Himalaji

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 28° SG Š, 82° IGD

Himalaji snimljeni iz svemira

Himalajski masiv ili Himalaji (sanskrit: हिमालय himalayah - snežno boravište; od hima - sneg i aalaya - boravište[1]) su planinski venac u Aziji, koji razdvaja Indijski podkontinent od platoa Tibeta. Na Himalajima se nalazi najviši planinski vrh na Zemlji Mont Everest. Takođe, to je naziv velikog planinskog sistema koji uključuje Karakorum, Hindukuš, kao i druge, manje, vence koji se protežu iz Pamirskog čvora.

Zajedno, himalajski planinski sistem je ujedno najviši na planeti i dom najviših svetskih vrhova, tzv. Eight-thousanders, među kojima su Mont Everest i K2. Kako bi se shvatila ogromna razmera ovog planinskog venca, treba se prisetiti da je Akonkagva u Andima sa 6.962 metara najviši vrh van Azije, dok himalajski sistem obuhvata preko 100 planinskih vrhova iznad 7.200 m, odnosno svih 14 iznad 8.000 m.

Neke od svetskih najvećih reka (Gang, Ind, Bramaputra, Jangcekjang, Mekong, Saluen, Crvena reka, Xunjiang, Čao Praja, Iravadi, Amu Darja, Sir Darja, Tarim i Žuta reka), izviru na Himalajima, a kombinacija njihovih slivova napaja oko 3 milijarde ljudi (skoro polovina populacije planete Zemlje) u Avganistanu, Bangladešu, Butanu, Narodnoj Republici Kini, Indiji, Nepalu, Burmi, Kambodži, Tadžikistanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Kazahstanu, Kirgistanu, Tajlandu, Laosu, Vijetnamu, Maleziji i Pakistanu.

Himalaji se pružaju kroz pet država Pakistan, Indija, Kina, Butan i Nepal. Otprilike 750 miliona ljudi živi u području reka koje izviru na Himalajima, a taj broj uključuje i Bangladeš.

Geografija[uredi]

Ki manastir na Himalajima.

Himalaji se protežu oko 2400 km, od Nanga Parbata u Pakistanu na zapadu do Namče Barva na istoku. Širina Himalaja je između 250 i 300 km. Venac Himalaja sastoji se od tri paralelna venca, koji se razlikuju po visini i geološkoj starosti. Najmlađi je Podhimalajski venac sa visinom od oko 1200 m. Venac se sastoji od erozionog materijala sa Himalaja. Paralelno sa tim lancem je lanac Niži Himalaji koji ima visinu između 2.000 i 5.000 metara. Najseverniji lanac se naziva Veliki Himalaji i najstariji je od tri lanca. Visina mu je veća od 6.000 m i tu se nalaze mnogi najviši vrhovi sveta, uključujući i tri najveća Mont Everest, K2 i Kančendžunga. Većina Nepala i Butana leži na Himalajima. Na Himalajima leži i većina od indijskih država Džamu i Kašmir, Himačal Pradeš, Utarančal, Sikim i Arunačal Pradeš, kao i pakistanska država Baltistan. Mali delovi Tibeta leže na Himalajima. Po definiciji Tibetske visoravni po definiciji nije na Himalajima.

Poreklo i rast[uredi]

Indijska ploča je putovala 6.000 km tokom 40 do 50 miliona godina do sudara sa evroazijskom pločom

Himalaji spadaju među najmlađe planinske lance na svetu. Prema modernoj teoriji tektonike ploča, stvaranje Himalaja je rezultat sudara kontinenata ili orogenije duž granice između indo-australijske ploče i eurazijske ploče. Sudar je započeo u gornjoj kredi pre oko 70 miliona godina, kada se indo-australijska ploča pokretala ka severu brzinom od 15 cm godišnje i sudarila se sa euroazijskom pločom. Do pre 50 miliona godina pokretna indo-austrazijska ploča zatvorila je okean Tetis, čije postojanje je bilo određeno sedimentnim stenama na okeanskom dnu i vulkanima na njegovom rubu. Pošto su ti sedimenti bili lagani, oni su se nabrali u planinski lanac. Indo-australijska ploča je nastavila da se pokreće horizontalno ispod tibetske visoravni i te sile su gurale visoravan uvis. Kao rezultat toga sudara stvorena je visoravan Arakan Joma u Mjanmaru i andamani i Nikobari.

Indo-australijska ploča se još uvek kreće brzinom 67 mm godišnje. To dovodi do rasta Himalaja od 5mm godišnje. Pokreti indijske ploče čine ovo područje seizmički aktivnim.

Glečeri i rečni sistemi[uredi]

Himalaji sadrže veliki broj glečera, od kojih je posebno poznat Sjačen glečer, jer je najveći na svetu van arktičkog kruga. Neki od najpoznatijih glečera su: Gangotri, Jamunotri, Nubra, Biafro, Baltoro, Zemu i Kumbz. Najviša područja Himalaja pokrivena su snegom preko cele godine. Na Himalajima se nalaze izvori nekoliko reka, od kojih većina formira dva porečja.

  • Zapadne reke se kombinuju u sliv Inda. Ind izvire na Tibetu i teče kroz Pakistan do Arabijskog mora.
  • Većina drugih himalajskih reka otiče Gang-Bramaputra slivom. Dve glavne reke u Gang i Bramaputra. Gang izvire kao Bagirati na glečeru Gangotri i teče jugoistočno kroz nizije severne Indije. Najveće pritoke su Alaknanda i Jamuna. Bramaputra izvire kao Cangpo na zapadnom Tibetu, teče istočno kroz tibet i zapadno kroz nizije Asama. Gang i Bramaputra sreću se u Bangladešu i utiču u Bengalski zaliv stvarajući najveću rečnu deltu na svetu.

Većina istočnih reka pripada slivu Iravadija, koji izvire na istočnom Tibetu i teče kroz Mjanmar u Andamansko more. Salvin, Mekong, Jangcekjang i Huangho potiču iz delova Tibeta, koji geografski ne pripada Himalajima. Zadnjih godina naučnici primećuju povećanje brzine povlačenja glečera, kao rezultat globalne promene klime. Taj efekat ima potencijalnu mogućnost da bude katastrofalan za stotine hiljada ljudi koji tokom suhe sezone zavise o rekama, koje potiču sa glečera.

Jezera[uredi]

Na Himalajima se nalaze stotine jezera. Većina jezera su na visinama manjim od 5.000 metara. Što je veća visina jezera su manja. Najveće jezero je Pangong Co, koje se nalazi na granici Indije i kineskog Tibeta. Nalazi se na visini od 4600 metara. Široko je 8 km, a dugačko je 134 km. Planinska jezera su nastala glečerskom aktivnošću.

Značajni vrhovi[uredi]

Himalaji viđeni iz doline Kulu.
Ime vrha Visina (m) Visina (stopa)
Mont Everest 8.850 29.035
K2 8.611 28.251
Kančendžunga 8.586 28.169
Loce 8.501 27.939
Makalu 8.462 27.765
Čo oju 8.201 26.906
Daulagiri 8.167 26.764
Manaslu 8.163 26.758
Nanga Parbat 8.126 26.658
Anapurna 8.091 26.545
Gašerbrum I 8.068 26.470
Široki vrh 8.047 26.400
Gašerbrum II 8.035 26.360
Šišapangma 8.027 26.289
Gjačung Kang 7.922 26.089
Nanda Devi 7.817 25.645
Kabru 7.338 24.258
Pumori 7.161 23.494

Izvori[uredi]

  1. ^ himalaya, Pristupljeno 29. 4. 2013.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :