1. januar

Iz projekta Википедија

1. januar je prvi dan kalendarske godine i u julijanskom i u Gregorijanskom kalendaru. Ovde se kalendarska godina odnosi na redosled kojim su meseci prikazani, od januara do decembra. Prvi dan srednjevekovne julijanske godine je bio obično neki drugi dan, a ne 1. januar. Ovaj dan je usvojen kao prvi dan julijanske godine od strane svih zapadnoevropskih zemalja izuzev Engleske između 1450. i 1600. godine. Gregorijanski kalendar objavljen 1582. godine nije određivao da 1. januar bude Novogodišnji dan, niti prvi dan svoje brojane godine. Iako je Engleska počinjala svoju brojanu godinu 25. marta (Dan dame ili Dan objavljivanja), između 13. veka i 1752, 1. januar se nazivao Novogodišnji dan, i bio je, sa Božićem i povremeno Dvanaestom noći, praznik kada su se razmenjivali pokloni. Ostaje još 364 dana u godini (365 u prestupnim).

[uredi] Događaji

januar
P	U	S	Č	P	S	N
	1	2	3	4	5	6
7	8	9	10	11	12	13
14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27
28	29	30	31

45. pne. - Uvodi se Julijanski kalendar.
404. - Poslednje poznato takmičenje gladijatora se održava u Rimu.
439.- Objavljen Teodosijev zakonik (Codex Theodosianus), najveća zbirka rimskog prava dotada.
990. - Kijevska Rusija usvaja Julijanski kalendar.
1438. - Albert II Habzburg je krunisan kao kralj Ugarske.
1502. - Portugalski moreplovci uplovili su u zaliv Guanabara i nazvali to mesto Rio de Žaneiro (Januarska reka).
1526. - Hrvatsko plemstvo je na saboru u gradu Cetinu izabralo za kralja Ferdinanda Habzburga.
1600. - Škotska počinje sa upotrebom Julijanskog kalendara.
1651. - Čarls II krunisan kao kralj Škotske
1673. - Počinje stalna dostava pošte između Njujorka i Bostona.
1700. - Rusija počinje da koristi Julijanski kalendar.
1707. - Džon V je krunisan kao kralj Portugalije
1738. - Buve ostrvo otkriva francuski istraživač Žan-Batist Šarl Buve de Lozije.
1788. - Objavljuje se prvo izdanje novina Tajms iz Londona, prethodno The Daily Universal Register.
1797. - Olbani zamenjuje Njujork kao glavni grad države Njujork.
1801. - Zakonodavni akt Kraljevstva Velike Britanije i Irskog Kraljevstva stupa na snagu da bi se oformilo Ujedinjeno Kraljevstvo.
1801. - Prvi poznati asteroid 1 Ceres otkriva Đuzepe Piaci.
1803. - Danska je zabranila uvoz robova u dansku Zapadnu Indiju i postala prva zemlja koja je zabranila ropstvo.
1804. - Francuska vlast nad Haitijem se okončava.
1808. - Uvoz robova u Sjedinjene Države se zabranjuje
1818. - Prvi put objavljen roman Meri Šeli Frankenštajn, ili moderni Prometej.
1826. - Naukalpan postaje opština Meksika.
1833. - Velika Britanija je proglasila suverenitet nad Foklandskim ostrvima u Atlantiku, koja su pre toga bila pod španskom kolonijalnom vlašću.
1861. - Porfirio Diaz osvaja grad Meksiko.
1863. - Američki građanski rat: Zakon o oslobađanju robova (Proklamacija o emancipaciji) stupa na snagu.
1863. - Prvu tvrdnju pod Aktom o homstedima pravi Danijel Frimen za farmu u Nebraski.
1869. - Sigma Ni bratstvo se zvanično osniva na Vojnom institutu u Virdžiniji
1877. - britanska kraljica Viktorija I proglašena je caricom Indije.
1880. - u Srbiji su uvedene obavezne metričke mere, merna jedinica za dužinu postao je metar i zvanično su prestale da važe mere poput aršina, lakta, pedlja.
1880. - Ferdinand de Leseps počinje francusku konstrukciju Panamskog kanala.
1892. - Elis ostrvo se otvara da prima imigrante iz Sjedinjenih Država.
1893. - Japan počinje da koristi Gregorijanski kalendar.
1898. - Njujork aneksira zemlju okolnih okruga, čineći time Grad Većeg Njujorka. Četirma početnim oblastima, Menhetnu, Bruklinu, Kvinsu i Bronksu, se priključuje 25. januara Stejten Ajlend kako bi se stvorio moderni grad od 5 oblasti.
1899. - Španska vlast nad Kubom se završava.
1901. -
- Nigerija postaje britanski protektorat.
- države Novi Južni Vels, Viktorija, Kvinslend, Južna Australija, Zapadna Australija i Tasmanija su osnovale australijsku zajednicu s Edmundom Bartonom kao prvim premijerom, koja je te godine u statusu dominiona postala član Britanskog Komonvelta.
- Održana prva zvanična parada nemih glumaca.
1902. - Prva Rouz boul utakmica se odigrava u Pasadeni, Kalifornija.
1908. - Po prvi put, lopta je bačena na Njujorški Tajms Skver da označi početak Nove Godine.
1911. - Severna Teritorija se odvaja od Južne Australije i prebacuje se pod upravu Komonvelta.
1912. - Uspostavlja se Republika Kina.
1925. - naziv glavnog grada Norveške Kristijanija (od 1674), promenjen je u Oslo.
1934. - Alkatraz ostrvo postaje američki federalni zatvor.
1934. - Nacistička Nemačka donosi „Zakon za prevenciju genetski obolelog potomstva“.
1935. - Baknel Univerzitet osvaja prvu Narandžastu kuglu 26-0 nad Univerzitetom Majamija.
1937. -
- Anastazio Samoza postaje predsednik Nikaragve.
- Prva Koton boul utakmica se održava u Dalasu, Teksas.
1939. - Bečki novogodišnji koncert se prvi put održava.
1942. - Deklaraciju Ujedinjenih Nacija potpisuje 26 nacija.
1945. - Bahavalbur država izdaje svoje prve markice.
1948. -
- Britanske železnice se nazionalizuju da bi se stvorila Britanska Železnica.
- Enriko de Nikola formalno postaje predsednik italijanske republike, ali odbija da bude kandidat za prve ustavne izbore narednog maja.
1956. - Republika Sudan postiže nezavisnost od Egipatske republike i Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske.
1958. - stupio je na snagu ugovor o osnivanju Evropske ekonomske zajednice, poznate kao Zajedničko tržište, koji su 25. marta 1957. u Rimu potpisale Belgija, Zapadna Nemačka, Italija, Luksemburg, Francuska i Holandija.
1959. - posle dvogodišnjeg gerilskog rata, na Kubi je preuzeo vlast vođa revolucionarnog pokreta „26. jul“ Fidel Kastro, a diktator Fulhensio Batista je pobegao u Dominikansku Republiku.
1960. - Republika Kamerun postiže nezavisnost od Republike Francuske i and the Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske.
1962. - Zapadna Samoa postiže nezavisnost od Novog Zelanda; ime joj se menja u Nezavisna država Zapadne Samoe.
1964. - Federacija Rodezije i Njasalanda se deli na nezavisne republike Zambiju i Malavi, i na Rodeziju kojom upravlja Velika Britanija.
1965. - pod vođstvom lidera pokreta „Al fatah“ Jasera Arafata formirana je Palestinska oslobodilačka organizacija.
1969. - Marien Nguabi zvanično postaje Predsednik Republike Kongo.
1970. - Uniks epoha počinje u 00:00:00 UTC.
1971. - Reklame za cigarete postaju zabranjene na američkim televizijama.
1973. - Kraljevina Danska, Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske i Republika Irska su primljene u Evorpsku ekonomsku zajednicu.
1976. - NBC uvodi svoj novi logo: apstraktno N.
1978. - Er Indija Let 855 Boing 747 eksplodirao i pao u more u blizini obale Bombaja, usmrtivši 213 osoba.
1979. - Zvanične diplomatske veze su uspostavljene između Narodne Republike Kine i Sjedinjenih Američkih Država, 30 godina nakon osnivanja Narodne Republike Kine.
1981. -
- Republika Grčka je primljena u Evorpsku ekonomsku zajednicu.
- republika Palau dostiže samoupravu; i dalje nije nezavisna od SAD-a.
1983. - ARPANET zvanično prelazi da koristi Internet Protokol, praveći Internet.
1984. -
- AT&T se deli na 22 nezavisne jedinice.
- Kraljevina Španija i Republika Portugalija su primljene u Evropsku ekonomsku zajednicu.
- Sultanat Brunej postaje nezavisan od Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske.
1985. -
- Napravljen Internetov Sistem oblasnih imena (DNS - Domain Name System).
- Prvi Britanski mobilni telefonski razgovor je uspostavio Erni Vajz ka Vodafonu.
1986. - Aruba postaje nezavisna od Kurasaa, mada ostaje u slobodnoj asocijaciji sa Kraljevinom Holandijom.
1987. - Grad u Frobišerovom zalivu, u kanadskim Severozapadnim Teritorijama, menja svoje ime u Ikaluit.
1988. - Nastaje Evangelistička Luteranska Crkva Amerike, čime se pravi najveća luteranska denominacija u SAD-u.
1992. - Džordž H. V. Buš postaje prvi Predsednik Sjedinjenih Američkih Država koji se obratio Australijskom parlamentu.
1993. -
- Plišani razvod: Čehoslovačka, osnovana 1918. godine, deli se na Slovačku Republiku i Češku Republiku.
- Uvedeno jedinstveno tržište u okviru Evorpske ekonomske zajednice.
- Radio televizija Srbije otpustila je više od 1.500 radnika u Beogradu, među kojima je najviše bilo novinara koji su se suprotstavljali ratnoj propagandnoj politici radija i TV, „govoru mržnje“, nepoštovanju profesionalnog kodeksa i kršenju profesionalnih kriterijuma uređivačke politike.
1994. -
- u SR Jugoslaviji rast cena dostigao je fantastičnu cifru od 315.563.558%, cene su se u proseku povećavale 62% dnevno, 2% na sat i 0,029% u minuti.
- Severnoamerički ugovor o slobodnoj trgovini stupa na snagu.
- Zapatista vojska nacionalnog oslobođenja započinje dvanaest dana oružanog konflikta u Državi Čijapas.
1995. -
- U Bosni je stupio na snagu četvoromesečni prekid neprijateljstava postignut uz posredovanje bivšeg predsednika SAD Džimija Kartera.
- Svetska trgovinska organizacija stupa na snagu.
- Kraljevina Švedska i republike Austrija i Finska su primljene u Evropsku Uniju.
1996. - Kurasao dobija ograničenu samoupravu, mada ostaje u okviru slobodne asocijacije sa Kraljevinom Holandijom.
1997. - Republika Zair zvanično pristupa Svetskoj trgovinskoj organizaciji, kao Zair.
1998. -
- Pušenje postaje zabranjeno u svim barovima i restoranima u saveznoj državi Kalifornija.
- Islamski fundamentalisti su na zapadu Alžira masakrirali više od 400 ljudi, uključujući žene i decu, u najgorem nasilju tokom šestogodišnjeg terora oružanih islamističkih grupa.
1999. - zvanično je puštena u promet jedinstvena evropska valuta evro i oko 300 miliona ljudi u 11 od 15 zemalja Evropske unije dobilo je istu valutu prvi put od vremena Rimskog carstva. Grčka se, kao 12. članica, pridružila 2001, a zamena nacionalnih valuta u evro počela je 2002. godine
2000. - Velika Britanija je zvanično ukinula stare imperijalne mere, kao što su funta (453,59 grama) i unca (28,35 grama) i uvela evropski merni sistem.
2001. - Prvi dan trećeg milenijuma.
2002. -
- evro je postao zvanična valuta u 12 zemalja Evropske unije. Velika Britanija, Švedska i Danska su jedine članice EU koje su zadržale svoje nacionalne valute.
- Republika Kina zvanično pristupa Svetskoj trgovinskoj organizaciji kao Kineski Tajpej.
- Zajednički ugovor o nadgledanju pod otvorenim nebom, prvobitno potpisan 1992. godine, zvanično stupa na snagu.
2003. -
- policijske snage EU zamenile su u Bosni i Hercegovini međunarodne policijske snage UN, čime je počela prva zajednička odbrambena i bezbednosna akcija svih 15 zemalja-članica EU.
- Luis Inasio Lila da Silva postaje predsednik Federalne Republike Brazil.
- Formirana Državna Zajednica Srbija i Crna gora
2004. - Pervez Mušaraf prima glas poverenja da nastavi da bude Predsednik Islamske Republike Pakistana od Parlamenta i provincijalnih skupština.
2007. - Bugarska i Rumunija postale članice Evropske unije, a bugarski, rumunski i irski jezik, postali zvanični jezici Evropske unije, uz 20 već postojećih.

[uredi] Rođenja

766. - Ali ar-Rida, Šia Imam († 818.)
1431. - Papa Aleksandar VI, papa od 1492 - 1503, prvo ime Rodrigo Bordžija († 1503.)
1449. - Lorenco de Mediči, italijanski državnik († 1492.)
1484. - Huldrih Cvingli, švajcarski protestantski lider († 1531.)
1516. - Margareta Lejonhufvud, švedska kraljica († 1551.)
1618. - Bartolomeo Esteban Muriljo, španski slikar († 1682.)
1638. - Car Go-Saj japanski († 1685.)
1648. - Elkana Setl, engleska spisateljica († 1724.)
1655. - Kristian Tomasius, nemački pravnik († 1728.)
1735. - Pol Rever, američki patriota i stručnjak za srebro († 1818.)
1750. - Frederik Mulenberg, prvi govornik Američke kuće predstavnika († 1801.)
1752. - Betsi Ros, američka krojačica († 1836.)
1823. - Šandor Petefi, mađarski pesnik i revolucionar († 1849.)
1839. - Uida, engleska spisateljica († 1908.)
1841. - Jovan Avakumović, srpski političar i pravnik († 1928.)
1860. - Džordž Vašington Karver, američki učitelj, pronalazač, botaničar († 1943.)
1863. - Pjer de Kuberten, francuski inicijator modernih Olimpijskih igara († 1937.)
1864. - Alfred Stajglic, američki fotograf († 1946.)
1874. - Gustav Vajthed, nemački-američki pronalazač († 1927.)
1876. - Harijet Bruks, kanadska fizičarka († 1933.)
1879. - E. M. Forster, engleski romanopisac († 1970.)
1887. - Vilhelm Kanaris, nemački admiral († 1945.)
1890. - Anton Melik, slovenački geograf († 1966.)
1892. - Artur Rodzinski, hrvatski dirigent († 1958.)
1894. - Satjendra Nat Bose, indijski matematičar († 1974.)
1895. - Dž. Edgar Huver, američki upravnik FBI-ja († 1972.)
1896. - Vukić Mićović, srpski hemičar, rektor Beogradskog univeriziteta i akademik SANU
1900. - Havijer Kugat, katalonski-kubanski muzičar, frontmen († 1990.)
1904. - Fazal Ilahi Čaudri, pakistanski političar († 1982.)
1906. - Đovani D'Anci, italijanski tekstopisac († 1974.)
1909. - Beri Goldvoter, američki senator iz Arizone i predsednički kandidat († 1998.)
1909. - Dejna Endruz, američki glumac († 1992.)
1911. - Henk Grinberg, bejzbol igrač († 1986.)
1912. - Kim Filbi, britanski špijun († 1988.)
1915. - Branko Ćopić, srpski pisac
1917. - Džul Gregori Čarni, meteorolog († 1981.)
1917. - Albert Mol, holandski glumac († 2004.)
1919. - Dž. D. Selindžer, američki romanopisac
1920. - Virđilio Savona, italijanski pevač i tekstopisac (Kvarteto Četra)
1921. - Isma'il Radži' al-Faruki, palestinski-američki muslimanski mislilac, filozof i komparativni religijski skolastičar († 1986.)
1922. - Roki Gracijano, američki bokser († 1990.)
1925. - Stajmi Bird, glumac († 1981.)
1927. - Douk Voker, američka zvezda američkog fudbala († 1998.)
1928. - Ernest Tajdimen, američki pisac († 1984.)
1931. - Čun Doo Hvan, Predsednik Južne Koreje
1933. - Frederik Loui, kanadski medicinski učitelj, etičar i predsednik univerziteta
1933. - Džo Orton, engleski pisac († 1967.)
1936. - Vili Vajt, američka atletičarka († 2007.)
1940. - Helmut Jan, nemački arhitekta
1940. - Frenk Langela, američki glumac
1942. - Martin Frost, američki političar
1942. - Kantri Džo MekDonald, američki muzičar, (Kantri Džo i Ribe)
1942. - Genadi Sarafanov, kosmonaut
1942. - Kornelije Kovač, srpski kompozitor i muzičar
1943. - Don Novelo, američki glumac, komičar i pisac
1945. - Džeki Iks, belgijski vozač trkačkih automobila
1961. - Mark Vinget, britanska glumica
1962. - Nikola Brajant, britanska glumica
1964. - Didi Fajfer, američka glumica
1966. - Alison Dudi, irska glumica
1966. - Majkl Imperioli, američki glumac
1966. - Embet Davic, američka glumica
1968. - Davor Šuker, hrvatski fudbaler
1968. - Grandmaster Fleš, pevač iz Barbadosa
1969. - Vern Trojer - američki glumac
1970. - Pol Tomas Anderson, američki filmski režiser, pisac i producent
1970. - Gabrijel Džaret, američki glumac
1972. - Niv MekIntoš, glumica
1975. - Džo Kenon, američki fudbaler
1977. - Hasan Salihamidžić, bosanski fudbaler
1979. - Koiči Domoto, japanski umetnik
1980. - Elin Nordegren, švedski foto model
1981. - Solt Baumgartner, mađarski vozač trkačkih automobila
1982. - David Nalbandijan, argentinski teniser
1985. - Margarita Levijeva, američka glumica.

[uredi] Smrti

379. - Sveti Bazil iz Cezareje (* 330.)
404. - Sveti Telemah
874. - Hasan al-Askari, jedanaesti Šia Imam (* 846.)
898. - Odo Pariski, francuski kralj (* 860.)
1515. - Kralj Luj XII francuski (* 1462.)
1559. - Kristijan III danski i norveški (* 1503.)
1560. - Žoakim Di Belaj, francuski pesnik (r. oko 1522)
1679. - Jan Sten, holandski slikar
1716. - Vilijam Vičerli, engleski dramaturg
1730. - Semjuel Seval, engleski sudija (* 1652.)
1766. - Džejms Frensis Edvard Stjuart, „Stari pretvarač“ (* 1688.)
1782. - Johan Kristijan Bah, nemački kompozitor (* 1735.)
1817. - Martin Hajnrih Klaprot, nemački hemičar (* 1743.)
1892. - Rozvel B. Mejson, major Čikaga (* 1805.)
1894. - Hajnrih Rudolf Herc, nemački fizičar (* 1857.)
1933. - Herijet Bruks, kanadska fizičarka (* 1876.)
1944. - Čarls Tarner, australijski igrač kriketa (* 1862.)
1953. - Henk Vilijams, američki pevač (* 1923.)
1958. - Edvard Veston, američki fotograf (* 1886.)
1960. - Margaret Salavan, američka glumica (* 1911.)
1972. - Moris Ševalije, francuski pevač i glumac. (* 1888.)
1981. - Beula Bondi, američka glumica (* 1888.)
1986. - Alfredo Binda, italijankski biciklista (* 1902.)
1992. - Grejs Hoper, američki računarski pionir (* 1906.)
1994. - Cezar Romero, američki glumac (* 1907.)
1994. - Lord Artur Espi Porit, britanski atletičak i lekar (* 1900.)
1995. - Eugen Vigner, maćarski fizičar, laureat Nobelove nagrade (* 1902.)
1995 - Fred Vest, britanski serijski ubica (samoubistvo) (* 1941.)
1996. - Arli Berk, američki admiral (* 1901.)
1997. - Tauns Vam Zant, američki muzičar (* 1944.)
1998. - Helen Vilis Mudi, američka teniserka (* 1905.)
2001. - Rej Volston, američki glumac (* 1914.)
2001 - Fabijan Šovagović, jedan od najvećih glumaca Hrvatske i bivše Jugoslavije (* 1933.)
2003. - Džo Fos, američki politilar i borbeni pilot (* 1915.)
2005. - Širli Čisholm, američka političarka, prva tamnoputa američka predstavnica Kongresa (* 1924.)
2005. - Hju Džon Frederik Loson, 6. Baron Bernham, britanski novinar i političar (* 1931.)
2005 - Bob Macui, američki kongresmen (* 1941.)