Ujedinjeno Kraljevstvo
Iz projekta Википедија
Koordinate: 50°-61° SG Š, 8°ZGD - 2°IGD
| krilatica: Dieu et mon droit2 | |
| Himna: God Save the Queen | |
 |
|
| Glavni grad | London |
| Najveći grad | London |
| Službeni jezik | engleski (de facto)3 |
| Vlada | Ustavna monarhija |
| - Monarh | Elizabeta II |
| - Premijer | Gordon Braun |
| Osnivanje | |
| - Osnivanje | 1. januar 1801.4 |
| - Članstvo u EU | 1. januar 1973. |
| Površina | |
| - Ukupno | 244.820 km² (79.) |
| - Voda (%) | 1,34 |
| Stanovništvo | |
| - 2005. | 59.834.3005 (21) |
| - 2001 popis | 58.789.194 |
| - Gustina | 243/km² (48) |
| BDP (PPP) | 2005 približno |
| - Ukupno | $ 1,833 trilion (6) |
| - Po glavi stanovnika | $ 30.470 (18) |
| IHR (2003) | 0,939 (15) – visok |
| Valuta | Sterling funta (£) (GBP) |
| Vremenska zona | UTC , leti UTC+1 |
| Internet domen | .uk6 |
| Pozivni broj | +44 |
1 - Službeni naziv države na ostalim regionalnim jezicima je:
2 - Kraljevski moto u Škotskoj je: Nemo Me Impune Lacessit |
|
Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske (engl. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) je država u zapadnoj Evropi, i članica Evropske Unije. Često se koristi ime "Ujedinjeno Kraljevstvo", "UK" ili nezvanično "Velika Britanija" ili "Britanija". UK ima četiri sastavna dela. Tri britanska dela: Engleska, Vels i Škotska i četvrti deo Severna Irska koja se nalazi na ostrvu Irska i graniči se sa republikom Irskom.
Članica je Ujedinjenih nacija, NATO-a, grupe G8 i Evropske unije.
Ujedinjeno Kraljevstvo je formirano serijom Aktova Unije (Act of Union), koji su ujedinili države ili teritorije Engleske, Velsa, Škotske i Irske (ostrva) pod jednu vladu, sa sedištem u Londonu. Veliki deo Irske je napustio Ujedinjeno Kraljevstvo (koje se tada zvalo Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske) 1922, i danas je to Republika Irska, dok je severo-istočni deo ostrva, Severna Irska, ostao u Ujedinjenom Kraljevstvu.
Ujedinjeno Kraljevstvo se nalazi na severo-zapadu Evrope. Ima kopnenu granicu sa Republikom Irskom, a osim toga je okruženo Severnim morem, kanalom Lamanš (Engleski kanal), Irskim morem i Atlantskim okeanom.
Velika Britanija, ponekada zvana samo Britanijom, je geografsko ime za najveće od Britanskih ostrva, i podrazumeva kopno Engleske, Velsa i Škotske, a ponekad podrazumeva i njihova ostrva. U medijima se često umesto Ujedinjenog Kraljevstva koristi termin "Britanija". Termin "Velika" se koristi kao suprotnost "Maloj" Britaniji u Francuskoj.
[uredi] Geografija
 |
Za više informacija pogledajte Geografija Ujedinjenog Kraljevstva. |
Prirodno- geografska obeležja
U prošlosti dok se život Evrope odvijao uz Sredozemlje geografski položaj Ujedinjenog Kraljevstva je bio periferan. U doba velikih geografskih otkrića, a posebno nakon otkrića Amerike položaj na Atlanskom okeanu postaje jako važan jer je ostrvo Velika Britanija služio kao odskočna daska na putovanju iz Evrope u Ameriku. Ostrvski položaj je imao i pozitivne (širenje zaraznih bolesti, obrana od napadača) i negativne (izolovanost) strane.
UK se nalazi uz najprometniji deo svetskog mora - Lamanš što u današnje doba predstavlja izuzetno povoljan prometno-geografski položaj. S druge strane Lamanša nalazi se najrazvijeniji deo Evrope čiji pozitivni uticaji povoljno deluju na privredni i društveni razvoj. Povoljan prometno-geografski položaj od UK je stvorio svetsku velesilu, a danas ga održava u samom vrhu.
Reljefna obeležja
Britansko i Irsko ostrvo je vrlo starog paleozojskog i mezozojsko postanka. Uzvišenja su snižena i zaobljena, a stene su izrazito bogata rudama što je posebno pozitivno uticalo za vreme Prve industrijske revolucije.
U reljefu Velike Britanije ističu se visije, pobrđa i nizije.
Visije su planinski prostori čije visine prelaze 1.000 metara, a nalaze se u severnom delu Škotske (najviši vrh Ben Nevis, 1.343m) i nešto malo u severnom Velsu. Planine su ogoljele pa su vrlo slabi uslovi za proizvodnju hrane zbog čega su i vrlo retko naseljene. Visije se koriste za ispašu ovaca.
Pobrđe se sastoji od Južnog škotskog pobrđa i Penina u Engleskoj. Pobrđa su stare gromadne planine, blago talasaste i prekrivena travama, a ne prelaze visinu od 1.000 metara. Penini su nastali kaledonskom orogenezom te su bogati rudama, a pogotovo ugljem što je krajem 18. veka i početkom 19. veka bio temelj Prve industrijske revolucije.
Nizije- na severu se nalazi Središnja škotska nizija, a na jugu ostrva Engleska nizija. Središnja škotska nizija je najgušće naseljeni deo Škotske gde se nalazi većina škotskog stanovništva. Na plodnom tlu su povoljni uslovi za razvoj poljoprivrede, a razvoj industrije su olakšala bogata nalazišta uglja. Na jugu Velike Britanije nalazi se Engleska nizija - gde je najveća koncentracija stanovništva i industrije. Na dodiru Penina i Engleske nizije smestio se Birmingem - najjače industrijsko središte Kraljevstva. U južnom delu nizije nalazi se London- političko i ekonomsko središte UK.
Severna Irska pretežito je brdovita sa brojnim plodnim nizijama. Najveća koncentracija stanovništva je u dugo podeljenom obalnom gradu Belfastu. Nizije se koriste za poljoprivrednu proizvodnju, a brdski pašnjaci za ispašu stoke.
Prirodna osnova Na današnji izgled Britanskog ostrva veoma je uticalo ledeno doba, kad se ledeni sloj protezao sa severa Evrope i na Britansko ostrvo, na jug sve do današnjeg toka reke Temze.
Po završetku ledenog doba izdiže se more, pa Velika Britanija i irska postaju ostrva. Potapanjem dolina i delova ravnica nastaju veliki zalivi. Na zapadnoj obali Škotske nastali su fjordovi.
[uredi] Privreda
|
Za više informacija pogledajte Privreda Ujedinjenog Kraljevstva. |
Do 18. veka agrarno - ruralna zemlja podeljena na grofovije. Pojavom parne mašine pred kraj 18. veka u Ujedinjenom Kraljevstvu se provodi Prva industrijaska revolucija. Podižu se gradovi blizu rudnika železa i uglja jer je transport sirovina na veće udaljenosti bio neisplativ. Budući da je bilo neizvedivo prevoženje radnika blizu fabrika podižu se radnička naselja čime započinje proces industrijske urbanizacije. U tom razdoblju nastaju brojni novi gradovi, a postojeći gradovi se proširuju. Spajanjem susednih gradova nastaju konurbacije kojih u UK ima sedam: Veliki London, Birmingem, Liverpul, Mančester, Lids i Bredford, Njukastl i Glazgov. Krajem 19. veka izumom električne energije i Drugom industrijskom revolucijom industrijski pogoni su se mogli slobodnije razmeštati u prostoru.
UK je kolevka industrijske revolucije zbog tradicije manufakture, bogatih nalazišta sirovina, pomorske orijentacije na kolonije i tehničkih i tehnoloških inovacija. Zahvaljujući industrijskim proizvodima i trgovinom po celom svetu relativno mala ostrvska država postaje najbogatija na svetu. U 20. veku svetski su ratovi, ekonomske krize, raspad kolonijalnog Carstva i Uspon SAD-a, Japana i Nemačke uzrokovali pad UK sa samog ekonomskog vrha ali se još uvek nalazi među sedam ekonomski najznačajnijih zemalja sveta (članica G7).
U UK se samo 1.9% stanovništva bavi primarnim delatnostima, 23.4% sekundarnim i oko 70% tercijarnim. Oko 70% poljoprivredne prizvodnje otpada na stočarstvo, a prevladavaju posedi u vlasništvu veleposednika (engl. Landlords). Što su u doba industrijske revolucije za UK značila nalazišta uglja i železa to su danas nalazišta nafte i prirodnoga gasa u Sjevernom moru. Dok ostale europske zemlje te osnovne sirovine moraju kupovati UK ih ima i za sveje potrebe i za izvoz. Industrijska proizvodnja je visokorazvijena, od tradicionalnih industrijskih grana zadržana je proizvodnja čelika, a proizvode se transportna sredstva, automobili, avioni, vozovi, elektronika, farmaceutski proizvodi, telekomunikaciona oprema. Iako je ind. rev. počela tekstilnim pogonima zbog konkurentskih zemalja sa jeftinijom radnom snagom proizvodnja odeće se ograničila na visokokvalitetne i proizvode visoke mode.
[uredi] Stanovništvo
|
Za više informacija pogledajte Demografija Ujedinjenog Kraljevstva. |
U Ujedinjenom Kraljevstvu živi 59.739.000 stanovnika, a prosečna gustina naseljenosti je 243 stanovnika na kvadratni kilometar. Ipak postoje velike regionalne razlike, tako je npr. gustina naseljenosti u Engleskoj pet puta veća nego u Škotskoj. Većinu stanovništva čine Englezi (80%), Škoti (10%), Irci (4%), Velšani (2%) i stranci (4%). Očekivana prosečna životna starost je 77 godina, a pismenost je 99%.
Prvi stanovnici ostrva bili su Kelti koje potiskuju Rimljani u vreme cara Klaudija. Nakon pada Zapadnog Rimskog Carstva na ostrvo doseljavaju germanska plemena Angli, Sasi, Jiti i Pikti. Irsko stanovništvo je pretežno keltskog porekla. Današnje stanovništvo Velike Britanije nastalo je dugotrajnim mešanjem starosedelaca i doseljenika.
Tokom istorije iz UK je do Drugog svetskog rata iseljavalo jako mnogo ljudi što je i pogodovalo širenju engleskog jezika. Engleskim jezikom se služe stotone miliona stanovnika Zemlje, a službeni jezik je i u SAD-u, Australiji, Kanadi i Indiji. Iseljavanju su pogodovali brojni činioci: povećanje stanovništva i agrarne gustine, verski sukobi, plodna zemlja u kolonijama itd.
U 19. veku zbog Prve industrijske revolucije počinju migracije iz sela u grad zbog potrebe za radnom snagom u industriji. Istovremeno sa iseljavanjem Engleza i Škota do 20. veku u UK doseljavaju Irci zbog loše ekonomske situacije u matičnoj zemlji. U 20 veku u Kraljevstvo useljavaju stanovnici zajednice Komonvelta i mnogi Afrikanci, Pakistanci, Vijetnamci, Kinezi, Poljaci i drugi.
Konstitutivne države: 
Engleska • 
Škotska • 
Severna Irska • 
Vels
Prekomorske teritorije: Angilja • Bermudi • Britanska Antarktička Teritorija • Britanska Devičanska ostrva • Britanska teritorija Indijskog okeana • Gibraltar • Kajmanska ostrva • Južna Džordžija i Južna Sendvička Ostrva • Monserat • Ostrva Pitkern • Sveta Jelena • Folklandska ostrva • Turks i Kaikos ostrva
Krunski posedi: Gernzi • Ostrvo Man • Džersi
Suverene vojne baze: Akrotiri • Dekelija
Zemlje kandidati u pregovorima za članstvo: Hrvatska • Turska i zemlja kandidat: Makedonija1
Zemlje potencijalni kandidati: Albanija • Bosna i Hercegovina • Srbija • Crna Gora
1 zvanični naziv koji koristi EU: Bivša jugoslovenska Republika Makedonija
Suverene države
Albanija • Andora • Austrija • Belgija • Belorusija • Bosna i Hercegovina • Bugarska • Vatikan • Gruzija1 • Grčka • Danska • Estonija • Irska • Island • Italija • Jermenija2 • Kazahstan1 • Kipar2 • Letonija • Litvanija • Lihtenštajn • Luksemburg • Mađarska • Malta • Moldavija • Monako • Nemačka • Norveška • Poljska • Portugalija • Republika Makedonija • Rumunija • Rusija1 • San Marino • Slovačka • Slovenija • Srbija • Turska1 • Ujedinjeno Kraljevstvo • Ukrajina • Finska • Francuska • Holandija • Hrvatska • Crna Gora • Češka • Švajcarska • Švedska • Španija
Zavisne teritorije Akrotiri i Dekelija2 • Gernzi • Gibraltar • Grenland3 • Jan Majen • Olandska Ostrva • Ostrvo Man • Svalbard • Farska Ostrva • Džersi
Nepriznate zemlje Abhazija • Južna Osetija • Pridnjestrovlje • Nagorno-Karabah2 • Turska Republika Severni Kipar2 • Kosovo 4
Napomene: (1) Delom se nalaze u Aziji; (2) Nalaze se u Aziji, ali imaju društveno-političku povezanost sa Evropom; (3) Nalazi se u Severnoj Americi, ali ima društveno-političku povezanost sa Evropom; (4) nekoliko država priznalo nezavisnost, nije član Ujedinjenih nacija
