13. SS brdska divizija Handžar (1. hrvatska)

13. SS divizija "Handžar"
Deo SS trupa (nem. Wafen SS)
Datum formiranja: 9. mart 1943. Mesto: Francuska Nadimak: {{{nadimak}}} Formacija: . 27. SS brdski lovački puk (3. hrvatski) 28. SS brdski lovački puk (4. hrvatski) 13. SS brdski lovački artiljerijski puk 13. SS izviđački bataljon 13. SS bataljon oklopnih lovaca 13. SS divizion flakova 13. SS inženjerijski bataljon Brojno stanje: 21.000 vojnika i oficira Komandant: . SS-štandartenfirer Herbert fon Obvurcer (nem. Herbert von Obwurzer) (9. mart 1943. - 9. avgust 1943.) SS-oberfirer Karl-Gustav Zaubercvajg (nem. Karl-Gustav Sauberzweig) (9. avgust 1943. - 19. jun 1944) SS-oberfirer Deziderius Hampel (nem. Desiderius Hampel) (19. jun 1944 - 8. maj 1945) Drugi komandujući oficir: Treći komandujući oficir: Polit. komesar: {{{politički komesar}}} Načelnik štaba: {{{načelnik štaba}}} Učešće u bitkama: Operacija severoistočna Bosna marta 1944. Operacija Hakflajš Operacija Majbaum Operacija Kornblume Operacija Roze Operacija Rezlajn Operacija Ribecal Učešće u ratovima: {{{ratovi}}} Odlikovanja:

Handžar-divizija je bila divizija nacističke Nemačke (kao deo Vafen SS-a) formirana u Drugom svetskom ratu od nemačkih oficira, podoficira i pripadnika određenih vojno-stručnih specijalnosti, i regruta - muslimana iz Bosne i Albanaca sa Kosova. Službeno se zvala 13. Waffen-Gebirgs-Division der SS Handschar (13. oružana brdska divizija SS-a Handžar), a popularno kroatische Nr. 1 (hrvatska broj 1) jer su tada bosanski muslimani deklarisani kao Hrvati islamske veroispovesti. Pripadnici NOP (partizani) zvali su ih „fesaroši“.

Osnivanje

Pripadnici 13. SS divizije Handžar

Početkom 1943. godine zbog nedostatka ljudstva za jedinice Vafen-SS Himler je došao na ideju da osnuje „Muslimansku diviziju“ sa teritorije NDH/BiH. Adolf Hitler je odobrio stvaranje 13. februar a 1943. godine i Himler je odmah naredio generalu Policije i SS u NDH Kamerhoferu, da diviziju osnuje sa 26.000 ljudi do 1. avgusta 1943. godine.

Kamerhofer je posle pregovora sa Pavelićem dobio njegovo odobrenje 5. marta 1943. godine. Glavno regrutno mesto bilo je u Zagrebu sa još jednim u Zemunu. Skoro sve komandno osoblje bili su Nemci (samo 6 viših oficira Muslimana, jedan od oficira Husein-Beg Biščević, Obersturmbahnfuehrer, potpukovnik). Za komandanta 13. SS divizije postavljen je Herbert fon Obvurcer (nem. Herbert von Obwurzer). Među pripadnicima divizije bilo je i Albanaca. Čak su i nemački oficiri nosili fes kao folklorni ukras.

Čitava kampanja regrutovanja je poverena jerusalimskom muftiji Muhamedu Eminu El' Huseinu, koji posećuje Sarajevo, Banjaluku, Zagreb i Berlin i preko verskih vođa (imama) aktivno lobira za odziv dobrovoljaca. Politička pozadina njegove posete je bila da se potisne uticaj Engleske u području Bliskog istoka među arapskim islamskim stanovništvom

Nemački vojni planeri nameravali su da formiraju još jednu, SS diviziju „Kama“. Međutim, ovaj projekat nikada nije završen, a deo ljudstva priključen je „Handžar“ diviziji.

Procenjuje se da je, sa teritorije Jugoslavije, oko 60 hiljada ljudi učestvovalo u raznim Vafen-SS formacijama. Najpoznatije su:

• Princ Eugen-divizija - sastavljena od jugoslovenskih i rumunskih folksdojčera,
• SS-Skenderbeg (albanische Nr. 1) od Albanaca

Obuka

Pripadnici 13. SS divizije Handžar koji čitaju nacistički pamflet „Islam i Jevreji“ koji za temu ima Hitlerovo „konačno rešenje“, Jevrejskog „problema“.

Susret sa Jerusalimskim muftijom

Divizija je poslata na obuku u Južnu Francusku, Le Pay/ Le Rozier od juna 1943. do oktobra 1943. godine. Ulogu politkomesara u ovoj diviziji imale su mlade muftije koje su za tu priliku morale završiti specijalni kurs u Berlinu, vršeći snažnu indoktrinaciju mladih ljudi na matrici nacističke ideologije. Svi pripadnici ove divizije imali su tetovirano „SS“ na levoj podlaktici.

Pobuna

Tokom obuke u Francuskoj došlo je do pobune u pionirskom bataljonu u Villefrance de Rovergue 17/18.09.1943. Pobuna je organizovana od 3 simpatizera NOP koji su u tu jedinicu ubačeni. Pobunjenici su ubili 5 nemačkih oficira ali zbog uticaja imama Halima Malkoća nije pobuna bila uspešna. Dva organizatora su ubijena a jedan zarobljen. Na prekom sudu su još 12 pobunjenika osuđena na smrt i streljana a 825 nepouzdanih vojnika je poslato u Organizaciju Todt na prinudan rad. Posle događaja u Francuskoj divizija je prebačena u Neuhamer (Šlesija) da dovrši obuku. Zbog ove pobune jedna avenija u Villefranche-de-Rouergueu je posle Drugog svetskog rata preimenovana u Aveniju Hrvata (Avenue des Croates) a stanovnici grada svake godine komemoracijom obeležavaju ovaj događaj . Realizaciju posleratnih planova da se nastradalim učesnicima postavi spomenik, delo vajara Vanje Radauša je osujetila vlada SFRJ koja je smatrala da bi se na taj način odala pošta kvislinzima.

Ratni put divizije

Divizija je nakon obuke potčinjena 5. SS brdskom korpusu u istočnoj Bosni. Tokom februara nastupila je iz Srema u severoistočnu Bosnu, čime jee otpčela Operacija severoistočna Bosna koja je trajala gotovo dva meseca.

5. SS korpus tokom 1944. imao je glavni zadatak da spreči i razbije koncentracije snaga NOVJ za prebacivanje u Srbiju. 13. SS divizija aktivno je učestvovala u sadejstvima operaciji Kamerjeger protiv 16. i 17. divizije NOVJ tokom aprila i maja 1844, ofazivnim operacijama protiv slobodne teritorije u oblasti Šekovića sa aerodromom Osmaci, i zatim u operacijama Roze i Rezlajn.

U septembru 1944. došlo je do masovnog dezertiranja vojnika divizije, pa su ostaci divizije prebačeni na front u donjem toku Drine. Tu je krajem oktobra pristigla desetkovana 1. brdska divizija, koja je u Beogradskoj operaciji ostala bez teškog naoružanja i motorizacije. U jednom incidentu koji je doveo da privremene tenzije između hijerarhije Vermahta i SS-hijerarhije, 1. brdska divizija nasilno razoružala nepouzdane delove divizije Handžar da bi se sama naoružala.

Poslednji ostaci Handžar divizije, uglavnom nemačke narodnosti, prebačeni su početkom decembra u Baranju gde se otvorila kriza nemačke odbrane. U Mađarskoj su kadrovi 13. SS divizije poslužili za formiranje 9. SS korpusa.

Zločini

Veliki muftija Jerusalimski obilazi jedinice 13. SS divizije Handžar sastavljene od bosanskih muslimana

Divizija 16.02.1944. godine dolazi u NDH, štab u Vinkovcima. Operativna dejstva su bila u Sremu, Semberiji, Severno-Istočna Bosna. Divizija je izvršila dosta zločina nad civilnim stanovništvom.

Od jednog bataljona 28. Puka, 13. divizije čiji su pripadnici bili Albanci uglavnom sa Kosova i Metohije osnovana je 17.04.1944. godine 21. SS Divizija „ Skenderbeg“.

Prema raspoloživoj sačuvanoj dokumentaciji, 13. SS „Handžar“ divizija je za period od marta meseca do oktobra 1944. godine izvršila brojne zločine u Sremu, te u severoistočnom delu BiH, koji su po svireposti i načinu izvršenja daleko prevazišli one koji su činili njihovi mentori. O tome pred narodnim sudom 1945. godine svedoči Matias Franja, komandant 28. puka te divizije, a kasnije član divizijskog štaba. U svom iskazu (govoreći o jednoj akciji) kaže: „U ovom maršu ovi su ljudi klali sve na što su nailazili, a što nije nosilo fes. Bilo je slučajeva da je oficir koji je bio na čelu kolone video kako ljudi rade na njivi. Kad se docnije okrenuo, mogao je videti da ti ljudi koji su maločas radili na njivi više nisu bili živi. Šiptari, čim bi primetili, jednostavno bi izlazili iz kolone i klali ih.“ (Šire izvode o zločinima ove jedinice videti: Vladimir Dedijer: „Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita“ (str. 1219 – 1227) .

U periodu od šest meseci na području Brčkog, Bijeljine, Zvornika, Ugljevika, Šekovića, Vlasenice, Gradačca, Bosanskog Šamca, Lopara, Tuzle, Lukavca i Kladnja pobijeno je najmanje 1.803 lica, s tim da je na području Šida, Sremske Rače i Vinkovaca stradalo preko 700 civila. U bestijalnosti, pripadnici ove jedinice posebno su se istakli u masakriranju ranjenih, zarobljenih partizana. Spirala zločina je bila jednodimenzionalna – podjednako se odnosila na starce, žene i decu, te odrasle muškarce. Naročito su svirepi bili prema mladim ženama, koje su silovali do nesvesti, zatim ih masakrirali rezanjem delova tijela (dojki i polnih organa) i na zverski način ubili. Svedočeći o zločinima pripadnika ove jedinice u Loparskom srezu, jedan zarobljeni čovek daje iskaz: „Nakon ubistva partizana iz baze trupe 13. SS divizije pohapsile su 218 lica, što ljudi, što žena i izvestan broj dece a svi stanovnici sela Jablanice (oko 70), Mačkovaca (33), Tobuta (4), sela Vukosavci i Lopara (23). Ista lica su pohapšena kao Srbi a uz to i kao meštani partizanskih sela. Tako pohvatana grupa ljudi je dovedena u Lopare, jedan deo je zatvoren u prostorije kafane Milana Žarkića, a jedan deo je držan pred kafanom. Kad je pala noć, a to je bilo tačno na treći dan pravoslavnog Vaskrsa 1944. godine, nekako oko 9 sati uveče, započela je krvava klanica nedužnih ljudi. Kako su svi pohapšeni bili vezani žicom na rukama iza leđa, to su SS-ovci uzimali jednog po jednog i stavljali mu omču oko vrata i podizali na jednu granu, na lipu. Pošto su žrtvu dvojica obesili, nekoliko njih su je mlatili po prsima gvozdenim šipkama i štanglama. Kada je izgledalo da žrtva pokazuje znake života, onda su je skidali, a zatim je neki pripadnik 13. SS divizije s nadimkom 'krvavi' iz Čelića uzimao nož i probadao žrtvi ispod grkljana. Posle toga ostali zločinci pripadnici 13. SS divizije stavljali bi žrtvi zapaljenu cigaretu u usta, a 'krvavi' ostavljao nož zaboden u vrat i pušio cigaretu. Popušivši cigaretu dopola ponovo se laćao posla, a kad se žrtva počela u samrtničkom ropcu koprcati, 'krvavi' ju je konačno priklao“ (ibid., str. 1225).

Komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, Stevan-Leko Damjanović, i njegov pomoćnik, vojvoda majevičkih četnika Radivoje Kerović sastajali su se tokom marta i aprila sa članovima štaba „Handžar“ divizije, sa kojima su se dogovorili o saradnji u otkrivanju i uništavanju partizanskih saradnika i partizanskih bolnica koje su ostale u severoistočnoj Bosni. Četnici i esesovci uspeli su da otkriju većino sakrivenih bolnica, masakrirajući pri tome bolničko osoblje, ranjenike, civile osumnjičene za vezu asa partizanima i članove njihovih porodica.

Literatura

• Vladimir Dedijer: Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita (str. 1219 – 1227)
• Himmlers Bosnian Division - George Lepre , Schiffler Military History, 1997
• Gordon Williamson: THE WAFFEN-SS (3)

Spoljašnje veze

Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: 13. SS brdska divizija Handžar (1. hrvatska)

• Stranica na engleskom o SS Handžar diviziji
• Srpska politika - Trinaesta SS „Handžar“ divizija
• Handzar SS Division -- Bosnian Moslem Nazi Past ((en))
• Croatian Volunteers in the German Wehrmacht in WWII by Allen Milcic - feldgrau.com ((en))

Divizije Vafen-SS-a

1. SS oklopna divizija „Telesna garda Adolfa Hitlera“ • 2. SS oklopna divizija „Rajh“ • 3. SS oklopna divizija „Mrtvačka glava“ • 4. SS policijska pancergrenadirska divizija • 5. SS oklopna divizija „Viking“ • 6. SS brdska divizija „Sever“ • 7. SS dobrovoljačka brdska divizija „Princ Eugen“ • 8. SS konjička divizija „Florijan Gajer“ • 9. SS oklopna divizija „Hoenštaufen“ • 10. SS oklopna divizija „Frundsberg“ • 11. SS dobrovoljačka oklopna grenadirska divizija „Nordland“ • 12. SS oklopna divizija „Hitlerova omladina“ • 13. SS brdska divizija „Handžar“, (1. hrvatska) • 14. SS grenadirska divizija, (1. galicijska) • 15. SS grenadirska divizija, (1. letonska) • 16. SS oklopna grenadirska divizija „SS rajhsfirer“ • 17. SS oklopna grenadirska divizija „Goc fon Berlišingen“ • 18. SS dobrovoljačka oklopna grenadirska divizija „Horst Vesel“ • 19. SS grenadirska divizija (2. letonska) • 20. SS oklopna grenadirska divizija (1. estonska) • 21. SS brdska divizija „Skenderbeg“ (1. albanska) • 22. SS dobrovoljačka konjička divizija „Marija Tereza“ • 23. SS brdska divizija „Kama“ (2. hrvatska) • 23. SS oklopna grenadirska divizija „Nederland“ (1. holandska) • 24. SS brdska divizija „Karstjeger“ • 25. SS grenadirska divizija „Hunjadi“ (1. mađarska) • 26. SS grenadirska divizija (2. mađarska) • 27. SS dobrovoljačka grenadirska divizija „Langemark“ (1. flamanska) • 28. SS dobrovoljačka grenadirska divizija „Valonci“ • 29. SS grenadirska divizija (1. ruska) • 30. SS grenadirska divizija (2. ruska) • 31. SS dobrovoljačka grenadirska divizija • 32. SS dobrovoljačka grenadirska divizija „30. januar“ • 33. SS konjička divizija (3. mađarska) • 33. SS grenadirska divizija „Karlo Veliki“ (1. francuska) • 34. SS dobrovoljačka grenadirska divizija „Landšturm Nederland“ • 35. SS policijska grenadirska divizija • 36. SS grenadirska divizija • 37. SS dobrovoljačka konjička divizija „Licov“ • 38. SS grenadirska divizija „Nibelunzi“

Drugi svetski rat u Jugoslaviji - navigacija kroz istoriju: