Šabac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Šabac

Gj1.jpg

Grb Šapca
Opširnije

Zastava Šapca
Opširnije
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina Centralna Srbija
Okrug Mačvanski okrug
Stara imena Zaslon (stari srpski)
Bigir Delen (otomanski) Savacijum
Stanovništvo
Stanovništvo 53.919
Aglomeracija 115.884
Geografske karakteristike
Koordinate 44°45′21″N 19°41′38″E / 44.7558, 19.6939
Vremenska zona UTC+1, leti UTC+2
Nadmorska visina 65 m
Površina 795 km²
Šabac na mapi Srbije
{{{alt}}}
Šabac
Šabac na mapi Srbije
Ostali podaci
Gradonačelnik Miloš Milošević (DS)
Poštanski kod 15103, 15104
Pozivni broj 015
Registarska oznaka ŠA
Veb-strana www.sabac.org


Koordinate: 44° 45′ 21" SGŠ, 19° 41′ 38" IGD
Šabac je grad u Mačvanskom okrugu. Prema popisu iz 2011. imao je 53.919 stanovnika.

Šabac, koji se nalazi u zapadnoj Srbiji na obali reke Save, razvio se oko utvrđenja podignutih uz reku (Zaslon, Bigir Delen). Privredno je, kulturno i administrativno središte Mačvanskog okruga.

Istorija[uredi]

U drugoj polovini XV veka, posle pada tadašnje Srbije pod tursku vlast, Turci ovladavaju i ovim krajevima. 1470. godine na pogodnom mestu, gde se obala Save blago uzdiže, a nedaleko od ušća rečice Kamičak u Savu, Turci podižu tvrđavu Bigir Delen, ne mnogo veliku po dimenzijama, ali snažnih i visokih bedema. Sa kulama isturenim prema Savi ona je, kroz vekove, predstavljala snažno uporište prema turskom suparniku u borbi za prevlast na Balkanu-Ugarskoj, i kasnije Austro-ugarskoj. Turci novo-sagradenoj tvrđavi i gradu koji je oko njenih nastajao, daju ime Bejerdelen, što u prevodu sa turskog znaci „onaj koji udara sa boka“. Tako lociran i utvrđen grad bio je značajna turska ispostava iz koje se moglo lako upadati u ugarsku teritoriju, kontrolisati saobraćaj Savom i vršiti uspešno niz drugih vojnih funkcija.

Tokom nekoliko narednih vekova Šabac je više puta prelazio iz turske pod austrijsku vlast i obratno. Tokom perioda vladavine jednog ili drugog carstva, jedne ili druge kulture, grad je menjao svoj izgled. Za turske vladavine, a ona je zapravo prekidana samo na relativno kratke vremenske periode, bio je to tipični orijentalni grad, sa uskim uličicama, malim zanatskim radnjama sa ćepencima i sa više džamija sa vitkim minaretima.

Šabac pod turskom vlašću[uredi]

Za ceo period pod turskom vladavinom ne može se u stvari ni govoriti o pravom gradu, jer se život odvijao uglavnom u tvrđavi i neposredno oko nje. Jedan od razloga za slabiji razvoj gradskog naselja je i konfiguracija terena. Sava i rečica Kamičak činili su prirodnu prepreku razvoju naselja, kao i močvarno tlo koje se prostiralo južno od Save i fizički odvajalo pojas oko tvrđave od blago uzdignutih terasa na prostoru gde se danas uzdiže grad Šabac. Bair (breg, uzvišenje) jedna je od najstarijih gradskih naseljenih zona, bio je ranije povezan sa tvrđavom dugim drvenim mostom koji je premošćavao vodoplavni teren. Na Bairu su, jedni nasuprot drugih, živeli Turci i Srbi.

Tokom dugotrajne turske vladavine na ovim prostorima, Šabac je postao veoma značajno mesto na kome se odvijala trgovina, i kroz koje su se kretali karavani prevozeći iz Turske i sa Bliskog istoka egzotičnu robu u Ugarsku i Austriju, a u drugom smeru industrijsku robu. Šabac je bio veoma značajan pogranični grad za tursku imperiju. Kroz Šabac se, takođe, odvijala veoma živa unutrašnja trgovina između krajnjih zapadnih krajeva turskog carstva i njegovih centralnih i istočnih delova. Iz tog perioda zasigurno potiču koreni trgovačkog duha koji će Šabac proslaviti u kasnijim vremenima.

Šabac u 19. veku[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Stari Šabac

Veći istorijski značaj za Srbe Šabac dobija sa izbijanjem Prvog srpskog ustanka 1804. godine. U njegovoj okolini odigralo se nekoliko značajnih bitaka između Turaka i srpskih ustanika. Najznačajnija je svakako bila bitka na Mišaru, 1. avgusta (13. po novom kalendaru) 1806. godine. Mišar, selo udaljeno 6 km od Šapca idući ka Beogradu, bilo je poprište slavnog boja u kome su Srbi predvođeni Karađorđem Petrovićem do nogu potukli silnu i obesnu tursku vojsku Kulin Kapetana. Tu su se hrabrošću istakli mnogi srpski junaci, a naročito Miloš Stojićević - Pocerac, Jakov Nenadović, Stojan Čupić - Zmaj od Noćaja, pop Luka Lazarević, prota Smiljanić i Cincar Janko. Slepi pesnik i guslar Filip Višnjić je povodom ove slavne bitke spevao jednu od najpoznatijih srpskih epskih pesama - Boj na Mišaru. Jedan od najsnažnijih momenata ove pesme je onaj kad, saznavši za ishod bitke i pogibiju Kulin Kapetana, Kulinova kada ogorčeno jeca:

"Bjeo Šapcu ne bijelio se već u živoj vatri izgorjeo! Jer kod tebe Turci izgiboše Crni Đorđe da te Bog ubije!"

Porobljena srpska raja, bar za kratko, oslobođenje od turskog jarma dočekala je 27. januara (8. februara po novom kalendaru) 1807. godine, kada su Turci predali Šabac ustanicima pod Karađorđem. Tako je posle 300 godina ropstva konačno dočekana sloboda. Ona se nažalost, gubi propašću Prvog srpskog ustanka, ali je njen značaj za razvoj grada i polet koji je on dobio bio neverovatno veliki. Razvoj i narastanje Šapca od tog vremena nezaustavljivo napreduje.

Prvi zamah u razvoju grad Šabac dobija po završetku ratnih dejstava u Drugom srpskom ustanku. Ovaj period se poklapa sa vremenom uprave prosvećenog Jevrema Obrenovića, brata kneza Miloša, koji je bio jedini pismen od braće i čovek širokih i naprednih nazora. On je Šapcem upravljao 15 godina, i za to vreme je mnogo toga iz korena promenio i unapredio ukupan život dotadašnje turske kasabe. Samo pola godine po Jevremovom dolasku u Šabac, Stevan Živanović-Telemak piše Vuku Karadžiću u Beč: „Šabac se na Bairu načinio da ti ima šta oko gledati..." Veliku borbu je ovaj znameniti čovek vodio sa dotadašnjim nazadnim i prevaziđenim, gotovo orijentalnim shvatanjima života kod Srba. On unosi duh evropske civilizacije i grad počinje da poprima izgled „prečanskih“ varoši. Angažuje inženjere koji postavljaju osnove za pravilnu, urbanizovanu izgradnju Šapca, gradi puteve, donosi uredbe o komunalnoj delatnosti... Primerima iz života svojih članova porodice uči Šapčane novitetima i time podstiče na početku bogatije građane, a kasnije i ostale da slede njihov primer u oblasti odevanja, stanovanja, ophodenja, kulturnih navika... Osim toga, on u Šabac donosi mnogo toga što se u Srbiji prvo moglo sresti i videti u Šapcu. Prvi put se u Srbiji umesto tradicionalnih gusala ili frule mogao zvuk klavira čuti baš ovde, a umesto pendžerli hartije ugledati prozorsko staklo, ili provozati fijakerom koji je mamio uzdahe šabačke gospode. I još mnogo koje čega dobio je Šabac u to vreme prvi ili među prvima.

Izgradnji Jevremovog konaka, jedne od najlepših zgrada tadašnje Srbije, prethodila je izgradnji konaka kneginje Ljubice u Beogradu, a i u arhitektonskom smislu mu je bio uzor. Baš tu, u tom zdanju, Jevrem je okupljao intelektualni krem ondašnje Srbije, podstičući i hrabreći njihovo stvaralaštvo koje je nailazilo na nerazumevanje i otpor neprosvećene i veoma zaostale sredine, u čemu mu je pomagala i njegova obrazovana kćerka Anka.

Ono što je najvrednije, a što je nastalo u Šapcu za vreme Jevremove vladavine, svakako su, na ponos Šapčana:

Okružna i varoška bolnica i apoteka, 1826. godine, prve u Srbiji; Osnovna škola 1826. godine, prva u Srbiji posle turske vlasti; „Glavna škola“, odnosno gimnazija koja nastaje 1837. godine; Prve pozorišne predstave daju se 1840. godine; Osniva se muzičko društvo kao preteća razvijenog muzičkog života u Srbiji - kasarna, kafana itd. I po završetku ere Jevrema Obrenovića razvoj Šapca se dinamično nastavlja. Sada on ima veliki značaj kao granicni grad kneževine Srbije prema Austrougarskoj. Ogroman deo trgovine sa ovim moćnim susedom Srbija obavlja preko Šapca. Izvoz svinja, konja, goveda, šljiva i drugih tradicionalnih srpskih proizvoda, pa čak i žira, ide preko šabačke carinarnice i luke, i ostavlja ovom gradu izvrsne prihode. Šabac se u to vreme mnogo brže razvija i napreduje u odnosu na mnoge druge gradove u Srbiji. Konačno i potpuno oslobodenje od turske vlasti Šabac, kao i Srbija, dočekuje 1867. godine, kada i poslednji turski vojnik napušta tvrđavu na Savi.

Ovaj događaj sa oduševljenjem je dočekalo stanovništvo Šapca, sada već u velikoj većini srpsko, i uskoro se gube i poslednji tragovi vekovnog turskog prisustva na ovim prostorima.

Šabac 1904. godina.

Drugu polovinu XIX veka u razvoju Šapca obeležio je njegov veoma ubrzani razvoj. Naročito je razvijena trgovina, javljaju se početni oblici industrijske proizvodnje, kao i tradicionalna poljoprivreda. Šabac se, uz Beograd i Kragujevac, definitivno utvrđuje kao jedan od najznačajnijih srpskih gradova. U urbanističkom smislu on takođe napreduje. Na prostorima nekadašnjih močvara koje se isušuju, niču nove stambene i poslovne zgrade. Sve više je šapčana koji prihvataju modele života evropske civilizacije. Zbog svog tako ubrzanog razvoja i poleta kojim je odisao, kao i razvijenog kafanskog života, zaslužio je naziv „Mali Pariz“. Šapčani su u to vreme mogli da čitaju svoje novine, i to od 1883. godine, a od 1909. još 11 listova.

Na razmeđi vekova Šabac dostiže svoj puni prosperitet. Grade se velelepne porodične kuće u centru grada, letnjikovci u okolini, a sve to sa primerenim stilom i ukusom koji je diktirala tadašnja Evropa. Šabac je jedan od prvih gradova u Srbiji gde su u kafanu, uglavnom nedeljom pre podne, sa svojim kavaljerima išle i dame, što je do tada bila samo muška privilegija a za ženu gotovo nezamisliva sramota. Način odevanja i ophodenja kod gradske gospode već je uveliko kao u velikim prečanskim varošima koje su još uvek uzor. Početkom veka na ulicama se mogu videti već i po neki automobil i „velosiped“. Gradski život postaje prijatna kombinacija rada, odmora i zabave, a isti se udisao punim plućima. Dobru ilustraciju ovakvog šabačkog meraklijskog i boemskog načina života imamo u stihovima pesnika Dragiše Penjina:

"Kad je deda lumpovao, na tri šora i dva skvera, vozili su štap i šešir dva posebna fijakera“

Šabac u Prvom svetskom ratu[uredi]

Ovakvu, gotovo idiličnu sliku prekida strahovita katastrofa oličena u Prvom svetskom ratu. Velike vojne operacije koje su se tokom četiri ratne godine događale na ovim prostorima, kao i krvožedna osveta austrougarske soldateske zbog izgubljenih bitaka na bojnom polju, kulminirale su strahovitim stradanjem Šapca i njegove okoline. Grad porušen, popaljen i opljačkan, sela u okolini takode. Narod što pobijen, što raseljen, izmrcvaren i oboleo, u velikoj materijalnoj bedi, sa bolnom radošću dočekuje slobodu 1918. godine. Od predratnih 14.000 stanovnika, jedva da je u životu ostalo 7.000, a i broj postojećih kuća je bio više nego prepolovljen. Neprijatelj nije poštedeo čak ni šabačku crkvu. Kolika je uteha što se ovaj grad opet izdvojio u Srbiji, ali sada po stradalaštvu, i po svoja tri jedinstvena orđena dobijena za ratne zasluge: francuski Ratni krst sa palmom (1920), čehoslovački Ratni krst (1925) i Karađorđeva zvezda.

Posle svog velikog postradanja Šabac je nazvan, kao pandan slavnom francuskom gradu, „Srpski Verden“.

U neposrednoj blizini grada, na obroncima planine Cer, dogodila se čuvena Cerska bitka, avgusta 1914. godine. Veličanstvena pobeda srpske vojske pod komandom generala Stepe Stepanovića, koji tada biva unapređen u zvanje vojvode, prva je saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu. Koliko se ova vojna pobeda urezala u biće Srbinovo, neka ilustruje činjenica da se danas, 85 godina kasnije, ni jedna svadba niti drugo veselje ne mogu zamisliti u Srbiji bez zvuka „Marš na Drinu“ i njegovih reči:

"U boj krenite junaci svi, kren'te i ne žal'te život svoj Cer nek vidi boj, Cer nek vidi boj a neka Drina, snagu hrabrosti junačku ruku oca, sina..."

Nemački vojnici i Ustaše tokom 1941. vode kolonu Srba u zatvorenički kamp u Šapcu

Period između dva svetska rata[uredi]

U periodu između Prvog i Drugog svetskog rata on je ipak uspevao da se razvija i raste, i to pre svega, zahvaljujući veoma razvijenom zanatstvu, trgovini, poljoprivredi... Pred sam kraj tog perioda, 1938. godine, u Šabac je premeštena Hemijska industrija „Zorka“ koja je dotle radila u Subotici. Ona će obeležiti kasniji višedecenijski period razvoja grada i postati gotovo sinonim za Šabac.

Kako se posle najvećih katastrofa život ipak nastavlja dalje, tako je i Šabac nastavio svoj posleratni život u novoj državi i u nešto izmenjenim okolnostima. Ta promena ogleda se najviše u činjenici da se državna granica sada pomerila znatno na sever, a Šabac je ostao u unutrašnjosti. Neke privilegije, koje je do tada imao, nepovratno su nestale i kapital se više nije u onoj meri slivao u ovaj grad.

Šabac tokom Drugog svetskog rata[uredi]

Posle tek nešto više od dve decenije mira i spokoja, ratni užas ponovo zahvata Evropu, pa samim tim i Šabac. Drugi svetski rat svom svojom žestinom sručio se i na ove prostore, i već u prvoj ratnoj godini Šabac žestoko strada. Septembra 1941. godine Nemci brutalno proteruju oko 5.000 Šapčana u sremačko selo Jarak, gde su bili smešteni u improvizovanom logoru. Sa tog marša, "Krvavog marša", kako je kasnije nazvan, mnogi se nikad nisu vratili kući. Tokom rata u Šapcu je postojao koncentracioni logor kroz koji je za četiri ratne godine prošlo oko 25.000 građana. Ukupne žrtve koje je ovaj grad dao tokom Drugog svetskog rata iznose oko 7.000 ljudi. Sloboda je konačno stigla 23. oktobra 1944. godine.

Moderni Šabac[uredi]

Prve posleratne godine, kao i u celoj Jugoslaviji, obeležene su velikim poletom i entuzijazmom u izgradnji i obnovi ratom uništenih dobara. Nosilac razvoja modernog Šapca je sve razvijenija i snažnija hemijska industrija, tj. fabrika „Zorka“. Ubrzano se grade nova privredna postrojenja, uređuje putna mreža, sprovodi elektrifikacija... Umesto mnogih dotrajalih udžerica grade se nove moderne zgrade. Nažalost, ponešto što je davalo duh starom Šapcu se i gubi, ali to je danak novom vremenu koje kao da nije uvek imalo strpljenja da se bavi emotivnom stranom života. Sedamdesetih godina Šabac doživljava do tada nevideni procvat. Za nekoliko godina u tom periodu preduzima se nekoliko kapitalnih poduhvata koji sasvim menjaju izgled ovog grada. Na nekadašnjoj Benskoj bari, močvarnom tlu, na kom su se vekovima gnezdile ptice, a zapravo samo nekoliko stotina metara od centra grada, niče novo stambeno naselje. Novi betonski most preko Save, Sportska hala „Zorka“ sa zatvorenim bazenom i fudbalskim igralištem, Hotel „Sloboda“ „B“ kategorije, Gradski stadion, nove škole, obdaništa, domovi kulture, autobuska stanica... Ogroman broj komfornih porodičnih kuća gradi se kako u samom gradu, tako i na dotadašnjoj periferiji Trijangli, Kasarskim i Šipurskim livadama, Letnjikovcu... Naselja koja su do tada fizički bila odvojena od Šapca po nekoliko kilometara sada počinju da se spajaju sa gradom kao što je slučaj sa Dumačom, Pocerskim Pričinovićem, Jevremovcem, Bogosavcem, Majurom itd. U poslednjih pet godina Šabac se infrastrukturno veoma razvio. Savremeni izgled, koji ga vraća nekadašnjem nadimku „Mali Pariz“, upotpunjen lepim uređenjem same gradske četvrti, odaje sliku modernog srednjoevropskog grada.

U Šapcu se nalazi pešačka zona sa okolnim objektima značajnim delima arhitekture.[1]

Prema poslednjem popisu iz 2002. godine, Šabac sa svojim gradskim, prigradskim i seoskim naseljima, koje pripadaju šabačkoj opštini, dostiže cifru od oko 130.000 stanovnika, što ga u domaćim uslovima čini veoma značajnim gradom.

Tokom srednjeg veka, na mestu današnjeg Šapca postojalo je slovensko naselje pod imenom Zaslon, što je označavalo nekakav breg, uzvišenje, ili zaklon od vodenih nepogoda. Postojanje ovog naselja zabeleženo je u dubrovačkim spisima iz 1454. godine.

Etimologija imena[uredi]

Ime Šabac novijeg je datuma. Nije pouzdano utvrđeno kada je nastalo i kako je do današnjeg imena grada došlo. Postoji više teorija koje pokušavaju da objasne pojavu današnjeg imena Šapca, ali nijedna od njih nije potvrđena. Najverovatnija je ona koja postanak Šapca tumači vezom sa Savom: Sava - Savac - Šabac.

Klimatske karakteristike[uredi]

Na području Šapca vlada umerenokontinentalna klima. Zbog otvorenosti prema Panonskoj niziji njegovi nizijski delovi na severu su pod uticajem panonske kontinentalne klime, a brežuljkasto planinski jug i jugozapad do 700 m nadmorske visine pod uticajem planinske klime. Padavine predstavljaju veoma značajan klimatski elemenat. Pored temperature vazduha one su od izuzetnog značaja za opstanak biljnog sveta. Količina, kao i godišnji i teritorijalni raspored padavina su različiti. Količina padavina se povećava od severoistoka ka jugu i jugozapadu.

Šabac na obali reke Save, a opština izlazi i na reku Drinu, međusobno povezane kanalskom mrežom i bogatstvom podzemnih, pijaćih i geotermalnih voda. Putno povezan, u blizini Beograda i Novog Sada, Loznice, Valjeva, Bijeljine - možemo reći u centru regiona.

Privreda[uredi]

Obeležja privrednog razvoja grada Šapca su: dinamičnost i pozitivan društveni proizvod. Pozitivna kretanja u privredi rezultat su, između ostalog: tradicionalno razvijenog preduzetništva sa trgovačkim nasleđem, duge tradicije u industrijskoj proizvodnji, velikog broja uspešno privatizovanih preduzeća, kao i prisustva stranih investitora. Podrška lokalne samouprave i jednostavnost procedura predstavljaju snagu ekonomskog razvoja grada.

Dominantne industrijske grane u privrednoj aktivnosti grada su:

U Šapcu posluje blizu 4.500 privrednih subjekata (3.000 preduzetnika). Privatna svojina je dominantan oblik vlasništva. Finansijske usluge pruža 31 domaća i strana banka i 6 osiguravajućih društava. Najsnažniji strani investitori su Ju-es Stil, Alians One Tobako, Intereks, Stada, Alas Internacional, Intersel, Merkator, Metro.

Kultura i umetnost[uredi]

Grad Šabac ima bogatu istoriju, sa posebnim naglaskom na razvoj kulture u gradu. Ključni period na koji se ovaj projekat konceptualno i tematski oslanja je XIX vek, period dolaska Jevrema Obrenovića na vlast (1816. godine) do svetskih ratova u kojima je grad pretrpeo velika uništenja. Danas je grad Šabac jedan od najrazvijenijih u Srbiji, koji je 2010. godine dobio zvanično priznanje u akciji „Opštine i gradovi budućnosti“, postavši „Privredni grad budućnosti“.

Mladi u Šapcu provode vreme na različite načine, grad ima tvrđavu na reci i gradsku plažu, veliki broj fudbalskih terena (više od 3 profesionalna), svaka osnovna škola ima salu za fizičko i sportske terene, grad ima hipodrom i gradski stadion. Svi prostori rekreacije su prostori okupljanja mladih. Postoje dva veća parka i mnoštvo malih otvorenih prostora namenjenih okupljanju i igri. Postoji i otvoreni skejt park, i mnoštvo otvorenih gradskih trgova i platoa koji su sastajališta mladih. Glavna ulica, koja je predviđena za održavanje programa ovog projekta je poznata i kao Korzo, i ima tradiciju okupljanja i prolaska njome dugu od kada grad postoji.

Kulturni centar

Od otvaranja Škole za umetničke zanate, umetnost je popularna među mladima u Šapcu, te postoji veliko interesovanje za sve oblasti vizuelnog umetničkog stvaralaštva. U organizaciji Udruženja likovnih stvaralaca Šapca redovno se održavaju izložbe mladih stvaralaca. Kulturna ponuda grada je bogata, ali se većina aktivnosti vezanih za umetnost (Oktobarski Salon, programi KC, izložbe Muzeja i KC, …) dešavaju u zatvorenom prostoru. Od kulturnih aktivnosti na otvorenom najveći događaj je Šabački letnji festival, koji u programu ima i izlagačke aktivnosti, pozorišne predstave i bioskop na otvorenom. Svi ovi sadržaji (predstave, koncerti, manifestacije) su veoma posećeni što govori da su mladi zainteresovani za sve što se dešava u otvorenim prostorima.[2]

Šabačka biblioteka

Obrazovne i kulturno-umetničke institucije u gradu su:

Saobraćaj[uredi]

Teretni voz napušta železničku stanicu Šabac.

Šabac predstavlja saobraćajni čvor regionalog značaja koji ima preduslov da preraste u centar integralnog transporta. Potenicjale u oblasti saobraćaja predstavljaju povoljni prirodni uslovi za izgradnju saobraćajne infrastrukture, jer 98% Opštine čine ravničarski i brežuljkasti tereni ispod 300 metara nadmorske visine, sa malim ograničenjima za izgradnju saobraćajnica. Posebne povoljnosti leže u blizini auto-puta Beograd-Zagreb, blizini terminala vazdušog saobraćaja u Surčinu. Magistralni putni pravci koji se ukrštaju na području Opštine su M19 (Beograd-Obrenovac-Šabac-Loznica-Mali Zvornik) i M21 (Novi Sad-Ruma-auto-put-Šabac-Valjevo-Užice). Postoji razvijena mreža regionalnih i lokalnih puteva. Aktivna je i železnička pruga Ruma-Šabac-Loznica-Mali Zvornik-BiH sa stanicom za putnički i teretni saobraćaj u Šapcu. Opština je na plovnom delu reke Save i ima mogućnost povezivanja na rečni saobraćajni sistem Srbije i Evrope.

Drumski saobraćaj[uredi]

Dužina i stanje putne mreže u Opštini su:

  • magistralni putevi 59,5 km (svi asfaltirani)
  • regionalni putevi 111,4 km (svi asfaltirani)
  • lokalni putevi 304,2 (asfaltirano 187,8 km)
  • nekategorisani putevi 2700 km (asfaltirano samo oko 20 km)
  • ulice u gradu 105 km

Biciklistička infrastruktura

Biciklistička staza u Pocerskoj ulici

Izrazito povoljna konfiguracija terena i navike stanovništva da koriste bicikl kao prevozno sredstvo su svakako dobar preduslov da se biciklističkom saobraćaju obezbedi neophodan prostor u gradskom urbanom području Šapca. [3] U gradu postoji jedna funkcionalna biciklistička staza dužine 1,5 km i nalazi se u Pocerskoj ulici (na potezu od raskrsnice sa M19 do raskrsnice sa Cerskom ulicom). Ova staza spada u tip biciklističkih magistrala jer se pruža u pravcu periferija-centar grada, a nije povezana sa ulicama koje se nalaze u njenoj blizini.

Ranije je u Šapcu postojalo više biciklističkih staza, na čijem mestu se sada nalaze uzdužna parking mesta za automobile (primer Pop Lukine ulice) ili su u nefunkcionalnom stanju (primer ulica Hajduk Veljkova i Vojvode Putnika).

Železnički saobraćaj[uredi]

Novi voz ŽS DMV - 711 na liniji Šabac - Ruma, maja 2013.
Železnička stanica

Kroz Šabac prolazi železnička pruga koja spaja Rumu (koja se nalazi na koridoru X) i preko Šapca, Loznice i Zvornika prelazi reku Drinu i povezuje Srbiju sa BiH. Krak koji je povezivao ovu prugu sa Bogatićem (Petlovača - Bogatić) je ugašen. Pruga se u poslednje vreme koristi skoro isključivo za transport robe i sirovina (za potrebe fabrike Zorka Šabac) a transport putnika je skoro zanemarljiv. Šabac ima problem nepovoljne lokacije železničke stanice i nepovoljno (za grad i železnicu) priključenje istočne radne zone na železničku prugu. Severna radna zona nije priključena na železnicu. Najvažniji tekući problemi oporavka i razvoja ovog sektora su: dotrajalost infrastrukture, nedostatak vučnih i voznih sredstava, nedostatak savremenih informacionih sredstava, nedostatak i neusaglašenost propisa koji bi ubrzali proces rada na svim nivoima, neadekvatna organizacija samog sistema železnice, a nema dovoljne primene savremenih tehnika u građenju i održavanju pruga. Raspoloživi tehnički kapacitet se koristi 50-60 % a radno vreme uposlenih 50 %. Potencijali leže u saobraćajno geografski položaju regiona, postojećoj infrastruktura i mogućnosti relativno brze revitalizacije infrastrukture, vozila i drugih postrojenja.

Vodni saobraćaj[uredi]

Pored Dunava, reka Sava je naša najznačajnija vodna saobraćajnica. Kroz Šabac protiče reka Sava koja je plovna na ovom delu i koja čini da je Šabac preko Dunava povezan sa većinom rečnih plovnih pravaca u Evropi i dalje sa Crnim morem. Potencijali su u saobraćajno geografskom položaju regiona, kao i činjenica da ne postoje otvorene luke i pristaništa za međunarodni saobraćaj na reci Savi u SCG. Održavanje i obeležavanje reke Save je veoma slabo, te je stanje plovnog puta veoma loše, uslovi plovidbe teški, a bezbednost plovidbe svedena na veoma nizak nivo. Šabac nema luku, ali ima pristanište koje organizaciono pripada HK ; vodni saobraćaj RPK Valjevo se odvija preko ovog pristaništa (u prethodnim godinama se preko ovog pristaništa vršio pretovar koncentrata cinka, cinka u bloku, sirovog sulfata i kaljeve soli) Gravitaciono područje pristaništa <Šabac> pokriva Mačvanski okrug, deo Srema i istočni deo Republike Srpske, osposobljeno je za pretovar tokom cele godine i raspolaže sa dve dizalice nosivosti 5 odnosno 6 tona. Pristanište ima železničku infrastrukturu i sopstvene lokomotive Problemi i ograničenja razvoja leže prvenstveno u nedostataku investicionih sredstava. Takođe, nije urađena kategorizacija reke Save kao međunarodnog plovnog puta. Korito reke Save nije regulisano za plovidbu pri niskom vodostaju. Kritična mesta na donjem toku reke Save su plićaci u sektoru <Šabac>, sektoru i sektoru. Na teritoriji SCG reka Sava ima plićaka od kojih je nizvodno od Šapca. Gabariti plovnog puta za reku Savu nisu utvrđeni.[4]

Trenutna administrativna struktura[uredi]

Tržni centar „Trijumf“ u Šapcu

Znameniti Šapčani[uredi]

Detalj sa fasade zgrade u centru Šapca

U periodu koji obuhvata kraj XIX i početak XX veka, Šabac daje nekoliko značajnih ličnosti iz oblasti kulturnog i naučnog stvaralaštva. Ističu se:

Obrazovanje[uredi]

Osnovna škola „Janko Veselinović“

Pismenost stanovništva na zavidnom nivou uz veći broj visoko obrazovanih i kreativnih pojedinaca sposobnih da daju svoj doprinos razvoju šire društvene zajednice uz tradicionalno vrlo razvijeno preduzetništvo predstavljaju veliku snagu opštine.

Osnovne škole[uredi]

U Šapcu ima 12 potpunih osnovnih škola i jedna specijalna osnovna škola. Broj učenika obuhvaćenih osnovnim školovanjem je 11566, a nastavnika ima 627 (sa višom školom 456, sa fakultetskim obrazovanjem 164 i 5 magistara).

Srednje škole[uredi]

U Šapcu ima 8 srednjih škola.

  • Šabačka gimnazija
  • Srednja poljoprivredna škola sa domom učenika
  • Medicinska škola «Dr Andra Jovanović»
  • Ekonomsko - trgovinska škola
  • Stručna hemijska i tekstilna škola
  • Tehnička škola
  • Muzička škola «Mihailo Vukdragović»
  • Škola za umetničke zanate

Više škole[uredi]

  • Visoka poljoprivredna škola strukovnih studija
  • Visoka tehnološka škola strukovnih studija
  • Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača [6]

Šabački mediji[uredi]

Turizam[uredi]

Šabačka tvrđava

Turistička organizacija opštine Šabac, pravni je naslednik nekadašnjeg Turistickog saveza opštine Šabac. U ovom obliku organizacije postoji od 1995. godine. Njena prava aktivnost počinje da se realizuje od proleća 1996. godine. Njene funkcije unapređenju turističke ponude Šapca su brojne i raznovrsne. Najvažnije su sledeće:

  • Očuvanje, zaštita i valorizacija turističkih vrednosti na nivou opštine i grada Šapca,
  • Iniciranje i osmišljavanje novih aktivnosti na unapređenju kvaliteta turističke ponude Šapca,
  • Koordinacija aktivnosti raznovrsnih subjekata koji čine turističku ponudu i objedinjavanje u jedinstven turistički proizvod Šapca,
  • Organizacija informativno-propagandne delatnosti kao i promotivna funkcija,
  • Organizacija najznačajnijih turističkih manifestacija na nivou Opštine kao što su: Festival cveća „Ruže Lipolista“, Međunarodni plivački maraton „Jarak-Šabac“, „Čivijada“, „Dani rakije“[7] i druge,
  • Osmišljavanje, izdavanje i distribucija suvenira Šapca,
  • Animacija seoskih domaćainstava u cilju razvoja seoskog turizma na nivou Opštine, kao i drugih vidova turizma,
  • Saradnja sa turističkim organizacijama gradova i opština kao i sa Turističkom organizacijom Srbije,
  • Predstavljanje turističke ponude Šapca na sajmovima turizma, turističkim berzama i turističkim manifestacijama u zemlji i inostranstvu.

Demografija[uredi]

Hotel Sloboda.
Šabački kafići.

U naselju Šabac živi 44704 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,0 godina (37,7 kod muškaraca i 40,2 kod žena). U naselju ima 19585 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,82.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 16243 [8]
1953. 19894
1961. 30352
1971. 42075
1981. 52177
1991. 54637 53653
2002. 57313 55163
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[9]
Srbi
  
52.351 94,90%
Muslimani
  
489 0,88%
Jugosloveni
  
374 0,67%
Romi
  
151 0,27%
Crnogorci
  
148 0,26%
Hrvati
  
107 0,19%
Makedonci
  
61 0,11%
Mađari
  
50 0,09%
Goranci
  
39 0,07%
Slovenci
  
19 0,03%
Rusi
  
9 0,01%
Ukrajinci
  
8 0,01%
Slovaci
  
8 0,01%
Rumuni
  
8 0,01%
Nemci
  
8 0,01%
Bugari
  
8 0,01%
Bošnjaci
  
8 0,01%
Česi
  
5 0,00%
Rusini
  
5 0,00%
Albanci
  
4 0,00%
Bunjevci
  
2 0,00%
nepoznato
  
759 1,37%


Gradovi pobratimi[uredi]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Pešačka zona u Šapcu - muzej srpske arhitekture („Novosti“, 10. jun 2013)
  2. ^ Kultura sećanja - Šabac, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  3. ^ Plan generalne regulacije „Šabac“ (strana 77 u dokumentu, tj. 88 u PDF fajlu) http://www.plansabac.co.rs/fajlovi/tekst/pgr%20sabac.pdf
  4. ^ Zvanična prezentacija Grada Šapca - saobraćaj, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  5. ^ Dušica Živanović (2004). Arhitekta Milorad Ruvidić, život i delo. Orion art. ISBN 978-86-83305-13-1. 
  6. ^ Zvanična prezentacija Grada Šapca - obrazovanje, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  7. ^ Šabac: Praznik za ljubitelje rakije (B92, 2. novembar 2012), Pristupljeno 30. 4. 2013.
  8. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  9. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  10. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Literatura[uredi]

  • Živanović, Dušica (2004). Arhitekta Milorad Ruvidić, život i delo. Orion art. ISBN 978-86-83305-13-1. 

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :