Una

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Una
Una kod Bosanske Krupe
Una kod Bosanske Krupe
Osnovne karakteristike
Dužina 270 km
Prosečan protok 32 m³/s
Vodotok
Geografske karakteristike
Ušće Une u Savu kod Donje Gradine (Jasenovac) u Republici Srpskoj na mapi Republike Srpske
{{{alt}}}
Ušće Une u Savu kod Donje Gradine (Jasenovac) u Republici Srpskoj
Ušće Une u Savu kod Donje Gradine (Jasenovac) u Republici Srpskoj na mapi Republike Srpske

Una je reka u zapadnom delu Bosne i Hercegovine; u donjem delu svog toka protiče kroz Republiku Srpsku, i ona je granična reka sa Hrvatskom. Una je desna pritoka Save. Njen basen zauzima površinu od 10,400 km², a u njemu živi oko milion ljudi.

Izvor i ušće[uredi]

Gradsko kupalište u Kozarskoj Dubici

Ime rijeke Une nastalo je od latinske riječi una - jedina. Ukupna dužina toka Une iznosi oko 212,5 kilometara, a izvire u Lici (Hrvatska) u blizini naselja Donja Suvaja kod Srba, ispod planine Stražbenice. Uvire u rijeku Savu na teritorijiji Republike Srpske pored Jasenovca u koju godišnje donese gotovo osam milijardi kubnih metara vode.

Naselja[uredi]

Plodna zemlja i pristupačan teren su glavni razlozi što se u porječju Une (9.368 km²) nastanilo preko 700.000 stanovnika. Izvor rijeke se nalazi na oko 450 metara nadmorske visine i podsjeća na jezerce okruženo krečnjačkim stijenama. Izvor ima status zaštićenog geografsko - geološkog spomenika prirode. Od manjih pritoka treba izdvojiti Studeni potok, Srebrenicu, Sredicu i Lalinovac. Una protiče kroz sljedeće gradove i naselja: Martin Brod, Kulen Vakuf, Ripač, Bihać, Krupu na Uni, Bosansku Otoku, Novi Grad, Kostajnicu, Kozarsku Dubicu.

Pritoke[uredi]

Od većih desnih pritoka treba izdvojiti Srebrenicu, Unac, Krušnicu, Mlječanicu, Moštanicu, Sanu a od lijevih Klokot i Žirovac. U Unu se, od njenog izvora do Bihaća, ulijeva i velik broj podzemnih voda i manjih kraških vrela. Sliv Une nalazi se između slivova Kupe i Save na sjeveru, Krke i Zrmanje na jugu, Korane na sjeverozapadu, Vrbasa na istoku te Save na sjeveroistoku. Klima unskog sliva je umjerena kontinentalno-planinska sa prosječnom godišnjom temperaturom od oko 9,5 °C. U vrijeme sušnih ljetnih mjeseci vodostaj Une je karakteristično nizak, a od novembra do kraja proljeća vodostaj je visok a rijeka nerijetko zna i da poplavi.

Tok[uredi]

U početnom toku Una ima sve osobine planinske rijeke i sve do Martin Broda kvalitet njene vode je prve kategorije. Sve do Bihaća Una teče dinarskim smjerom tj. od jugoistoka prema sjeverozapadu, a zatim rijeka skreće u pravcu sjeveroistoka i dalje teče duboko usječenom, širokom i prostranom dolinom gdje je kvalitet vode druge kategorije. Najnovijim istraživanjima i ronjenjem u izvor dostignuta je dubina od 205 metara, ali dno nije pronađeno. Istraživanje će se nastaviti.

Vodopadi i znamenitosti[uredi]

Prvi veliki unski vodopad nalazi se kod Martin Broda, naselja smještenog na dnu kanjona u kojem Uni pritiče rijeka Unac. Upravo na ovom dijelu Una je najatraktivnija jer je sedra stvorila mnoštvo kanala, brzaka i ostrvaca te nekoliko većih vodopada od kojih visina najvećeg iznosi približno 55 metara.

Kod Martin Broda se održava i tradicionalna Unska regata (međunarodna turistička kajak regata) koja je bila prekinuta početkom devedestih ali je obnovljena prije nekoliko godina. Martin Brod je poznat širom Evrope po raftingu, sportu kojem pogoduje nemiran tok rijeke, tako da svake godine na Unu dolaz sportista iz mnogih evropskih zemalja. Uz Unu se, u neposrednoj blizini Martin Broda, nalaze i nekoliko spomenika kulture kao što su manastir Rmanj te Milančeva kula, građevina iz rimskog doba.

Drugi veliki vodopad je Štrbački buk koji se nalazi u Republici BiH kod sela Donji Štrbci, u neposrednoj blizini Hrvatske granice. Štrbački buk se sastoji od nekoliko vodopada koji su veoma blizu jedan drugom a najveći je visok oko 25 metara.

Fauna i flora[uredi]

U rijeci Uni, prema podacima ribolovnih društava živi 28 različitih vrsta riba koje znaju dostići i preko 30 kilograma težine. Pored rijeke raste i gotovo dvije stotine različitih vrsta ljekovitih biljaka a rijetka biljka „unska zvončica“ dobila je ima upravo po rijeci Uni.

Literatura[uredi]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Una