Урологија

Из Википедије, слободне енциклопедије
ThermoCath.jpg

Urologija je klinička grana koja se bavi oboljenjima urinarnih organa (bubreg, ureteri, mokraćna bešika i uretra) kao i genitalnih organa muškarca (penis, testisi, epididimi, prostata). Najčešći razlozi zbog kojih se pacijenti javljaju urologu su infekcije mokraćnih puteva, kamenje u bubregu i mokračnim putevima i oboljenja prostate. Na žalost, čest razlog dolaska urologu su i tegobe iza kojih se krije neko od malignih oboljenja urogenitalnog trakta. Blagovremeno i tačno postavljena dijagnoza olakšaće izlečenje i sprečiti neželjene posledice i komplikacije kako benignih oboljenja (infekcija, kamen, benigno uvečanje prostate i sl.), tako i malignih oboljenja koja su, ako su otkrivena u ranom stadijumu razvoja, najčešće definitivno izlečiva.

Iako je urologija kao samostalna nauka relativno mlada, njeni koreni vuku još iz antičke istorije.

Urologija u antičkoj medicini[уреди]

Već u starom Egiptu oko 1000 god. pne. bio je poznat kateter za mokrenje. Ovaj prvobitni kateter je bio sačinjen od bronze. Takođe su se sprovodile i operacije uklanjanja kamenca iz mokraćne bešike. I u staroj Grčkoj su se lekari bavili urološkim bolestima. Hipokrat je prvi klasifikovao poremećaje mokrenja, te razlikovao poremećaje mikcije od dizurije (bolnog mokrenja), inkontinencije (nemogućnost zadržavanja mokraće) i nokturije. Nadalje, on opisuje nastajanje kamenca u mokraćnoj bešici, ne savetujući druge lekare da operativno uklanjaju kamenac (u čuvenoj Hipokratovoj zakletvi stoji da lekari ne smeju vaditi kamenac). Hipokrat je proučavao i oboljenja bubrega, a pošto mu iz verskih razloga nisu dopustili da vrši anatomske studije ljudskih leševa, sva ispitivanja su bila bazirana na posmatranju pacijenata. Prvi anatomski opisi prostate potiču od Herifilosa iz Halkedona 300. god. pne. Ovi opisi se baziraju na obdukciji leševa. Kasnije, Amonius iz Aleksandrije oko 250. god. pne. poboljšava tehniku vađenja kamenca putem njegovog drobljenja i vađenja pomoću klešta, odatle vodi i njegov nadimak Lithotom (grčki lithos - kamen). Rimski lekar Celzijus je nanovo otkrio učenje Hipokrata, te u svojim delima opisuje tehnike uklanjanja kamenca iz mokraćne bešike i postavljanja metalnih katetera. Aretaijos iz Kapadokije je klasifikovao različite vrste upala bubrega i preporučivao terapiju putem postavljanja katetera. U kasnijoj antici Oribazios iz Pergamona opisuje spajanje mokraćovoda s kateterima napravljenim od cinka i olova, a Paulos iz Aigine u 5. veku dalje poboljšava operaciju vađenja kamenca tako što preko anusa dolazi do kamenca i vadi ga preko reza s bočne strane tijela. Ova metoda se održala sve do 17. - 18. veka.

Urologija u arapskoj medicini[уреди]

Ibn Sina (980 - 1037) u svom delu Canon medicinae je opisao, na bazi Galenovih učenja, poremećaje u funkcionisanju bubrega i posledice koje proizilaze iz toga. Sa tim u vezi, on upotrebljava fine kožne cevi ojačane olovom kao katetere. Abulkazis iz Španije, u 11. veku se bavio operacijama kamenca u mokraćnoj bešici (mada on sam nije vršio takve operacije) na temelju dela Paulusa iz Aigine. Svoja saznanja je objavio medicinskoj enciklopediji od 30 tomova, koja je vekovima bila hirurško remek-delo.

Urologija u srednjem veku[уреди]

Važna urološka i anatomska saznanja otkrio je Leonardo da Vinči, zatim briselski anatom Andreas Vezal (1514 - 1564) i njegov naslednik Eustahi (1500 - 1574). Iz oblasti anatomije urogenitalnog trakta, opise semenika izneo je francuski lekar Etjen La Riveljer, dok je Marseluz Malpigi (1628–1694) pridoneo nauci svojim otkrićem funkcionisanja bubrega (Malpigijeve piramide) ,Lorenco Belini (1643–1704) tokom svog istraživanja otkriva nefrone (bubrežne kanaliće). Kao utemeljitelj urologije u obliku kakav danas poznajemo, smatra se italijanski anatom Đovani Batista Morganji (1682–1771). Svojim delom O uzrocima bolesti u pet tomova 1761. je postavio temelje za naučna istraživanja. Istraživao je i analizirao razne varijante sužavanja mokraćnih kanala i klasifikovao tumore mokraćne bešike. Pri tom je otkrio hiperplaziju prostate, istraživao kompenzatorno povećanje jednog bubrega zbog gubljenja ili nefunkcionisanja drugog.

Samim razvitkom urologije, početkom 19. veka se pojavila urološka endoskopija kao metoda dijagnostike uroloških oboljenja. Najveći razvoj urologije i urološke endoskopije učinio je lekar iz Frankfurta Filip Bozini. On je 1806. godine napravio prvi endoskop koji je koristio svetlo sveće. Tek 1826. godine Segalas je pokušao ovo otkriće upotrebiti u lečenju pacijenata. Koristio se ogledalima za pregled mokraćne bešike, a sveetlost su davale dve sveće. Kasnije je francuski hirurg Antonin Dezormauh (1815-1882), koji je tada radeći u Parizu, u Akademiji za medicine, godine 1853. predstavio endoskop, koji je koristio smesu etanola i terpentinskog ulja za osvetljenje. Takođe je istraživao mokraćovode i mokraćnu bešiku, te je 1865. svoja istraživanja objavio u knjizi. Otkriće prvog cistoskopa s električnim osvetljenjem pripisuje se drezdenskom lekaru Maksimilianu Niceu (1848-1907) koji ga je prezentovao u Beču 1879. godine. Kasnije je napisao Priručnik cistoskopije 1889. te cistografski Atlas 1894. godine. Sa cistoskopijom praktično počinje tačnije istraživanje i klasifikacija bolesti mokraćnih puteva. Istovremeno se razvija ureter-kateter kojim se sondiraju mokraćni putevi. Pošto je bilo vrlo teško raditi s prvobitnim cistoskopom, Hoakin Albaran (1860-1912) iz Pariza je razvio specijalni cistoskop s mehaničkim pokretnim vrhom.

Nakon otkrića rendgenskih zraka 1895. godine i začetka radiologije, rendgensko snimanje u urologiji je započeto 1927. godine kada je von Lihtenberg, ubrizgavajući u krvotok posebno sredstvo za pojačavanje kontrasta i vidljivosti mokraćnih puteva, razvio tzv. pijelografiju, pa se time dijagnostikovanje u urologiji još više poboljšalo.

Reference[уреди]

Spoljašnje veze[уреди]