Šarganska osmica

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Šarganska osmica
Sarganska osmica 2.jpg
Osnovne informacije
Od: Šargana
Do: Višegrada (prvobitno, sve do 2007.)
Širina koloseka: 760 mm
Najveći uspon: 18
Namanji radijus: 120 m
Otvaranje: 15. januar 1925. (Užice-Vardište)
Zatvaranje: 28. februar 1974. (Užice-Višegrad)
Ponovno otvaranje: 30. avgust 2003. (Šargan-Mokra Gora)
Vlasnik: Železnice Srbije

Šarganska osmica je naziv za muzejsko-turističku željeznicu uzanog kolosek 760 mm, Mokre Gora - Kremna Vitasi „Železnica Srbije“, obnovljene dionice nekadašnje pruge Užice - Višegrad - Sarajevo, kojom saobraća muzejski voz "Nostalgija", u letnjoj sezoni od aprila do oktobra i zimskoj od 25. decembra do 25. januara.[1]. Stara pruga uzanog koloseka je uklonjena 1974. godine, a na zahtev grupe entuzijasta iz Udruženja „Šarganska osmica“ obnovljena je najatraktivnija dionica od Mokre Gore do stanice Šargan i Vitasi u dužini od 15.440 metara. Karakteristika šarganske pruge je da je jedini način da se savlada visinska razlika od samo 300 metara bila izgradnja petlje - osmice duge 15 kilometara. Za sat vremena vožnje, voz prolazi kroz 22 tunela i preko pet mostova, prugom koja savlada visinsku razliku i uspon od 300 metara.[2] Revitalizacija i obnova brdske deonice nekadašnje pruge uzanog koloseka završena je 2003. godine, a prvi voz, sa muzejskom parnom lokomotivom oznake JŽ 83 -173, krenuo je da prevozi turiste i ljubitelje železnice 1. septembra 2003. godine. Tokom letnje sezone preveze se u proseku oko 80 hiljada turista.

Istorijat[uredi]

Šarganska osmica se nalazi na mjestu spajanja pruga koje su pravile Kraljevina Srbija i Austrougarska. Kraljevina Srbija je do početka Prvog svjetskog rata napravila prugu od Beograda do Mokre Gore, a Austrougarska je napravila prugu od Dubrovnika do Višegrada preko Sarajeva. Mokra Gora je bila logično mjesto spajanja dviju pruga ali projektanti nisu uzeli u obzir visinsku razliku koja je postojala i bila je gotovo neprelazna prepreka spajanju dviju pruga.

Izgradnja[uredi]

Tokom Prvog svjetskog rata Austrougarska je 1916. godine, kada se Srbija nalazila pod okupacijom, započela izgradnju pruge koja je trebalo da spoji dvije odvojene pruge. Na izgradnji pruge radili su italijanski i ruski zarobljenici. Tokom izgradnje jednog od tunela došlo je do urušavanja kada je oko 200 zarobljenika ostalo pod ruševinama tunela. Zbog toga je na započetoj dionici Šargan - Mokra Gora - Vardište urađeno svega devet kilometara pruge, i po tome se to mjesto danas simbolično zove Deveti kilometar. Nakon ove nesreće Austo-Ugarska je prekinula dalju izgradnju.

Nakon Prvog svjetskog rata, Kraljevina SHS je ponovo krenula u realizaciju spajanja pruga. Gradnja je nastavljena 1922. godine, a posao je dobilo preduzeće „Feniks“. Na doplola urađenom kolosijeku, ostalom od Austrijanaca, postavljena je pruga koja je stigla do samog podnožja Šargana. Da bi se nastavili radovi, instalirana je žičana železnica sa tri kraka: do najvišeg tunela na Šarganu (dugog 1.825 metara), do stanice Jatare (1.926 m) i do 13. kilometara u dolini rijeke Kamišine (1400 m). Međutim, pošto su ovi radovi za „Feniks“ bili preskupi, posao je okončala država.

Da bi prevazišli probleme projektovanja ponuđeno je austrougarskom zarobljeniku, koji je bio osuđen na doživotnu robiju, da projektuje prugu a da zauzvrat bude oslobođen kazne. Ekipe koje su kopale šarganski tunel sa obje strane nisu se, međutim srele na sredini, zbog čega je inženjer izvršio samoubistvo. Prebirajući po njegovim proračunima, jedan od njegovih kolega uočio je grešku i potom nastavio sa radom. Austrijski inženjer se posle ove greške objesio a dan kasnije nakon kratkog kopanja došlo je do probijanja tunela.

Poslije skoro decenije izgradnje, ona je postala graditeljsko čudo, što je ostala do danas. Razlog za to je savladavanje razlike od oko 300 metara nadmorske visine između mokrogorske kotline i šarganskog prevoja, čak toliko da su Austrijanci obećali slobodu inženjeru, osuđenom na doživotnu robiju, ako taj problem riješi.

Upotreba[uredi]

Ime „osmica“ ova pruga je dobila zato što je nadmorska visina od 300 metara savladana usponom idući preko brda u zavijenim krugovima praveći figuru broja osam.

Voz je prugom saobraćao tačno 49 godina i 25 dana od Užica, preko Šarganskog prevoja prema Višegradu i dalje prema moru i Dubrovniku. Tada se od beogradske Čukarice do Ploča u drvenim vagonima putovalo dva dana i dvije noći. 28. februara 1974. voz je zajedno sa svim prugama uskog kolosijeka ukinut, jer su stručnjaci procijenili da je neisplativ.

24 godine kasnije, na inicijativu žitelja ovog kraja i na pristanak ŽTP Beograd, započeta je rekonstrukcija pruge. Iz Muzeja željeznica u Požegi dovučeni su vagoni i lokomotiva, pa je „ćira“, kako ga narod prozvao, na delu trase krenuo sa radom godinu dana kasnije, a na čitavoj obnovljenoj dionici od 15,5 kilometara 2003. godine.

To je sada turistička atrakcija u zapadnoj Srbiji koju godišnje posjećuje veliki broj ljudi vozeći se ovom jedinstvenom prugom uskog kolosijeka u Evropi.

Za potrebe filma Život je čudo napravljena je stanica Golubići koja se danas koristi kao turistička atrakcija.

Septembra 2011. godine je ova pruga produžena sve do Višegrada i uspostavljena je redovna linija Mokra Gora-Višegrad. Namera je da se uskotračna pruga produži do Užica, na taj način dostižući dužinu od oko 50 km.[3]

Kurioziteti[uredi]

  • Dio šina koji pravi „osmicu“ dug je samo 2,7 kilometara, a zbog strmog terena na cijeloj trasi ima čak 22 tunela od kojih je šarganski najduži.
  • Na stanici Jatare, u planinskom bespuću, niko nikada nije kupio kartu. Tu niti je ko ušao, niti ko iz voza izašao.
  • Prema predanju Mitar Tarabić je predvideo da će se koristi i da neće putovati „putnici radi posla i potrebe nego ljudi od zabave serbez odmorišta i uživancije“.

Galerija[uredi]

Izvori[uredi]

  1. ^ Želturist "Voz Nostalgija"
  2. ^ Opet Želturist "Voz Nostalgija"
  3. ^ Ćira od Mokre Gore do Višegrada, Večernje novosti, 22. septembar 2011.

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Šarganska osmica