vojna enciklopedija (knjiga sedma). Beograd 1974. godina
- Narodni heroji Jugoslavije, "Mladost" Beograd 1975. godine
