Srednja Evropa

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Zemlje Srednje Evrope (tamno zeleno), i istorijske oblasti (svetlo zeleno)

Srednja Evropa obuhvata područje od Baltičkog mora do visokih venačnih planina koje čine severnu granicu južne Evrope. Osim toga, može se smatrati da se i severna, južna i jugoistočna Evropa u određenoj meri graniče i preklapaju sa srednjom Evropom tj. položaj ove regije je veoma značajan jer povezuje sve ostale regije Evrope.

Svi glavni putevi koji povezuju zapadnu i istočnu, severnu i južnu Evropu prelaze preko teritorije srednje Evrope. Ova regija obuhvata devet zemalja: Mađarsku, Češku, Slovačku, Rumuniju, Švajcarsku, Austriju, Lihtenštajn, Nemačku i Poljsku. Na osnovu geografskog položaja mogu se podeliti na: podunavske zemlje (Mađarska, Češka, Slovačka i Rumunija), alpske zemlje (Švajcarska, Austrija i Lihtenštajn) i baltičke zemlje (Nemačka i Poljska). Od ovih devet zemalja samo tri izlaze na more, tako da u ovoj evropskoj regiji preovlađuju kontinentalne zemlje. S obzirom da srednjoevropske zemlje nemaju more koje bi ih povezivalo, tu ulogu imaju reke Rajna i Dunav.

Položaj[uredi]

Region je geografski položen u centru Evrope između Severnog, Baltičkog i Jadranskog mora. Zbog položaja u centru Evrope važna je za saobraćaj tu su se zbog toga često vodili ratovi. Na severu prohodnost omogućuje nizak reljef, ispresecan plovnim kanalima, rekama i gustinom saobraćajne mreže. U središnjem delu to su doline reka a u planinskom prostoru to su tuneli i prevoji. Zemlje s izlazom na more su: Njemačka (Baltičko i Severno), Poljska (Baltičko), Slovenija i Hrvatska (Jadransko).

Zemlje regiona[uredi]

Region obuhvata sledećih devet zemalja:

Region ponekad obuhvata delove susednih zemalja iz istorijskih i kulturoloških razloga kao što su:

Površina, klima, vegetacija[uredi]

Površina srednje Evrope je jako različita. Ovde se mogu naći nizije, niske gromadne planine i visoke venačne planine. Od venačnih planina tu su Alpi i Karpati. Preovladava mirna prelazna klima i gusta rečna mreža. Vegetaciju sačinjava mešana šuma koje je u velikoj meri promenjana na zemljoradničku zemlju i šumovitost je relativno niska.

Reke[uredi]

Velike reke srednje Evrope: Dunav, Rajna, Laba, Odra, Visla izviru u Alpima i Karpatima, gde im je i razvodnica. Ulivaju se u Crno, Baltičko i Severno more. Vodostaj zavisi od padavina i otapanja snega, pa je najviši u proljeće. Reka Rajna ima ujednačen vodostaj što je važno za plovidbu pa je ona najprometnija evropska reka. Najprometniji kanali su Rajna—Majna—Dunav i Kilski kanal.

Stanovništvo[uredi]

Prirodni uslovi u značnoj su meri odredili položaj stanovništva. Najveća koncentracija se javlja okolo dolina reka i na mestima bivše ili sadašnjih kopova uglja. Države u srednjoj Evropi se karakterišu visokom nastanjenošću i velikom strukturom gradova i naselja. Smanjenje broja stanovništva nadoknađuje se migracijom stanovništva naročito u Nemačku i Švajcarsku od strane Turaka.

Istorija pojma[uredi]

Pojam „srednja Evropa“ bio je prvi put upotrebljan na Bečkom mirovnom kongresu, kada je tim terminom bio obeležen prostor današnje Nemačke i Beneluksa kao Europe intermediaire.

Pre nego fizička okupljenost pojam „srednja Evropa“ je simbol ujedinjenja u odnosu na kontrast sa „Istokom“ koji reprezentuje Osmanlijska imperija i Ruska Imperija i do Prvog svetskog rata se razlikuje od „Zapada“ time da su stvarani oblastima relativnog konzervativizma za razliku od liberalizma na Zapadu Francuske i Velike Britanije i uticaja Francuske revolucije. U 19. veku kada je Francuska postala republika a Britanija bila parlamentarna monarhija u kojoj je vladar imao veoma malu moć, Austrougarska i Prusija na drugoj strani ostale su konzervativne monarhije u kojima je vladar sa crkvom igrao ključnu ulogu.

Poseban stav srednje Evrope se najbolje ogledalo u postavljanju Nemačke koje se nalazilo u srednjem položaju i u doba Prvog svetskog rata razvijalo koncept Nemačkom ovladan srednjoevropski prostor tzv. „Mitteleurope“

Posle Prvog svetskog rata i u to više posle Drugog svetskog rata. Liberalne i konzervativne razlike između Istokom i Zapadom se narušavaju i bili su zamenjeni političkom podelom među kapitalističkim i socijalističkim uređenjem zemlje.

Upotreba pojma „srednja Evropa“ je jako oslabila u doba hladnoga rata ali se u poslednje doba stalno više upotrebljava i to uglavnom u vezi sa nedavnim razmeštajem Evropske unije.

S vremena na vreme se čuje šaljivo tumačenje da je srednja Evropa deo kontinenta koje su Zapadoevropejci smatrali za Istok a Istočni Evropljani smatrali za Zapad.

Privreda[uredi]

Ekonomski gigant je Nemačka. Ekonomski nivo se smanjuje kako se ide prema istoku. U industriji preovladava mašinska industrija i saobraćajna sredstva, metalurgija i hemija. U zemljoradnji preovlađuje stočna proizvodnja nad biljnom. Ta se usredsređuje na gajenje obilja, šećerne repe i krompira. Gusta i frekventna je saobraćajna mreža.

Spoljašnje veze[uredi]

Viki rečnik
Vikirečnik ima značenje reči