Đerdapska klisura

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Đerdapska klisura1.jpg
Đerdapska klisura100.jpg

Координате: 44°40′16″ СГШ; 22°31′47″ ИГД / 44.671111° СГШ; 22.529722° ИГД / 44.671111; 22.529722

Хидроелектрана Ђердап
Нова туристичка стаза кроз клисуру, тридесете године 20. века
Ђердапска клисура
Đerdapska klisura

Ђердапска клисура (рум. Porţile de Fier; mađ. Vaskapu; svk. Železné vráta; tur. Demirkapı; nem. Eisernes Tor; bug. Железни врата) je najduža (100 km) i najveća klisura u Evropi. Ona formira deo granice između Rumunije i Srbije, pri čemu se severno nalazi Rumunija a južno Srbija. Rumunski, mađarski, slovački, turski, nemački i bugarski naziv ima značenje železna vrata, dok je klisura u Srbiji poznata kao Đerdap. Na rumunskoj strani se nalazi nacionalni park Železna vrata (rum. Parcul Natural Porţile de Fier), a sa srpske nacionalni park Đerdap.

Đerdapska klisura predstavlja kompozitnu (čine je naizmenično 3 kotline i 4 klisure) i antescedentnu (usecanje korita je išlo paralelno sa tektonskim pomeranjima) dolinu i ona izgleda ovako:

Klisura je još i poligenetska, polifazna, poprečna, duboka, laktasta i delom kanjonska. Gornji deo klisure usekla je morska (jezerska) otoka Panonskog mora koja je oticala ka Pontijskom moru. Niži delovi klisure odgovaraju eroziji Dunava koji je nasledio otoku.

U Golubačkoj klisuri, sa dna korita Dunava, dižu se ostenjaci. Ljupkovsku kotlinu sa južne strane ograničava planina Šomrda. U klisuri Gospođin vir ima džinovskih lonaca. U jednom od njih izmerena je dubina od 82 m što je jedna od najvećih rečnih dubina na planeti. Sa dna korita ove klisure dižu se ostenjaci i pragovi. Klisura Kazan usečena je u starije i otpornije stene sa skoro vertikalnim stranama. Ona je najuža klisura u Đerdapu (150 m). U Velikom Kazanu ima dubokih džinovskih lonaca (do 71 m) čija dna dopiru ispod nivoa mora. Korito Dunava u Sipskoj klisuri je stenovito i puno ostenjaka. Od njih se sastoji stenovita prečaga Pregrada. Celokupna klisura Đerdap dobila je naziv po jednom delu Sipske klisure. [1]

U klisuri ima arheoloških nalaza i kulturno-istorijskih spomenika, kao što su naselje Lepenski Vir, Golubački grad, ostaci Trajanovog mosta, Trajanove table, kao i razni očuvani primeri narodne slovenske arhitekture.

Nakon izgradnje hidroelektrane Đerdap, došlo je do podizanja nivoa vode i tako je nastalo akumulaciono Đerdapsko jezero.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Marković, Jovan; Pavlović, Mila (1995). Geografske regije Jugoslavije (Srbija i Crna Gora). Beograd: Savremena administracija. 

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Marković, Jovan; Pavlović, Mila (1995). Geografske regije Jugoslavije (Srbija i Crna Gora). Beograd: Savremena administracija. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]