Turski jezik

Iz projekta Википедија

Turski jezik Türkçe
Govori se u:	Turska, Kipar, Bugarska, Makedonija, Grčka, Nemačka, Irak, Iran, Sirija, Azerbejdžan
Ukupno ljudi koji govore turski jezik:	73 miliona (+ oko 20 miliona kojima nije maternji)
Jezička grupa: Klasifikacija:	Altajski jezici Turkijski južni turkijski turski jezik
Status jezika
Zvanični jezik u:	Turska, Kipar, Makedonija
Kodovi i šifre turskog jezika
ISO 639-1	tr
ISO 639-2	tur
SIL	TRK

Turski jezik (Türkçe) je turkijski jezik kojim se govori u Turskoj, Kipru, Bugarskoj, Grčkoj, Makedoniji i drugim zemljama bivšeg Otomanskog carstva. Turski govore i miloni turskih emigranata u Evropskoj uniji.

Do 1928, turski jezik je pisan modifikovanom verzijom arapskog pisma. Od 1928. koristi se latinski alfabet sa 29 slova: A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z

Sadržaj

1 Geografska raspodela
- 1.1 Zvaničan status
- 1.2 Dijalekti
2 Gramatika
3 Primer teksta
4 Spoljašnje veze

[uredi] Geografska raspodela

Turski jezik se uglavnom govori u Turskoj i od strane manjina u 35 drugih država, posebno u teritorijama koje su nekada bile deo Otomanskog carstva, kao što je Bugarska, Rumunija, Srbija (najviše na Kosovu i Metohiji), Makedonija, Sirija, Grčka (posebno Zapadna Trakija) i Izrael (od strane turskih Jevreja).

Preko 2 miliona ljudi govori turski jezik u Nemačkoj, a postoji prilično velik broj turskih zajednica u Austriji, Belgiji, Francuskoj, Holandiji, Švajcarskoj i Velikoj Britaniji.

[uredi] Zvaničan status

Turski jezik je zvaničan jezik Turske, kao i jedan od zvaničnih jezika na Kipru. Takođe ima zvaničan (mada ne primaran) status u nekoliko opština Makedonije, u zavisnosti od koncentracije i broja ljudi koji govore turskim jezikom.

U Turskoj, organ koji reguliše gramatiku i normu turskog jezika je Turska Jezička Asocijacija (Türk Dil Kurumu - TDK) koju je osnovao Mustafa Kemal Ataturk 1932. godine pod imenom Türk Dili Tetkik Cemiyeti.

Novi turski alfabet je zvanično osnovan 1928. godine od strane TDK, koja je i oblikovala turski jezik koji se koristi danas. TDK je postalo nezavisna organizacija 1951. godine, kada je prestalo da važi pravilo da ga mora nadgledati Ministarstvo Prosvete. Ovaj status TDK je trajao do avgusta 1983. godine, kada je TDK opet povezan sa vlašću posle vojnog prevrata 1980. godine.

[uredi] Dijalekti

Glavni dijelakti turskog jezika su:

Rumelice (govore ga mudžahiri iz Rumelije) Uključuje čudne dijalekte Dinler i Adakale,
Kıbrıs (govori se na Kipru),
Edirne (govori se u Jedrenu),
Doğu (govori se u istočnoj Turskoj),
Karadeniz (govori se u regionu istočnog Crnog Mora),
Ege (govori se u Egejskom regionu) ima produžetak do Antalije,
Güneydoğu (govore se na jugu),
Orta Anadolu (govori se u regionu središnje Anatolije),
Kastamonu (govori se u Kastamonu i okruženju),
Karamanlıca (govori se u Grčkoj, gde se takođe zove i Kαραμανλήδικα).

[uredi] Gramatika

Turski jezik je aglutinativni jezik i obiluje sufiksima, ali praktično nema prefikse. Sufiksi služe za tvorbu reči kao i da označe gramatičku funkciju.

U turskom jeziku postoji „harmonija samoglasnika“, što je princip po kojem turske reči imaju isključivo zadnje samoglasnike (a, i, o, u) ili samo prednje (e, i, ö, ü). Na primer, oznaka -den može značiti -dan ili -den, zavisno od harmonije samoglasnika u reči.

Evo primera kako se od turskih reči sufiksima izvode složenice, i čak rečenice:

ev "kuća",
evler "kuće",
evin "tvoja kuća",
eviniz "Vaša kuća"
evim "moja kuća",
evimde "kod moje kuće",
evinde "kod tvoje kuće",
evinizde "kod Vaše kuće"
evimizde "u našoj kući",
Evindeyim "U tvojoj sam kući."
Evinizdeyim "U Vašoj sam kući."
Evindeyiz "Mi smo u tvojoj kući."
Evinizdeyiz "Mi smo u Vašoj kući."
Evimizdeyiz "Mi smo u našoj kući."

[uredi] Primer teksta

Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. 
Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti 
ile hareket etmelidirler.