Đerdapsko jezero

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Za drugu upotrebu, pogledajte stranicu Đerdap.
Đerdapsko jezero
Đerdapsko jezero
Đerdapsko jezero
Geografski položaj
Koordinate 44°40′17″ SGŠ; 21°38′34″ IGD / 44.671389° SGŠ; 21.642778° IGD / 44.671389; 21.642778 Koordinate: 44°40′17″ SGŠ; 21°38′34″ IGD / 44.671389° SGŠ; 21.642778° IGD / 44.671389; 21.642778
Države  Srbija,  Rumunija
Fizičke karakteristike
Površina 253 km²
Maks. širina 2-8 km
Maks. dužina 150 km
Maks. dubina 100 m
Nadmorska visina oko 100 m
Geografske karakteristike
Pritoke Dunav, Nera, Pek
Đerdapsko jezero na mapi Srbije
Đerdapsko jezero

Đerdapsko jezero ili jezero Đerdap (rum. Lacului de acumulare Porţile de Fier) je veštačko akumulaciono jezero na Dunavu u istočnoj Srbiji na granici sa Rumunijom. Nastalo je 1972. kada su Jugoslavija i Rumunija izgradile hidrocentraluĐerdap I“. Jezero leži u Đerdapskoj klisuri. Na obali jezera se nalazi Nacionalni park Đerdap.

Jezero je dugačko preko 100 kilometara, a na najširem mestu široko je 8 kilometara. Najveća dubina dostiže 100 metara. Površina jezera je 253 km², od čega je 163 km² na srpskoj a 90 km² na rumunskoj strani. Po veličini je četvrto na Balkanu i najveće u Srbiji.

Nastanak[uredi]

Đerdapsko jezero je nastalo 1972. godine kada su Rumunija i Jugoslavija izgradile hidrocentralu Đerdap 1. Naime, projektant Sipskog kanala Hugo Luter, je prvi predložio pregrađivanje Dunava u Đerdapu. Pripremni radovi na izgradnji HEPS počeli su 1964. godine i završeni su 1972. Prvi agregati hidroelektrane pušteni su u pogon 5. avgusta 1970. godine.

Đerdapska klisura[uredi]

Ćerdapska klisura je najveća i najduža klisura u Evropi, koju čine naizmenično četiri kotline i četira klisure: Golubačka klisura, Ljupkovska kotlina, Klisura Gospođin vir, Donjomilanovačka kotlina, Klisura Kazan, Oršavska kotlina, Sipska klisura, Vlaško-pontijska nizija

Lokacija[uredi]

Do Đerdapskog jezera se lako može doći iz pravca Beograda, Pančeva, Smedereva, Požarevca, Negotina, Zaječara, kao i drugih gradova istočne i centralne Srbije. Pored jezera vodi put Golubac-Kladovo. Železnička pruga Beograd-Bor najviše se približava jezeru kod Majdanpeka. Na brani hidroelektrane Đerdap oformljen je granični prelaz ka Rumuniji, gde se odvija značajan promet putnika.

Uticaj Đerdapskog jezera na promene u prirodnoj sredini[uredi]

Na osnovu podataka dobijenih dvadesetogodišnjim posmatranjem elemenata prirodne sredine pre i posle podizanja brane utvrđene su promene temperature i dubine vode Dunava, sadržaja hemijskih jedinjenja, izdizanja vodostaja podzemnih voda kao i mnogih drugih parametara koji definišu hidrološke i klimatske karakteristike Đerdapskog jezera. Akumulacijom HEPS Đerdap 1 vode reke su zaustavljene i podignute do 69,5 m n. v. Brzina vode je smanjena na 0,1-0,3 m/s. Oblik jezera je prilagođen klisuri. U suženjima jezero je široko 150-400 m, dok se u kotlina proširuje i do 2250 m. Pri niskim vodostajima dužina jezera je 132 km, a površina 135 km², dok je pri visokim vodostajima dužina 264 km, a površina 245 km². Ukupna zapremina vode je oko 2800000000 m³. Vodni režim Dunava nije mnogo izmenjen. Najviši vodostaji su u maju i junu, a najniži u septembru, oktobru i novembru. Međutim, srednji godišnji vodostaji su povećani, a amplitude srednjih mesečnih vodostaja su smanjene.

Promene temperature vode[uredi]

Pošto je voda duže i više izložena uticaju sunčevog zračenja zbog smanjene brzine, došlo je do porasta visine srednjih godišnjih vrednosti temperature vode. Najveće srednje temperature više nisu u julu, nego u avgustu i to zbog veće količine vode u koritu kojoj treba više vremena da se zagreje. Stvaranjem akumulacije isključena je mogućnost lednih poplava na sektoru između brane i Velikog Gradišta, režim leda je povoljniji u odnosu na prirodni režim zbog otklanjanja uslova za obrazovanje prorodnih ledenih brana.

Uticaj na sadržaj hemijskih jedinjenja[uredi]

Akumulacija Đerdap 1 ima negativan uticaj na sadržaj azotnih i fosfornih jedinjenja, jona gvožđa i mangana, mikroelemente i organske materije. Međutim, zadržavanje ovih hemijskih jedinjenja ima pozitivan uticaj u akumulaciji Đerdap 2. Poboljšanje vode u akumulaciji se negativno odražava na kvalitet mulja na dnu jezera i to je posledice sedementacije materija različitog porekla i sastava, usled smanjene brzine vode. Akumulacijom je smanjen broj koliformnih klica na profilima bližim brani.

Podzemne vode[uredi]

Izdizanjem novoa vode u reci oko ušća Mlave, u Pančevačkom Ritu i Godominskom polju, podzemne vode su izdignute do 70 cm, dok su amplitude snižene i do 180 cm. Takođe, postoji opasnost od staknog povećanja saliniteta zemljišta.

Klimatske promene[uredi]

Akumulacijom dolazi do snižavanja srednjih godišnjih temperatura vazduha. Relativna vlažnost vazduha se povećava na 1-3% i javlja se u aprilu, maju, julu, avgustu i septembru, a u Tekiji i u oktobru. Što se tiče oblačnosti nema velikih promena, dok je količina padavina povećana. Snežni pokrivač je smanjen, a brzina vetra je jača, zbog čega je povećana i visina talasa i to i do 1,5 m.

Turizam[uredi]

Đerdapsko jezero raspolaže izuzetnim prirodnim bogatstvom i zadivljijućim predelima, kao i mnogim kulturno-istorijskim spomenicima. Najinteresantniji deo Đerdapskog jezera je Đerdapska klisura, čiji se pejzaž na kratkom rastojanju menja. U Golubačkoj klisuri dominira srednjovekovna tvrđava Golubački Grad, koja označava početak Nacionalnog parka Đerdap. U Ljupkovskoj kotlini jezero je dugačko 10 km, a široko 1,3 km. Nekoliko ostataka rimskoh utvrđenja i naselje Dobra privlače pažnju turista. Klisura Lepenski Vir poznata je po najvećoj dubini Đerdapskog jezera (92 m), ali i po Lepenskom Viru i rezervatu Boljetinska reka-Greben. Donjomilanovačko deo jezera je širok 2,4 km, a dugačak 15 km. Klisure Veliki i Mali kazan poznate su po Trajanovoj tabli i regionalnom parku Veliki i Mali Štrbac. Oršavska kotlina je najrasprostranjeniji deo Đerdapskog jezera. Sipska klisura je središte omladinskog turizma na Đerdapskom jezeru. Za intenzivniji razvoj turizma na Đerdapskom jezeru, pored poboljšanja čistoće vode i razvoja vodenog putničkog i turističkog sapbraćaja, potrebno je bolje i više valirizovati ogromno bogatstvo istorijski značajnih mesta i objekata, kao i arheoloških lokaliteta. To je osnova za bogat sadržaj boravka i komleksniju turističku ponudu.

Galerija[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]