Herceg Novi

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Herceg Novi je gradsko naselje u opštini Herceg Novi u Crnoj Gori. Prema popisu iz 2003. bilo je 12739 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 11429 stanovnika).

Herceg Novi
centar Herceg Novog
Država	Crna Gora
Grad	[[Grad |]]
Opština	Herceg Novi
Položaj	42° 27′ 11" SGŠ 18° 32′ 15" IGD
Površina	km²
Populacija (2003)  - broj stanovnika  - gustina	12739  st./km²
Poštanski broj	85340
Pozivni broj	031
Registarska oznaka	HN
Herceg Novi Herceg Novi na mapi Crne Gore

Sadržaj 1 Geografija 2 Istorija 3 Kultura 3.1 Manastiri i crkve 3.2 Utvrđenja 3.3 Atrakcije 3.3.1 Lazaret 3.3.2 Park bivšeg hotela Boka 3.3.3 Plava Špilja 3.3.4 Ostrvo Mamula 3.3.5 Park Savinska Dubrava 3.3.6 Nebesko ognjište 3.3.7 Hotel "Plaža Zelenika" 3.3.8 Gradska stepeništa -Ulice 4 Turizam 5 Demografija 6 Vidi još 7 Reference 8 Spoljašnje veze

[uredi] Geografija

Herceg Novi predstavlja administrativni, kulturni i privredni centar istoimene opštine koja se prostire od graničnog prelaza Debeli brijeg do najužeg dijela Boka kotorske (tjesnaca Verige - 300 m širine), sa vrlo bogatim i živopisnim seoskim zaleđem, na ukupnoj površini od 235 km² i broji nešto oko 39.000 stanovnika. Sam grad ima oko 20.000 stanovnika. Geografske koordinate grada su: 42"27' sjeverne geografske širine i 18"33' istočne geografske širine. Reljefne karakteristike:

Planina Orjen (1.895 m. poznat po svojim endemskim vrstama, rekreativnim stazama i skijanju u kasnim proljećnim, ponekad i ranim ljetnjim mjesecima) brda: Dobroštica (1.570 m.) i Radoštak (1.441 m.) poluostrvo Luštica sa najvišim vrhom Obosnik (586 m.) Sam ulaz u Bokokotorski zaliv se nalazi izmedu rtova Oštra i Mirište i širine je cca. 2.900 metara. Prosječna dubina vode u Zalivu je 27,8 metara, a maksimalna je 61 metar. Od 1997. godine Boka kotorska je i zvanično uvrštena u Asocijaciju 28 najljepših zaliva svijeta.

[uredi] Istorija

Herceg Novi je osnovan 1382. godine kada ga je srpski kralj iz Bosne Tvrtko I Kotromanić utvrdio u župi Dračevica u Topaljskom zalivu i nazvao ga Sveti Stefan.

Jedan je od najmlađih gradova na Jadranu i kasnije se nazivao i Novi, Castrum Novum, Castel Nuovo.... Svoje današnje ime dobio je u vrijeme vladavine hercega od svetoga Save Stjepana Vukčića Kosače, kada je doživio i najveći procvat i razvoj. Turci ga osvajaju 1482. godine i, sa kratkim prekidom od 1538.-1539. godine, kada su ga, na kratko, preuzeli Španci, vladaju njime blizu 200 godina, sve do 1687. godine.

Nakon toga na njegovom tlu smjenjuju se razni narodi i civilizacije, ostavljajući duboke tragove na istoriju, kulturu i ukupan razvoj ovoga kraja. Nakon Turaka grad osvajaju Mlečani, koji njime vladaju sve do propasti Mletačke republike 1797. godine. Od tada dolazi do čestih promjena uprave u Herceg Novom.

Nakon Kampoformijskog mira iz 1797. Austrijanci su njime vladali do 1806. godine, a, nakon toga, vlast preuzimaju Rusi do 1807. godine, potom Francuzi koji vladaju do 1814. godine. U vrlo kratkom periodu 1813. - 1814. godine grad je preuzela privremena vlada Crne Gore i Boka kotorske, ali od te 1814. godine pa sve do 1918. godine grad je pod Austrougarskom upravom.

Zatim je došlo do ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevinu, odnosno Jugoslaviju, u čiji je sastav 1923. godine ušao i Bokokotorski srez.

Poslije Kapitulacije Jugoslavije 1941. god. u gradu su kao okupatori bili Italijani, zatim i Nemci sve do konačnog oslobođenja 28. oktobra 1944 godine.

[uredi] Kultura

Bogato spomeničko naslijeđe na području Herceg-Novog nastalo je kao rezultat prožimanja raznih naroda i kultura koje su se kroz njegovu dugu istoriju ovdje smjenjivali i sudarali.

[uredi] Manastiri i crkve

U Hercegnovskoj opštini sakralni spomenici zauzimaju prvo mjesto u nepokretnom spomeničkom fondu ovog kraja i to ne samo po broju već i po teritorijalnoj rasprostranjenosti i kulturno-istorijskoj vrijednosti. Naime od 342 nepokretna spomenika kulture na teritoriji Crne Gore u hercegnovskoj opštini ih se nalazi 89.

• Kompleks Manastir Savina

Manastir se nalazi 2 km. istočno od Herceg Novog u jedinstvenom ambijentu mediteranske vegetacije. Jedan je od najljepših primjera arhitekture baroka na Jadranu. Sastoji se od 3 crkve: male crkve Sv. Save (15. vijek) koja se nalazi na brežuljku po kome nosi ime, male crkve Uspenja Bogorodice (15. vijek - po nekim izvorima gradnja ove crkve je započeta u 11. vijeku) i velike crkve Uspenja Bogorodice (koju je sagradio poznati arhitekta Nikola Foretić - Korčulanin u 18. vijeku). Velika crkva Uspenja Bogorodice građena je od 1777. do 1799. godine. Najveću vrijednost ove crkve predstavlja ikonostas koji su 1797. godine izgradili majstor Simeon Lazović i njegov sin Aleksije iz Bijelog Polja. U Riznici Manastira nalaze se izuzetno vrijedni predmeti - eksponati od kojih treba izdvojiti: kristalni krst Sv. Save iz 13. vijeka, plaštanicu iz 1642. godine, srebrnu petohljebnicu iz 1648. godine, kivot Manastira Tvrdoš iz 1615. godine, jedan putir iz 1650. godine, jevanđelje iz 1685. godine, jedinstven portret Ruskog cara Petra Velikog....

• Crkva Sv. Arhanđela Mihaila

Na današnjem glavnom trgu Starog grada, trgu Hercega Stjepana - koji se popularno naziva i Belavista, nalazi se jedan od dragulja bokokotorskog neimarstva, osobit po arhitektonskoj i umjetničkoj izradi - crkva Sv. Arhanđela Mihaila. Sagrađena je u tri stila: vizantijskom, baroknom i gotskom na početku ovog vijeka - 1900. godine.

• Crkva Sv. Jeronima

Nalazi se u Starom gradu, na trgu Mića Pavlovića, sagrađena je 1856. godine. Na mjestu na kome se nalazi ova crkva ranije je, u 17. vijeku, bila podignuta katolička parohijska crkva posvećena Sv. Jeronimu zaštitniku grada. Ta crkva je srušena u 19. vijeku i na istom mjestu je podignuta danas postojeća, mnogo prostranija i veća. U postojećoj crkvi se nalaze djela jednog od najvećih baroknih slikara Peraštanina Tripa Kokolje.

• Crkva Sv. Leopolda Mandića

Nalazi se pored crkve Sv. Jeronima, sagrađena je po naredbi Jeronima Kornera godinu dana nakon zauzimanja grada od strane Mlečana. Danas je crkva posvećena Sv. Leopoldu Mandiću koji je rođen u Herceg Novom, a za sveca je proglašen 1983. godine od strane Pape Ivana Pavla Drugog.

• Crkva Sv. Ane

Nalazi se na Savini, sagrađena je za vrijeme turske vladavine u 16. vijeku. Podigli su je Španci, odnosno plemićka porodica don Ferantea Gonzage. Bila je četiri puta rušena i obnavljana. Na istom mjestu, 1985. godine, izgrađena je nova crkva koja pripada parohijalnoj crkvi Sv. Jeronima.

• Crkva Sv. Đorđa

Nalazi se na Toploj, sagrađena je odmah nakon zauzimanja grada od strane Mlečana, a restaurirana 1848. godine. U crkvi se nalazi izuzetno vrijedna italo-kritska kružna ikona Sv. Petra i Pavla iz 16. vijeka.

• Crkva Sv. Spasa

Izgradnja ove crkve je započela 1709. godine, pored crkve Sv. Đorđa, a gradnja crkve je završena 1713. godine. Svoj današnji izgled je dobila 1864. godine kada je renovirana gotovo od temelja. U unutrašnjosti crkve nalaze se izuzetno vrijedni predmeti koje su poznati ljudi toga doba poklonili ovoj crkvi. Iznad ove i crkve Sv. Đorda nalazi se parohijalno groblje, a uz groblje ćelija (sa spomen pločom) u kojoj je Josip Tropović učio Petra Petrovića Njegoša. Crkva se nalazi na Toploj.

• Crkva Sv. Antona

Nalazi se u zapadnom podgradu grada, sa samostanom koji su podigli Španci 1687. godine za vrijeme kratkotrajne vladavine. Crkva potiče iz 1710. godine, a posvećena je čudotvorcu Sv. Antunu Padovanskom. Samostan je današnji izgled dobio 1790. godine.

[uredi] Utvrđenja

• Španjola

Španjola je podignuta za vrijeme turske vladavine u 15. i 16. vijeku, ali je svoj naziv dobila po Špancima koji su učestvovali u njenoj gradnji za vrijeme svoje jednogodišnje vladavine.

• Kanli Kula

Kanli Kula potiče iz turskog doba (16. vijek), bila je zatvor (otuda njeno ime na turskom jeziku i znaci "krvava kula"), a 1966. godine rekonstruisana je u jednu od najljepših ljetnih pozornica na Jadranu sa preko 1000 sjedećih mjesta.

• Sat Kula

Sat Kula (Sahat kula-Tora) je podignuta 1667. godine po naredbi sultana Mahmuda.

• Kula Sv. Jeronima

Kula Sv. Jeronima podignuta je 1687. godine u čast Jeronima Kornera osvajača grada.

• Forte Mare

Forte Mare (morska tvrđava) je građena u periodu izmedu 14.-17. vijeka, restaurirana 1833. godine, a od 1952. godine adaptirana je u ljetnji bioskop, kasnije i diskoteku.

• Citadela

Citadela je tvrđava koja se nalazila na samom moru i zidinama bila spojena sa donjim gradom. Kula sa zidom građena je za vrijeme mletačke vlasti. Tvrđava je skoro potpuno srušena za vrijeme zemljotresa 1979. godine, i danas, više u moru nego na kopnu, postoje samo ostaci zidina.

[uredi] Atrakcije

[uredi] Lazaret

je atraktivna i impozantna građevina, koja je u vrijeme kada je izgrađena (18. vijek) predstavljala glavnu zdravstvenu i sanitetsku ustanovu za Boku kotorsku. Nalazi se u Meljinama, a datira iz 1732. godine. Gradili su je Mlečani u klesanom kamenu, koji su kaluđeri pripremali za gradnju velike manastirske crkve na Savini. U dvorištu ove građevine nalazi se kapela Sv. Roka gradena 1730. godine, u vrijeme izgradnje samog Lazareta. Crkva je rekonstruisana 1892. godine. U središtu ovih građevina ograđenih zidom sa dvoje vrata i tri atrijuma sa nekoliko manjih zgrada nalazi se fontana. Ispred zgrade se nalaze dva pristaništa, jedno veće sa lukobranom i jedno manje.

[uredi] Park bivšeg hotela Boka

Park bivšeg hotela Boka je pravi botanički vrt, lociran u samom centru grada. Formiranje parka otpočelo je kada i gradnja hotela, 1908. godine, pravi oblik i sadržinu dobija za vrijeme Prvog svjetskog rata, posebno 30-tih godina prošlog vijeka. U parku se nalazi preko 80 vrsta biljaka, koje su bokeljski pomorci donosili iz raznih krajeva svijeta. Do 1979. godine u parku se nalazio i ribnjak, koji je tada srušen zbog posljedica koje je imao hotel "Boka" od zemljotresa , ali je 2000. godine, zajedničkom akcijom Turističko-informativnog centra i Opštine Herceg Novi, ribnjak ponovo izgrađen po projektu Novljanina Bora Dabovića, projektu koji je, uglavnom, bio skoro identičan prvobitnom projektu inženjera Momčila Tapavice, i na starom, skoro istom, mjestu.

[uredi] Plava Špilja

Plava Špilja je jedna od najatraktivnijih u nizu pećina koje se nalaze na poluostrvu Luštica, smještena između uvale Zlatna luka i Rta Mokra gora. Udaljena je od Herceg Novog 5,7 kilometra. Ima dva otvora pod uglom od 45 stepeni, visina od nivoa mora do vrha tavanice je 9 m., a dubina 3 - 4 m. Svoj naziv je dobila po neobično plavoj boji koja nastaje tokom vedrih dana, refleksijom sunčevih zraka koji se odbijaju od njenu površinu. Posjeta ovoj pećini obavezan je dio programa izletničkih tura kroz Bokokotorski zaliv, a u nju se može ući običnom barkom ili manjim brodicima.

[uredi] Ostrvo Mamula

Ostrvo Mamula na pomorskim kartama je poznato pod nazivom Lastavica, dok je svoje opšteprihvaćeno ime Mamula dobilo po austrijskom generalu Lazaru Mamuli koji ga je utvrdio sredinom 19. vijeka. Mamula je nenaseljeno ostrvo na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, udaljeno od Herceg Novog 3,4 nm. Kružnog je oblika, prečnika 200 m, obraslo niskom vegetacijom, sa plažom i pristaništem na sjevernoj strani. U vrijeme oba svjetska rata na ovom ostrvu je bio zatvor i kao znak sjećanja na taj period postavljena je spomen ploča. Za oživljavanje i turističku valorizaciju ovog izuzetno atraktivnog ostrva napravljeno je nekoliko projekata, ali nijedan nije do sada realizovan. Mamula je i dalje napušteno ostrvo, ali i omiljeno ljetno izletište.

[uredi] Park Savinska Dubrava

Od bivšeg motela "Dubrava" (danas zgrada direkcije HTP "Boka" AD) prema istočnoj strani grada, prema Meljinama, vodi put u Savinsku dubravu. Cijelom Dubravom, kroz čemprese, borove, kestenove, grabove i hrastove, uz nekoliko prelijepih vidikovaca, krivudaju staze bogom dane za rekreaciju. Asfaltni put kod ulaza u Manastir Savina trasiran je tako da se jedan stoljetni hrast medunac našao usred asfalta - na sredini kolovoza i dan danas odolijeva automobilima.

[uredi] Nebesko ognjište

Nebesko ognjište je vrlo neobična stara porodična kuća, pretvorena u izložbeni prostor, vajarski atelje, prepuna eksponata autora Koste Kilibarde. Ovaj izvorni umjetnik, zajedno sa prirodom, njeno drvo preobražava u najrazličitije oblike i sadržaje dajući im pritom jedan novi život i trajanje. Ova svojevrsna "galerija" nalazi se na brdašcetu Lalovina, u Zelenici.

[uredi] Hotel "Plaža Zelenika"

Hotel "Plaža Zelenika" je prvi hotel u Crnoj Gori, hotel koji je doživio svoj veliki jubilej, 100 godina postojanja. Naime 1902. godine dr. Antal Maguar, plemić porijeklom iz Budimpešte, sagradio je hotel na samoj obali mora, na plaži okruženoj borovima i zelenilom, pa je po tome i dobio svoje prvobitno ime "Pansion na zelenoj plaži". U ovom hotelu prvi gosti su bili stranci pa je to ujedno bio i zacetak inostranog turizma. Zahvaljujuci potomcima osnivača hotela, prije svega unuku osnivača Cabi Madaru, istorijatu i značaju ovog hotela posvećeno je mnogo novinarskih reportaža, tv emisija, publikacija, a najznačajnija je svakako knjiga Hotel "Plaža Zelenika" Cabe Madjara, kao i knjiga "Zelenika.....kolijevka turizma" njegovog brata dr. Zoltana Maguara. Od 1948. godine, kada je hotel nacionalizovan, promjenio je nekoliko vlasnika, a od 1991. godine u njemu je sjedište Komande RMVJ. Ono što predstavlja svojevrstan kuriozitet je da je to jedini sačuvan hotelski objekat iz tog, a takođe i iz kasnijeg perioda između dva svjetska rata.

[uredi] Gradska stepeništa -Ulice

Herceg Novi je primorski grad, jedan od onih u kojima su ulice, vrlo često, ustvari stepeništa. Kod Novog je još specifično i to da su neke od tih "ulica" dosta dugačka stepeništa pa su, samim tim, vrlo naporna turistima i gostima grada. Ulice koje su, ustvari, stepeništa nose slijedeća imena: DANICE TOMAŠEVIĆ, RISANSKA, JOVA DABOVIĆA, 28. OKTOBRA, DAŠA PAVIČIĆA, LUKE MATKOVIĆA, MARKA CARA, SIMA MATAVULjA, MARKA VOJNOVIĆA.

[uredi] Turizam

Počeci turizma na ovom području sežu u XIX vijek. Iz tog doba postoje prvi zapisi (Sima Matavulja) o Gostionici Šjora Roze. Kafana "Bella Vista", porodice Sava Bačanovića, sa 25 kreveta "za strance" pominje se 1872. godine. Razvoj modernog hotelijerstva u Herceg Novom, moglo bi se sa pravom reći i u Boki kotorskoj i Crnoj Gori, počinje izgradnjom pansiona "Pansion na Zelenoj Plaži" u Zelenici, kasnije zvanog samo hotel "Plaža". Ovaj hotel je sa radom započeo 1902. godine, ali je dozvola kojom je Opštinsko upraviteljstvo dozvolilo gradnju ovog hotela mađarskom plemiću Dr. Antal Maguaru iz Budimpešte, takođe iz XIX vijeka - datirana je 24. novembra 1898. godine. "Akcionarsko društvo za građevine i saobraćaj Herceg Novi" je 1909. godine zatražilo dozvolu za izgradnju hotela "Boka" u samom centru Herceg Novog, koji počinje sa radom 1913. godine sa 43 sobe i "centralnim ogrijevom i vrućom kupelji". Ovaj je hotel godinama bio svojevrsni simbol i zaštitni znak grada, a, između ostalog, na Sajmu turizma u Parizu 1932. godine osvojio je zlatnu medalju za "komfor i uslugu". U katastrofalnom zemljotresu 1979. godine znatno je oštećen i nepunu godinu dana kasnije je morao biti srušen. Ukras hotela i njegovog parka, nadaleko poznatog po rijetkim mediteranskim biljkama, bio je ribnjak koji je iz istih razloga bio srušen. Akcijom Turističkog centra i Skupštine opštine ribnjak je 1998. godine vraćen na isto mjesto u istovjetnom izgledu.......

U periodu između dva svjetska rata u Herceg Novom je radilo više hotela među kojima: "Amerika", "Rudnik", "Jadran", "Balkan", "Savina", "Evropa", "Topola", "Erceg Novi", "Srpski hotel", "Beograd".... Godine 1926. svoja vrata gostima otvorio je i hotel "Plaža" vlasništvo porodice Trani na približno istom mjestu na kojem se nalazi i danas. Godine 1906. Tomo M. Katurić je dobio dozvolu za držanje konačišta u Kamenarima, a 1929. godine u Igalu je otvoren hotel "Igalo" vlasništvo porodice Janković. U Zelenici, pored već pomenutog hotela "Plaža", radio je i hotel "Boka", tik uz gore pomenuti hotel, vlasništvo Obrena Dunđerovžića, kojeg su Njemci digli u vazduh pri povlačenju 1944. godine, kao i hotel sa istim imenom - vlasništvo Blagoja Mićunovića.

U vrijeme između dva svjetska rata osnovana su, među prvima na Jadranu, i dva turistička društva: "Savina" u Herceg Novom 1922. godine i "Igalo" u Igalu 1924. godine. Intenzivan i organizovan razvoj turizma novijeg doba na ovom području vezuje se za šezdesete godine prošlog vijeka kada su izgrađeni skoro svi i danas postojeći hoteli, koji su to doba bili i veliki i moderni. Jedino su hotel "Plaža", u današnjem izgledu, i II faza Instituta "Dr. Simo Milošević" - Mediteranski zdravstveni centar izgrađeni kasnije, 1980. odnosno 1988. godine.

Još davne 1929. godine hercegnovska opština je proglašena za "morsko kupalište i klimatsko lječilište" jer od davnina se znalo za ljekovita svojstva priobalnog morskog mulja zvanog "igaljsko blato" i mineralne vode "igaljske slatine". Vremenom, razvojem Igala, termin klimatsko lječilište se gubi kao termin za cijelu Opštinu. Već pomenuti hotel "Igalo", sa 16 soba i 40 ležaja, bio je podignut upravo na mjestu gdje se nalazi današnja zgrada Prve faze Instituta i već tada je imao, naprimjer, hotelski automobil koji je dočekivao goste u pristaništu ili aerodromu "Gruda". 1930. godine je izvršeno ispitivanje igaljskog blata u laboratorijumu poznatog francuskog lječilišta Viši koje je definitivno potvrdilo njegovu izuzetnu ljekovitost, ali tek nakon Drugog svjetskog rata, zahvaljujući dr. Svetozaru Živojinoviću realizovani su davno donijeti planovi o osnivanju lječilišta u Igalu, koje je Odlukom vlade Crne Gore od 1.11 1949. godine konačno i osnovano.

[uredi] Demografija

U naselju Herceg Novi živi 10156 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,7 godina (37,5 kod muškaraca i 39,8 kod žena). U naselju ima 4461 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,85.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija Godina Stanovnika 1948. 2371 [1] 1953. 2926 1961. 3797 1971. 6705 1981. 8130 1991. 11429 11217 2003. 13163 12739

Etnički sastav prema popisu iz 2003.[2]
Srbi			6.376	50,05%
Crnogorci			3.873	30,40%
Hrvati			417	3,27%
Jugosloveni			140	1,09%
Muslimani			90	0,70%
Romi			65	0,51%
Makedonci			60	0,47%
Bošnjaci			51	0,40%
Slovenci			26	0,20%
Mađari			19	0,14%
Albanci			17	0,13%
Italijani			10	0,07%
Rusi			9	0,07%
Nemci			4	0,03%
nepoznato			330	2,59%

[uredi] Vidi još

• Boka kotorska
• Stara Hercegovina

[uredi] Reference

1. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8764176
2. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, ISBN 86-84433-00-9
3. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, oktobar 2004, COBISS.CG-ID 8489488

[uredi] Spoljašnje veze

• Satelitska mapa (Wikimapia)
• Gugl satelitska mapa (Maplandia)
• Plan naselja na mapi (Mapquest)
• Zavičajni muzej i Umjetnička galerija "Josip-Bepo Benković" Herceg-Novi
• Vijesti Muzeja i Galerije Herceg-Novi
• Crkva Sv. Save na Savini
• Crkva Sv. Tome u Trebesinu
• Herceg-Novi - grad koji vam nedostaje... (video)

Koordinate: 42° 27' 11" SG Š, 18° 32' 15" IGD

Naseljena mesta opštine Herceg Novi
Baošići • Bijela • Bijelske Kruševice • Đenovići • Đurići • Žlijebi • Zelenika • Igalo • Jošice • Kameno • Kruševice • Kumbor • Kuti • Luštica • Meljine • Mojdež • Mokrine • Podi • Prijevor • Provodina • Ratiševina • Sasovići • Sutorina • Sušćepan • Trebesinj • Ubli • Herceg Novi

Koordinate: 42° 27'  S., 18° 33'  I.