Jaša Rajter

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
jaša rajter
Datum rođenja(1913-10-30)30. oktobar 1913.
Mesto rođenjaZagreb
 Austrougarska
Datum smrti1990.(1990-Nedostaje neophodni parametar 1, mesec!-00) (76/77 god.)
Mesto smrtiBeograd,  SR Srbija
 SFR Jugoslavija
Član KPJ od1940.
Učešće u ratovimaNarodnooslobodilačka borba
Odlikovanja
Orden Republike
Partizanska spomenica 1941.

Joahim Jaša Rajter (Zagreb, 31. oktobar 1913Beograd, 1990), učesnik Narodnooslobodilačke borbe i društveno-politički radnik Socijalističke Republike Srbije.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je 31. oktobra 1913. godine u Zagrebu.[1]

Pre Drugog svetskog rata radio je kao metalski radnik u Beogradu, gde se uključio u revolucionarni radnički pokret i 1940. godine postao član ilegalne Komunističke partije Jugoslavije (KPJ).[1]

Njegov otac je bio poreklom Nemac, a majka Čehinja. Nakon okupacije Jugoslavije, 1941. godine Nemci su ga proglasili, kao i ostale domaće Nemce koje su živeli u Jugoslaviji, za folksdojčera. Nakon toga se po zadatku KPJ se prijavio u folksdojčersku organizaciju „Kulturbund“ pa je dobio dokumenta za slobodno kretanje, a nisu mu oduzeli ni putnički automobil. Bio je pozvan i na regrutaciju i određen za ađutanta komandanta divizije „Princ Eugen“.[2]

Kao nekompromitovan u ilegalnom radu, od strane beogradske partijske organizacije je bio predložen kao Titov pratilac. Za vreme boravka Josipa Broza Tita u okupiranom Beogradu, od maja do septembra 1941. godine, nekoliko puta je vozio automobilom Tita ulicama Beograda. Prilikom Titovog prelaska na oslobođenu teritoriju, 16. septembra 1941. godine, Jaša je bio određen za njegovog pratioca. Jaša nije znao pravi Titov identitet, ali je tokom puta saznao da je on generalni sekretar KPJ.[2]

Nakon dolaska na oslobođenu teritoriju, želeo je da ostane u partizanima, ali je morao da se vrati u okupirani Beograd, jer je zbog svojih propusnica bio potreban beogradskoj partijskoj organizaciji. Nakon nekoliko meseci na njega je vršen pritisak da pristupi SS trupama, pa je napustio Beograd i otišao u partizane.[2]

Posle oslobođenja Jugoslavije, nalazio se na raznim odgovornim dužnostima, a dugi niz godina je bio direktor Beogradskog sajma.[1][3]

Umro je 1990. godine u Beogradu i sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih jugoslovenskih odlikovanja, među kojima je Orden Republike sa zlatnim vencem.[3]

Učesnica revolucionarnog pokreta i Narodnooslobodilačkog rata bila je i njegova rođena sestra Milada Rajter, kao i njegova supruga Julijana Rajter. Lik Jaše Rajtera pojavljuje se u TV seriji „Odlazak ratnika, povratak maršala“, reditelja Save Mrmka iz 1986. godine, gde ga je tumačio glumac Aleksandar Alač.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b v Vujošević 1977, str. 154.
  2. ^ a b v Mladenović 2006, str. 25.
  3. ^ a b Ko je ko u Jugoslaviji 1970, str. 880.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Ko je ko u Jugoslaviji. Beograd. 1970. 
  • Vujošević, Ubavka (1977). Tito u Beogradu 1926—1944. Beograd: Muzej grada Beograda. 
  • Mladenović, Miroslav (2006). Tito od ustanka do pobede 1941—1945. Beograd.