Trst
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Koordinate: 45° 38′ SG Š, 13° 48′ IGD
| Trst Trieste |
||||
|---|---|---|---|---|
 |
||||
|
||||
|
|
||||
| Država: |  Italija |
|||
| Region: | Furlanija-Julijska krajina | |||
| Stanovništvo - grad: - aglomeracija: |
208.599 240.000 |
|||
| Površina grada | 84,49 km² | |||
| Gustina stanovništva | 2.470 st/km² | |||
| Nadmorska visina | 2 m | |||
| Dan grada | 3. novembar | |||
|
|
||||
| Veb-strana | comune.trieste.it | |||
| Gradonačelnik | Roberto Dipijaca | |||
|
|
||||
 |
||||
Trst (it. Trieste, slo. i hrv. Trst, nem. Triest) je važan grad i luka u Italiji na obali Jadrana sa 210.000 stanovnika, blizu granice sa Slovenijom. Grad je središte istoimenog okruga Trst i pokrajine Friuli-Venecija Đulija.
Trst je danas jedini grad u Italiji na istočnoj obali Jadrana, veoma blizu Slovenije i Hrvatske. Grad je neka vrsta "italijanske ispostave" za Jugoistočnu Evropu. U Trstu i danas postoji značajna slovenačka nacionalna manjina, a u gradu postoje živi tragovi ostalih južnoslovenskih naroda (Srbi, Hrvati).
Trst je i jedna od najvažnijih luka na severnoj obali Sredozemlja. Nekad je bio "carska luka Habzburgovaca", a danas je najvažnija pomorska luka za unutarkopnenu Austriju.
Sadržaj |
[uredi] Položaj grada
Trst se nalazi u krajnje severoistočnom delu Italije, na samoj granici sa Slovenijom, koja grad okružuje sa juga i istoka. Na zapadu je Jadran, a na severu uska veza sa ostakom Italije. Od prestonice Rima grad je udaljen 670 km, a od prvog većeg grada, slovenačke Ljubljane svega 95 km.
[uredi] Prirodne odlike
Reljef: Trst se razvio u krajnje severnom delu Jadranskog mora. Grad je smešten na mestu gde se poslednja brda Dinarskih planina spuštaju ka Padskoj niziji na zapadu. Pad priobalnih brda ka moru je veoma nagao, pa je veći deo grada veoma brdovit. Jedino je gradsko jezgro smešteno u omanjoj priobaloj ravnici. U okolini grada ima mnogo predela sa izraženim kraškim oblicima reljefa.
Klima: Klima u Trstu je izmenjeno sredozemna klima sa značajnih uticajem sa kontinetalnog Severa. Stoga su zime oštrije, a leta blaža nego u drugim delovima Italije. Ovaj sudar klima očitava se i u veoma jakim vetrovima (bura).
Vode: Jadransko more u ovom delu je najhladnije i nema plavu boju kao u južnim delovima. Kopnenih vodotoka nema zbog kraškog reljefa.
[uredi] Istorija
Prostor današnjeg Trsta naseljen je još u doba praistorije. 3000. p.n.e. ovde se nalselilo pleme Karni. 177. g. p.n.e. prostor osvajaju Rimljani i tada se prvi put spominje današnje ime grada u obliku Tergeste. Kasnije grad pripada Vizantiji, zatim Franačkoj državi, pa zatim njenim naslednicima.
1382. g. Trst je pripao Habzburgovcima. U prvih par vekova njihove dugotrajne vladavine grad je očuvao veliki stepen autonomije. Međutim, od 18. veka i razvoja trgovine Trst postoje sve značajniji kao najvažnija luka carskog grada Beča i postepeno gubi autonomiju. Istovremeno započinje izradnja veće gradske luke i uporedo sa tim izgradnja savremenog grada. Tada grad dobio i kosmpolitski karakter, doseljavanjem ljudi iz svih delova Habzburške monarhije. Doseljeni Srbi, mada malobrojni, veoma su se brzo obogatili.
Od 19. veka do danas Trst je često menjao gospodara. Prvo je od 1807-15. g. bio u sastavu Napoleonovih Ilirskih provincija, da bi potom bio vraćen Habzburškoj monarhiji. U drugoj polovini veka desio se najveći procvat grada, kada se izgrađuje ogromna gradska luka i veliki broj gradksih crkva, zdanja i palata. Tada se dolazi i železnica.
Trst je do kraja Prvog svetskog rata imao veliku italijansku, slovenačku, hrvatsku, furlansku, ali i nemačku i još neke druge narodne zajednice. Dolazak šovinističkih režima na vlast u Italiji je doveo je do velikog iseljavanja neitalijanskog stanovništva ili njegovog prisilnog asimiliranja. Jedino su brojniji Slovenci uspeli do danas zadržati svoju nacionalnu svest.
Na kraju Drugog svetskog rata grad su oslobodili jugoslovenski partizani, a potom je izbila je kriza oko pripadnosti Trsta i okoline. Odnosi Jugoslavije i Italije su se bili zakuvali do nivoa da je pretilo izbijanje rata. Treba uzeti u obzir činjenicu da saveznicima nije bilo u interesu da Jugoslaviji pripadne jedan tako ekonomski i psihološki važan grad kao Trst. Među zapadnim saveznicima je bio jak stav da se granica sa Italijom vrati na preratno stanje. Tako je stvoreno privremeno rešenje u vidu "ničije" Slobodne teritorije Trsta. Izostanak snažnije sovjetske podrške DF Jugoslaviji požurio je takav ishod. Međutim, kasnije je ona podeljena i Trst je sa užom okolinom pripao Italiji.
Kao naglašeno pogranični grad bez zavisnog područja Trst je u drugoj polovini 20. veka kaskao za razvojem ostatka države i gubio stanovništvo. Ovaj proces, iako ublažen poslednjih decenija, nije ni danas okončan.
[uredi] Stanovništvo
2008. g. Trst je imao nešto preko 200.000 stanovnika, gotovo isto kao na početku 20. veka, a za 50.000 manje nego pre pola veka. Opšte opadanje stanovništva tokom proteklih decenija odraža se i na gradsko stanovništvo je izuzetno staro - prosečan Tršćanin ima 46 godina. Prirodni priraštaj u gradu je svega 7,6‰, najmanje od svih značajnijih italijanskih gradova.
Grad danas ima znatno manju nacionalnu šarolikost naspram stanja od pre jednog veka. 94% stanovnika su građani Italije. Među njima postoji i značajan broj pripadnika slovenačke nacionalne manjine, koji upravo u Trstu imaju svoje kulturno središte. Ostalih 6% su doseljenici iz svih krajeva svega, ali najviše sa Balkana.
U gradu se govori italijanski jezik, mada se tradicionalno koristi veoma posebna venecijanska varijanta. Slovenački jezik ima status manjinskog jezika.
[uredi] Gradska privreda
Trst je najviše poznat kao važna luka. Posebno je važan za privredu Austrije. Gradska luka zauzima veći deo grada. Posldnjih decenija uloženo je mnogo u njeno oživljavanje (izgradnja naftnog terminala).
Trst je tokom razdoblja "druge Jugoslavije" bio važno "šoping odredište" Jugoslovena. Ovde se decenijama nabavljala jeftina zapadna roba. Međutim, ratovima na jugoslovenskim prostorima, ali i liberalizacija tržišta poslednjih godina gotovo uništila je ovaj vid gradske privrede.
[uredi] Gradske zanmenitosti
Trst je sačuvao staro gradsko jezgro iz 18. i 19. veka. Ono je po svom "severnjačkom" izgledu i pravilnoj uličnoj mreži potpuno drugačije od drugih jezgara italijanskih gradova, jer je uticaj "habzburške arhitekture" bio znatan. Tako Trst više podseća na Beč nego na obližnje Veneciju ili Veronu. Grad ima veći broj trgova sa mnogo crkava, palata, zdanja, spomenika. Zbog stešnjenosti tršćanske zgrade, čak i one stare par decenija, imaju znatnu spratnost.
Za srpsku kulturu potrebno je istaći Srpsku pravoslavnu Crkvu sv. Spiridona na glavnom gradskom trgu Ponte Roso. Ova crkva je jedna od najvećih u srpstvu, a govori o nekadašnjem bogatstvu nevelike srpske zajednice u Trstu. Crkva sv. Spiridona bila je i ugledna građevina za Hram sv. Save na Vračaru.
[uredi] Dodatno pogledati
[uredi] Galerija slika
 Vidik nad gradom |
 Rektorat Univerziteta u Trstu |
 Gradska berza |
|
 Srpska pravoslavna Crkva Sv. Spiridona |
 Gradska katedrala San Đusto |
 Grčka pravoslavna Crkva Sv. Nikole |
 Luteranska crkva |
[uredi] Spoljašnje veze
- Zvanična stranica grada Trsta (ital.)
- Tršćanska trgovinska komora (ital.)
